Ag siúl arís...

Da réir mar a thagann feabhas orm tá mé ag dul amach ag siúl arís.

Is áit álainn an áit ar a bhfuil chónaí orm, Caorán na gCearc i ndeisceart Chonamara. Má fhéacann tú ar learscáil na tíre tá an taobh ó thuaidh de Bá na Gaillimhe (nó Loch Lurgain) tá sé cuíosach réidh agus tú ag dul siar (Cois Fharraige) agus nuair a thosnaíonn an uisce ag teacht isteach in ionraoi nó i mbearnaí chosta is ansin díreach ag an gcead cúinne atá  an Caorán. Tá Ros a'Mhíl ansin ó thuaidh uainn agus feictear na báid ag dul go hÁrainn nó ag iascaireacht go minic ón teach s'againne.

An loch agus an tSean Bhaile ar chúl ar dheis!

Agus muid ag siúl ó dheas ón dteach lá lochán bheag, Loch an tSean Bhaile, agus tá sean bhaile ar a bhruach thiar le fothraigh de thimpeal ocht tithe agus sraideanna ann fós ach iad lán anois le dris, sméara dubha agus neantóga. Ag bun na bóithre sin tá Toit Chónáin agus cuireadh píosa le Máirín Mhic Lochlainn anuireadh anseo!

Radharc ar an gCodú, Oileán an Bhromaigh agus an mórthír ó Thoit Chónáin, taobh thiar ar fád tá leithinis na Ceathrún Rua.

Ag barr a chuain sin tá carraig mór dubh agus thógamar ainm na carraige sin mar ainm ar an mblag seo, An Codú. Tá seanfhocal sa cheantair seo a luann an charraig "Chomh sean leis an gCodú!"

Agus mé ag siúl buaileann díocas ghlachadh griangrafadóireachta mé agus thógaim an fón phóca amach.

Tá samplaí de dhá pictiúirí a thóg me anseo agam.

Spúinse as uisce agus istigh sa phictiúrlann!

Beidh an scannán ‘SpongeBob an Scannán, Spúinse as Uisce’ le feiceáil i bpictiúrlanna na tíre ón 27 Márta ar aghaidh. Is ócáid stairiúil í seo do ghasúir Ghaelacha agus éacht déanta ag TG4, Paramount Pictures, Macalla agus chuile duine a raibh baint acu leis. Comhghairdeas leo.

Tá  socrú speisialta déanta ag Tuismitheoirí na Gaeltachta  a thabharfas seans do theaghlaigh leagan 3D den scannán a fheiceáil seachtain roimhe sin ar an Satharn 21 Márta!

Beidh léiriú speisialta ar bun i bpictiúrlann an Eye Cinema i nGaillimh ag tosú ar 6.30 tráthnóna, Dé Sathairn 21 Márta.

Praghas speisialta de €5 a bheidh ar na ticéid, cuma ar gasúr nó duine fásta tú. An-mhargadh go deo!

San áireamh i bpraghas na dticéad, beidh teacht le chéile beag mar a mbeidh seans againn seal a chaitheamh in éindí leis an bhfear é féin SpongeBob! Tabharfaidh siad aghaidh ar Scáileán a 6 ina dhiaidh sin, atá curtha in áirithe go speisialta dúinn agus gheobhaidh chuile dhuine deoch agus bosca popcorn. Suífidh muid síos ansin leis an gcéad fhéachaint a thabhairt ar an scannán.

Caithfear na ticéid a chur in áirithe roimhré agus moltar do dhaoine é seo a dhéanamh láithreach mar go bhfuil an-éileamh go deo orthu agus gan againn ach líon áirithe suíocháin.

"Beidh polasaí Gaeilge i bhfeidhm mar is gnáth – Gaeilge ar an Scáileán, Gaeilge sna Suíocháin!!!"

Liam T nó WT?

Leabhar a osclíonn doirse ar thréimhse bhúnú an stáit agus an fear príobháideach a thoghadh "tré thimpist" le bheith mar cheannaire air.

Nuair a bhí mise ag dul ar scoil stop an stair sa bhliain 1918 agus toghchán don gcéad Dáil. Anois is arís chualamar faoin dTreaty agus is annamh a chualamar faoin chogadh cathardha, bás Airt Uí Gríofa nó "dúnmharú" Mhichíl Uí Chuileáin. (Is as ceantair Dhún Laoghaire mé agus is cuimhin liom bheith istig i dtithe le pictiúirí Rí Shasan le thaispeáint faoi ghradam istig ionta!). Ní raibh clú ar bith ar chonas ar thárla sé go raibh cúrsaí polataíochta mar a bhí sna caogadaí. Ach is cuimhin liom nuair a fuair WT Cosgrave bás sna seascaidí agus dúradh gur Uachtarán a bhí ann sna ficheadaí agus athair Liam Cosgrave a bhí ann.


Nuair a fuarthas bronntanas le deanaí den leabhar seo bhí seans agam an-chuid de an lacunae a lionadh. Agus is leabhar cuimsitheach atá inti le h-an mhion eolais ar an bhfear chúin stuama ionraic seo. D'fhéadfá a rá gur tré tionóisc traigóideach a thárla gur rogníodh é mar ceannaire ar chéad rialtas ar Éirinn.

Ag breathnú ar phictiúirí de cheapfá gur duine a bhí ag ceapadh go bhfuil an naois aois deag fós faoi lán tseoil. Gléasta go néata le bóna aisiompraithe a bhí i bhfaisiún ag tús na 20 aoise agus bowler no trilby ar a cheann - deismear fiú géar, gruama. Ach sa leabhair seo buaileann an léitheoir le fear atá cinnte, siúrálta a agus cruinn agus beacht. Ach ag an am céanna deireann an chuid is mó a bhuail sé leis gur fear lách,  dea-araíonach, soilbhir a bhí ann. Ach thár aon rud eile ba daonlathach a bhí ann ina shaol poiblí.

Poblachtánach!

Ag maslú Seoirse V?

Bléa Cliathach go smior a bhí ann, ó chroí lár na catharach (Sr Séamais). Go luath san 20 aois bhí an-míshástacht sa tír. Bunaíodh Conradh na Gaeilge sa bhliain 1893. Bhí gluiseacht Brátheareacht na Poblachta ann i gcónaí ó na 1860í faoi rún. Bunaíodh Sinn Féin sa bhliain 1905 agus bhí WT ina bhall de ón tús agus seas sé, agus toghadh é, ar Bhárdás Bhaile Átha Cliath sa bhlian 1908 mar bhall den bPáirtí. Mar sin bhí taithí ar (agus ar Sheán T Ó Ceallaigh) ar obair riaracháin a cabhraigh go mór leis níos deanaí. Mar ball den Bhárdas chuir sé i gcoinne rún chomhbhrón ón gCathair ag bás Rí Shasana sa bhliain 2010 agus rún comhghairdeis leis an Rí nua Seoirse V. An fhaid is a bhí sé mar chomhairleoir rinne sé troid mór ar son na boicht go mór mór i gcúrsaí tithíochtaí.

Bunaíodh Oglaigh na hÉireann mar fhreagra ar bhúnú ar Oghlaigh Ulaidh ó thuaidh ag na hAondachteoirí agus bhí seiseann i láthair sa Rotunda i mBaile Átha Claith ag a bhunú. Mar bhall de Óghlaigh na hÉireann agus bhí sé páirteach i smuigléireacht gunnaí Bhinn Éadair. Bhí sé san South Dublin Union faoi Éamonn Ceannt agus le Cathal Bruagha. Tár éis an géilleadh daoradh chun bháis é ach aistríodh go príosún m saoil. Scaoileadh saoir e (agus na priosúnaigh eile) iad i 1918 ach i gcogadh na saoirse caith sé dhá seal eile i ngéibhinn.

Tá fhios ag cach faoin gConradh a shiníodh mí na Nollag 1921 agus a díospóireacht sa Dáil agus ansin bunú Saorstáit Éireann Nollaig 2022.  Ach fágadh an stáit nua gan ceannaire nuair a fuair an Coilleánach (a bhí mar Uachtarán) agus Art Uí Ghríofa bás taobh istigh de ceithre lá déag. Nuair a fhéach na ceannaire a bhí fágtha thár timpeall ortha bé WT Cosgrave an t-aon duine udarásach le taithí ar chúrsaí riaracháin agus roghnaíodh é mar Uachtarán ar Rialtas Saorstáit Éireann. Téann an údar isteach go mion ar a rinne sé i rith a thréimhse i gcumhacht idir an Chogadh Cathrach agus ina dhiadh. Ach nuair a bhí a thréimhse istigh, a mbuíochas le Pobal na Tíre, bhí sé sásta an rialtas a thabhairt chuig a namhaid Éamon De Valera gan aon trioblóid.

An Ghaeilge
Chuir mé féis spéis ar a bhí ann bhí a dhearcadh i leith na Gaeilge. Rinne sé iarracht í a fhoghlaim ach is cosúil nár éirigh ró mahit leis. D'aimsigh an údair cuid d'óráid a thus sé le píosa i nGaeilge agus litriú foghraíochta á úsáid aige (ar dheis). Ach chuir sé a bheirt mhac siar go Carna le Gaeilge a fhoghlaim, rud a bhí neamh-gháthach ag an am. Nuair a bhí a mhac, an iar-Thaoiseach Liam Cosgrave, i gCarna le déanaí ag oscailt Ionad Cuimhneacháin na nImirceach. Shínigh sé a aimn mar "Liam T Mac Cosgair "suas go dtí éirigh le De Valera dul i gcumhacht 1932 ach ait go leor ina dhiadh sin, mar cheannaire ar Chumann na nGael gus ansin ar Fhine Gael is "W.T. Cosgrave" a bhí á úsáid aige.

Leabhar tabhachtach é seo, curtha le chéile go cúramach le cabhair ón gclann. Tá sé éasca le léamh agus do cuid is mó go neodrach. Ní naomhsheanchas atá anseo. Má tá duine ag lorg eolas ar an tréimhse seo i stair na hÉireann tá sé tabhachtach. Rud nach bhfuil go leor de ann ná daonacht an fhir ann. Níl mórán ann faoina bhean agua a chlann agus b'fhéidir gur ceart é sin mar i ndairíre ba fear an príobháideach a bhí ann. Ach mar sin féin taitn an fear ionraic daona seo liom agus ní beag san. Cé gur as ár, troid agus neamhthreocaireacht an Chogadh Cathardha ar bhealabh bhí an t-ádh linn gur faoi fear stuama agus tár aon rud eile daonlathach a roghnaíodh mar chéad cheannaire ar Saorstáit Éireann.

• "Judging W.T.Cosgrave," Michael Laffen, RIA. ISBN 978-1-908996-39-8 2014

Maidhm sheicne!

Díreach thát n-ais ón oispidéal tár eis dul faoi scian. Bhí maidhm sheicne orm (agam?) agus mhol na dochtúirí dom dul isteach.

Mhothaigh mé pian aisteach i mo bhléin i lár an bliana seo caite, mar a bheadh beiriú  ar mo chuid chreacainn ach ní raibh aon marc nó gríos ann. Tharla sé níos minicí i rith na bliana agus sa deireadh chinneas ar dhul chuig an dochtúir. (I ndairíre bhí mé ag ceapadh go mbhfhéidir gur rud éigin tromchúiseach a bheadh ann!).

Rinne mé coinne agus chuas isteach chuig an dochtúir i lár mí Eanáir. Rinne an dochtúir iniúcadh orm agus tár éis priocadh, agus iarraidh orm casacht a dhéanamh dúirt sí gur  maidhm sheicne a bhí ann agus rinne sí coinne dom leis an máinlia.

Chuaigh mé chuige i lár mí Feabhra agus rinne sé iniúcadh níos déine orm agus d'aontaigh sé le mo dhuchtúir féin gur maidhm sheicne a bhí. Dúirt sé gur ceart rud éigin a dhéanamh faoi mar luath nó mall bhí chuile sean go n-éiródh sé níos measa. Chinneamar mar sin an jab a dhéanamg go luath.

Mar sin ar an gCéadaoin seo caite chuaigh mé isteach ag meánlae agus mé ag troscadh agus taobh istigh de ceithre uair a chloig bhí mé déanta agus paiste néata ar an áit ina gearradh mé. Ar ndóigh bhí mé leat i mo chodladh ach mar sin féin duradh liom gur éirigh go maith leis an obráid.

Ligeadh amch mé ar an nDéardaoin agus dúradh liom go mbeadh pian agam go ceann seachtaine nó mar sin. Agus ní bhréag a bhí ann mar tá na pianta dona go leor ach diaidh ar ndiaidh is ag laghdú atáid buíochas le Dia.

Molaim go h-árd na banaltraí, dochtúirí agus an foireann ar fad san oispidéal - an Bons i nGaillimh (Béarla).

Scannáin saor in aisce ag an Seanscoil!

Tá an Club Scannán agus an Cinemobile th'éis tiocht le chéile le dhá scannán saor in aisce a thaispeáint ar an Satharn seo chugainn i Seanscoil Sailearna. 

Pioneer, scannán ón Iorua ceann acu agus baineann an scéal le timpist a tharlaíonn nuair atá píopa á leagan ar ghrinneall na farraige.  Beidh an scannán sin ag 19.00. (7 i.n.)

Of Horses and Men ón Íoslainn, scannán éadrom gleoite é seo. An scannán seo ar a 21.00. (9 i.n.)

Beidh an dá scannán oscailte don phobal agus saor in aisce. Scéim Eorpach é seo atá á reachtáil ag an Cinemobile ar a thugtar Films on the Fringe. Is rud nua don Club Scannán a bheith ag cur scannán ar fáil mar seo don phobal i gcomhar le Cinemobile. 

Laoch dornálaíochta Chonamara & Meiriceá!

Is annamh a léim leabhar faoi chúrsaí spóirt ach tá mé díreach tár éis "Rocky Ros Muc - Seán Ó Mainnín",  le Rónán Mac Con Iomaire a críochniú.

Cén fáth ar léigh mé é?

Bhuel is cuimhin liom go mór an troid mór a bhí aige le McCallum sna h-oichtóidí agus cluas phobail na hÉireann agus go mór mór cluas phobal Chonamara leis an raidío le dóchas agus bród i nduine nár chualatah an cuid is mó againn faoi go dtí sin - Seán Ó Mainnín, mac Ros Muc i gConamara. Is cuimhin liom freisin gur caileadh an troid sin ach go raibh bród fós ag muintir a dhúthaigh féin ann. Fear a bhí dílis dá thír agus dá dhúchais. Tá an bród agus an aitheantas fós ann agus is dócha go raibh mé ag léamh an leabhair seo le eolas a fháil ar an fhear seo agus ar chúis bhróid a mhuintire cé go bhfuil a ainm agus aon chuimhne air imithe i léigh nach mór san cuid eile den tír. I Meiriceá áfach tá sé áirithe i measc dhornálaithe móra na h-ochtaidí.

Ag léimh an leabhar seo cuuireadh in aithne mé ar fhear ionrach, stuama, cróga ach thár aon rud eile nach raibh sásta dul siar ar a gcuid prionsabail riamh cuma cad a chosnódh sé.

Tá an leabhar so-léite agus is léir go bhfuil an-chuid taighde agus oibre curtha isteach air ag an údar. Thugann sé an lear eolais ar chúrsaí dornáilíochta ag an am, na daoine, an gnó agus caimiléireacht agus ar shaol san earnáil áirithe sin i Meiriceá nach raibh mórá eolas agam faoi go dtí seo. Tá saol dornálíochta Sheáin Uí Mainnín curtha ós ár gcomhair go macánta, na h-árd pointí agus dorchadas na teipeanna.

Bé an traenálaí ab ansa le Seán na Mike Flaherty i Ros Muc, ag deireadh saol dornalaíochta Sheáin,, fiú thár Angelo Dundee an traenálaí a bhí ag Muhammad Ali agus Sugar Raye Leonard.  Chinn Seán faoi dheireadh a chuid miotógaí a chuir ar leataoibh, 6 Aibreáin 1993. Bhí an cinneadh déanta nuair a chuala sé an nuacht go bhfuair Mike Flaherty bás - an fear a céad thug muinín dó agus a chreid i gcónaí ann. "Is aisteach an mac é an saol, " a deir Seán. "Thosaigh muid amach le chéile agus chriochnaigh muid le chéile!"

Cé nár éirigh leis craobh an domhain a bhaint amach ar chúiseanna ar leith, bhí agus atá luaite i measc na laochra dornálaíochta sna Státaí agus ar ndóigh ina áit dhúchais, Conamara. Mar a deireann abairt deireannach sa leabhair, "Níos mó ná sin, agus ar chuile bhealach, an fear nach bhféadfaí a leagan."

Thug an údar an chuir síos ar scríobh an leabhair agus léar eolais ar an gcúlra ag comhrá le Seán Bán Breathnach ag Seanscoil Sailearna i rith Chomóradh an Dá Scór Oireachtas Chois Fhairraige 1974.

Deineadh scannán de scéal Sheáin Uí Mhainnín sa bhliain 2017. Taispeánadh é i Ros Muc, i measc a mhuintire féin, i mí Iúil 2017.

Comórtas scoraíochta idir Bhailte i bParóiste an Chnoic!

Tá sé socraithe ag Cumann Forbartha Chois Fharraige Comórtas Scoraíochta Idir Bailte a eagrú i bParóiste an Chnoic, sé sin na bailte idir Abhainn an Spidéil agus Abhainn Cruimlinne. Bhíodh a leithéid de chomórtas ann blianta ó shin.

Séard a bheas sa gcomórtas ná seó nó scoraíocht, thart ar 25 noiméad ar fhad, a bheadh curtha in oiriúint don stáitse ag bailte fearann sa bparóiste. Sa scoraíocht bheadh meascán de cheol, amhránaíocht, damhsa, scéalaíocht, greann, drámaíocht etc. faoi théama éicint. Bheadh sé fágtha faoin mbaile an téama a roghnú.

Bheadh PríomhGhradam á thabhairt amach don léiriú is fearr, ag tógáil san áireamh na réimsí seo:

1. ceol; 
2. amhránaíocht; 
3. damhsa; 
4. daoine óga; 
5. éagsúlacht; 
6. cumadóireacht; 
7. scéalaíocht/filíocht/lúibíní 
8. aisteoireacht; 
9. greann; 
10. feisteas.

Bheadh sé i gceist gradaim éagsúla a bhronnadh chomh maith sna réimsí thuas.

Uasmhéid de scór duine a bheas ceadaithe le bheith páirteach sa seó ar an ardán. Beidh cead props agus soilsiú a úsáid. Beidh cead ag bailte beaga atá buailte ar a chéile tíocht le chéile nó dul i bpáirt le baile eile taobh leo.

Caithfidh gach duine atá le bheith páirteach sa scoraíocht a bheith ina chónaí sa mbaile fearann óna dtagann an seó, nó de bhunú an bhaile sin sa gcás nach bhfuil cónaí orthu sa mbaile sin anois.

Tá go dtí an Aoine an 6 Feabhra ag bailte lena chur in iúil an mbeidh siad páirteach sa gcomórtas scoraíochta. Má bhíonn níos mó ná 5 bhaile ag iarraidh a bheith páirteach sa gcomórtas beidh dhá réamhbhabhta ar bun le 4 bhaile a phiocadh amach le dul san iomaíocht sa gcraobhchomórtas ag an deireadh.

Tá an Cumann Forbartha ag súil go mbeadh an comórtas críochnaithe faoi dheireadh Mhárta.

Tá níos mó eolais faoin gcomórtas le fáil ach glaoch ar Mháirín Mhic Lochlainn ag an uimhir 0860888578.

Crosfhocal ar an sean-nós!

Caint An Roth: Láthair: 22 Br. Cluaidhe, BÁC 4; Am/dáta: 19:30, Déardaoin, 5ú Feabhra 2015

Tá caint míosúil de chuid an Roth, Cumann na n-Innealtóirí i mí Feabhra le bheith an suimiúil más duine thú a deanann cros-fhocail ó am go h-am. Sé an Dr. Gearóid Ó Catháin as Chathair Phort Láirge leis an caint a thbhirt uaidh. Bhain sé amach céimeanna sa Mhatamaitic agus sa Staitistic i gColáiste na hOllsoile, Corcaigh sna seachtóidí. Tá Ph.D. (Staitistic) (2002) aige ó Ollscoil Luimní agus Díoplóma sa Ghaeilge Fheidhmeanach ó Choláiste na hOllscoile, BÁC (2012). Ar phinsean anois agus d’oibrigh se sa Phríomh Oifig Staidrimh, sa Roinn Sláinte agus i gCóras Iomapir Éireann.

Foilsíodh an chéad chrosfhocal thart is céad bliain ó shin i 1913. Ó shin i leith is iomaí uair a chloig a chaitheadh go suaimhneach agus go tubaisteach ag iarraidh teacht ar a réiteach.

Sa léacht shuimiúil seo tabhairfaidh an t-údar léargas  ar an taobh eile den scéal— conas a chruthaítear an crosfhocal. Pléfidh sé leis na mórchéimeanna – leagadh amach na heangaí, líonadh na heangaí le focail, noda a chumadh, agus an córas tagartha idir na noda agus an eangach. Mar chasadh beag, fileann an t-údar ar an tseanchló leis na consain bhuailte (in ionad an consan + ‘h’ mar atá sa lá inniu). Míneoidh sé cén fáth go ndearna sé é sin agus conas mar a rinne sé é. Bhaist sé crosfhocal ar an sean-nós ar thoradh seo a chuid oibre (sampla thíos a d’fhoilsigh sé faoin ainm cleite Déise Abú).

Tá ríomhchláir le fáil anois chun crosfhocal a chruthú – cuid acu saor in aisce agus na cinn proifisiúnta ar phraghas. Scríobh Gearóid a chuid ríomhchláir féin a léiríonn an tuiscint faoi leith atá aige faoin ábhar seo. D’úsáid sé tairgí saora (Perl, SQLite,TeX) chun é seo a chur i gcrích. Roinnfidh sé a chuid eolais linn le cabhair sleamhnáin.

Árd luas i gConamara go híseal ar chlár Éircom!

Is minic dom ag gearán faoin nasc atá againne anseo leis an gcóras idirlíon nó an gcóras leathan bhánda mar a glaoghtear air in áiteanna. Scríobh mé píosa dhá mhí ó sin agus ar ndóigh níor tháinig mórán feabhas - feabhas ar bith - ar chúrsaí ó shin.

Bhí giolc ar maidin ó Thí Chaidhain i gCill Chiaráin faoin roll amach (focal.ie!) leathan bhanda ina gceantair féin agus é ag breathnú ar léarscáil atá ag Eircom. Ba léir ón learscáil seo nach raibh plean dá laghad ag Éircom córas chábla snáthoptaice leathan bhanda a thabhairt i gceantair Iorrais Aithneach.  Breathnaigh mé fhéin ar an suíomh (Thóg sé níos mó ná ceathrú uair a chloig an léirscáil a íoslóidiú ar maidin!).

Nach spéisiúil mar léarscáil é? Is cosúil nach bhfuil plean ar bith acu ní h-amháin ceantair Iorrais Aithneach agus siar uaidh a cheangail leis an gcóras ach tá Árainn ina iomláine fágtha ar lár acu chomh maith (mar aon le cuid de thuaisceart Co an Chláir!).

Maidir liom féin is cosúil go mbeidh muid anseo i gCaorán na gCearc ar líne idir Iúl agus Mí na Nollag i 2015.  Ach nuair a chuir mé mo uimhir guthán sa ceistneoir fuaireas an teachtaireacht lom seo:

Nach aisteach an rud é? An amhlaidh nach gcreideann siad a léarscáil féin. Mar a dúirt an cean  eile -  "Feicfimíd!" 

Tuigim anois cén fáth go bhfuil oifig tuairisc.ie ar imeall na Gaeltachta mar is cosúil gur Barna (sic) an t-aon ceantair ina bhfuil córas ceart leathan bhanda le fáil!  Mar a dúirt Seán Ó Cuirreáin i gcúrsaí eile, "...más fíor gur go mall a mheileann muilte Dé, is léir gur níos moille fós a mheileann muilte an státchórais, go speisialta i réimse na teanga. "

Seo mar atá an luas anseo agus seo á scríobh!

Fáilte ar Oíche Nollag!

Tháinig San Níoclás chugainn don gcéad uair le fada ar Oíche Nollag.

Chaith ár mbeirt garpháistí a chuid saoire linn lena dtuismitheoirí agus ba mhór an áthas agus gliondair agus lúcháir a bhí an nuair a chonaiceadar an méid stuif a d'éirigh leis an bhfear bocht a tharraingt aníos an similéar caol istig sa seomra suí.

Ar ndóigh scríodh litir chuige fadó le rá nach mbeidh siad ina dteach fhéin agus mar cabhair dó cuireadh comhartha breá aon-teangach taobh amuig den teach ionas nach gcailleadh sé a bhealach agus é ag dul thár timpeall Chonamara.

D'fhágadar bia agus deoch dó fhéin agus dá fhoireann réinfhianna agus is cosúil gur ith siad beagnach chuile rud a bhí ar an bpláta,

Tá nós againn sa teach sa searmanais beag a dhéanamh de lásadh coinneal na Nollag agus dúramar paidir beag buíochas as a thárl i rit 2014 agus ar son iad siúd nach raibh mórán acu ar fud an domhain. Lás an duine is óige an coinneal sulra cuireadh sa bhfuinneoig go cúramach mar comhartha fháilte don leanbh ar lá a bhreithe!

Ná thóg do chuid páistí ag siopadóireacht leat!

Tá sé ag teacht - an Nollaig! Agus seo a thárla nuair a thug scata páiistí cuair réamh-Nollag ar ceann de na h-ionaid siopadóireachta is mó sa tír. Is scannán eile é ó stábla TG Lurgan é.



Comhthionscadal le foireann na Gaeilge, Coláiste Rath Tó agus Scoil Neasáin. Bhí cupla la brea acu i mBAC ag taifead an amhráin seo agus ag spraoi amuigh ag an Ionad Siopadóireachta Liffey Valley.

Tá na focail go léir le fáil má fhéacann tú ar YouTube é.

Bainnaigí taitneamh as!

Nó, mar a dúirt an ceann eile, seo píosa eile ó Rang Shóisearach i mBaile na Manach in aice le Dún Laoghaire le muid a ullmhú don lá mór.

Damhsa sa Phoítín Stil

Tá Céilí á eagrú sa bPoitín Stil ag  Cumann Forbartha Chois Fharraige ar an Satharn seo - 13ú lá Nollaig 2014. 

D'éirigh thár barr le Chomóradh 40 Bliain Oireachtas Chois Fharraige breis is dhá mhí ó shin (tá muid ag fás!) agus bhí céilí mar chuid de sin.

Tá Matt Cunningham (Béarla) ag teacht lenár gcos ag chuir "ag tapáil!"  Agus tá Máirtín Jamsie le muid a gríosadh amach ar an úrlár...

Más maith leat Fallaí Luimní, Ionsaí na hInse, An Cíp, Port Ochtar, an Cor Seisear Déag nó fiú an sean-waltx féin bí ann agus bain sult as.

Seosamh & Prionnsias ar aon intinn!

Seanmóirí Aindiachta i gCill Chiaráin

Is cuimhin liom ag deireadh Comhairle na Vatacáine go raibh mothúcháin i measc na neaspag ann go raibh dearmad déanta ag an-chuid againn ar na boicht. Is cuimhin liom gur diúltaigh an Pápa Pól VI (Beannaithe le déanaí) don tiara, coróin speisialta, a cuireadh ar a cheann nuair a thoghadh é, mar chomhartha dá dhiúltú chumhachta dhaona.

1965: Pápa Pól ag diúltú dá Thiara!

Idir an dá linn, ón gcaoga bhliain ó thárla deireadh leis an gComhairle tá athrú beaga agus móra tár éis thárlúint san eaglais agus taobh amuigh de. Don duine le creideamh tá gach comhartha mar fhreagra nó léiriú ar a dúirt an Tiarna Íosa leis na hAspail, "..múinfidh seisean an uile ní daoibh, agus cuirfidh sé i gcuimhne daoibh, ar inis mise daoibh." (Eoin 14: 26) Is comhartha uaidh fiú nochtadh na h-uafáis a deineadh ag sagairt agus easpaig i rith na céadtha bliain  mar "nuair a thiocfaidh sé, áiteoidh sé ar an saol go bhfuil an éagóir aige i dtaobh an pheaca, agus i dtaobh an chirt, agus i dtaobh an bhreithiúnais." Eoin 16:8)

Seanmóirí Cumannach!
Tá píosa ag Seosamh Ó Cúaig i gComhair na Samhna, agus tá smaointe díreach ón Tiomna Nua á roinnt linn. Is cosúil gur iarr Sagart Paróiste in a cheantair féin air a chuid tuairimí a roinnt le Pobal Dé i séipéal Chill Chiaráin. Ní h-é Seosamh Ó Cuaig an chéad duine a roghnófa mar dhuine le seanmóin a thabhairt i séipéal Caitliceach! Smaoineófá ar dhuine "dhílis" don eaglais, Críostaí "aitheanta." Lúann eagarthóir na h-irise Seosamh mar "Aindiachtaí agus Cumannach" agus b'fhéidir go bhfuil sé sin fíor. Breathann sé cén brí atá agat ar na téarmaí áirithe sin.

Mar sin féin ba smaoineamh fáidhiúil  é ag an sagart paróiste Seosamh a roghnú don obair seo. Ar aon nós chuir sé ag smaoineamh an scríobhnóir seo!

Nocht sé tuairimí díreach ón scriptiúir, ó Ghníomhartha na nAspal, ina dtugann Naomh Lúcás, an scríobhnóir, cúr síos ar na céad Chríostaithe ina dhiaidh imeachtaí Dhomhnach Cincíse. Thóg sé an píosa seo:

"Bhí buíon na gcreidmheach ar aon aigne agus ar aon intinn le chéile. Ní deireadh aon duine acu liom ná leat faoina chuid maoine mar bhí gach ní i bpáirt acu.
Bhí na haspail go lándícheallach ag tabhairt fianaise ar aiséirí Chríost agus bhí grásta Dé go fras orthu uile. Agus ní raibh duine ar bith acu ar an ngannchuid: iad siúd a raibh talamh nó tithe acu, dhíolaidís amach iad agus thugaidís suas a luach do na haspail agus roinntí amach ar chách é de réir mar bhíodh sé ina ghá...." (Gníomh  5: 32-5).

Tá píosa eile ag Lúcás roimhe sin a léiríonn an rud céanna agus b'fhéidir go dtugann sé miniú ar nó bunús leis an gcineál sin cleachtadh i measc na gCríostaí seo:

"Agus chloígh siad go daingean le teagasc na n-aspal, le comaoin ar a chéile, le briseadh an aráin agus leis na hurnaithe.
Is iomaí míorúilt agus éacht a bhí á dhéanamh ag na haspail, rud a chuir uamhan ar chách. Bhí na creidmhigh go léir in aon bhuíon le chéile agus bhí gach ní i bpáirt acu; dhíolaidís a gcuid sealúchais agus a gcuid maoine agus roinnidís a luach ar chách de réir mar a bhíodh aon duine acu ar an gcaolchuid. Thagaidís le chéile in aon bhuíon sa Teampall gach lá ach bhrisidís arán i dtithe a chéile agus chaithidís a gcuid le chéile lemóráthas agus le sástacht chroí agus iad ag moladh Dé. Agus bhí gnaoi an phobail orthu. Agus ó lá go lá bhí an Tiarna ag cur le líon na ndaoine a bhí ar bhealach a slánaithe." (Gníomh  2: 42-7)

Fáidh eile
Déanann Seosamh tagairt don bPápa Prionnsias mar tá comharthaí tabhachtach a thabhairt aige dúinn go léir go mór mór i gcás na mbocht, na teifeach, na daoine as obair agus na sean-daoine. Fiú i rith a thuras chuig Pairlimint na hEorpa (Samhain 2014), nach raibh mórán tagairt sna meán faoi, d'iarr sé ar na baill Pairliminte, "na nithe is fearr den Eoraip a athaimsiú". Dúirt sé, "luachanna na caoinfhulaingthe, an mheasa, an chomhionannais, na dlúthpháirtíochta agus na síochána" a chosaint agus a thabhairt ar ais. "Thar aon rud eile ní mór dínit a thabhairt ar ais don lucht oibre trí choinníollacha cearta oibre a chinntiú."  De bharr na ráitisí sin agus cinn eile tá "Caitlicigh" áirithe, atá compóirdeach ina a gcuid "patuarachas," atá sásta leis an status quo, ag cúl caint faoin bPápa "Chumannach" seo agus aithníonn Seosamh é sin.

Tá an-time aige don bPápa seo ag Seosamh!

Tá sé cinnte gur réabhlóid atá sa bhfíor Críostaíocht. Dúirt naomh éigin, "Tabhair grá do Dhia agus ansin déan pé rud is mian leat!" Macall atá anseo den rud a dúirt Íosa, “Má bhíonn grá ag duine dom, coinneoidh sé mo bhriathar, agus beidh grá ag m’Athair dó, agus tiocfaimid chuige, agus déanfaimid cónaí mar aon leis." Ach téinn fritéis ann leis "An té nach mbíonn grá aige dom, ní choinníonn sé mo bhriathra." (Eoin 14: 23-24)

"Bígí ag guibhe ar mo shon" Prionnsias 

Ceacht eile.
Tharais san tá ceacht eile á thabhairt ag an bPápa agus b'fhéidir nár smaoinigh an "Seanmóirí Aindiachta" air nuair a bhí sé ag ullmhú a phíosa mhisniúil. Bhféidir nár smaoinigh sé air nó mar smaoinigh sé ar nár thuig go raibh tabhacht faoi leith leis.

Ar an lá ar toghadh Prionsias agus nuair a tháinigh sé amach lena bheannacht don slua rinne sé rud éig nach ndearna aon Phápa roimhe. Stop sé. D'fhúlaigh sé a chloigeann ag iarraidh ar an slua guíbhe ar a son, go mbeannóidh an slua é ag tús a Phápacht. Ag an neomad áirithe sin níl aon amhras ach go raibh "buíon na gcreidmheach ar aon aigne agus ar aon intinn le chéile!" Agus ó shin tá na mílte samplaí le spáint go bhfhuil sé ag claoí "go daingean le teagasc na n-aspal, le comaoin ar a chéile, le briseadh an aráin (Aifreann) agus leis na hurnaithe."

Comhchaidreamh
Is dóigh liom gur sin an "cumhacht" gur ceart a bheith ann taobh thiar den bhfíor Chríostaíocht. Bhí litir foilsithe ar Easpaig na hÉireann, blianta ó shin leis an ainm "Eolas ar Chríost!" Is cosúil gur aistriú ar an Bhéarla a bhí ann agus mar sin bhí sé mícheart mar ar bhealach tá difir mór idir an creidimh Chríostaí agus chuile creidimh eile. Is comhchaidreamh atá sa bhfíor Chríostaíocht agus mar sin ba cheart "Aithne ar Chríost" a bheith mar ainm ar an litir úd!

Ag an Aifreann deireannach den bhliain Eaglasta léadh é seo sa Soiscéal, agus i ndairíre sé croí na Chríostachta na focail atá ann:

"‘A Thiarna, cén uair a chonaiceamar thú agus ocras ort go dtabharfaimis bia duit, nó tart ort go dtabharfaimis deoch duit? Cén uair a chonaiceamar i do strainséir thú go dtabharfaimis aíocht duit, nó nocht go gcuirfimis éadach ort? Nó cén uair a chonaiceamar tinn thú, nó i bpríosún, go dtabharfaimis cuairt ort?’
Agus déarfaidh an rí á bhfreagairt: ‘Deirim libh go fírinneach, sa mhéid go ndearna sibh é do dhuine den chuid is lú de na bráithre seo agamsa, is domsa a rinne sibh é.’" (Matha 25: 37-40)

Is comhartha ón Spiorad Naomh é nuair a deintear mí-chompórdach muid ag smaoineamh ar na rudaí sin.

Anois níl le déanamh again ach beart dá réir!

Mar a deireann an Meerkat eile, "Simples!"

Thar cionn....

Pic: Ciabhán Ó Murchú

Bhí an pictiúir seo roinnte ar facebook le deanaí ag píolóta óg ó Chonamara le deanaí.

Bhí spéis agam ann mar sé ár gceantair féin atá ann.

Bhí sé ag eitilt ós cionn na Tulaigh nuair a ghlach sé an bpictiúir.  Ar dheis tá Scoil Colmcille na Tulaigh le feiscint agus beagáining ar chlé uaidh tá ceannceathrú TG4 ann.

Téann an bóthar siar chomh fada le cros bhóthar Bhaile na hAbhann, an áit a bhfuil an siopa áitiúil, Tigh Dick  ag Muintir Uí Dhurcháin (Costcutter). Casann an príomh bóthar ó thuaidh ansin i dtreo Chasla.

Tá bóthar Bhaile na hAbhann ar chlé ón gcrosaire ar taobh Loch na Creibhinne - an loch fada ar chlé.

Tá bóthar eile, an L1200, a théann siar ón gcrosbhóthar agus ar bhóthar ar chlé uaidh sin ar an taobh eile den loch tá An Cloch Mór. Nios faide siar tá Bánrach (An  Bharainn Bhán ar an léarscáil thíos) agus ansin ár mbaile féin, Caorán na gCearc, áit a bhfuil timpeall 28 tithe. Tá Loch na Lannach le feiscint leis, an áit a bhfuil an sean stáisiún gharda chosta a bhí san mír deireannach den dráma teilifíse An Bronntanas.

Níos faide ansin tá Tóin Cnoic - tá túr Martello ar sin má tá súile an-mhaith agat is féidir é a fheiscint. Tá calaphort Ros a'Mhíl (an foirgnimh bán) ansin ar dheis den gcnoc sin.

Níos faide siar fós tá leithinis an Cheathrún Rua agus Garumna, agus ansin Leitir Mhóir agus Cnoc Mordan.

Is annamh a feictear áiteacha ón spéir agus tá sé an-spéisiúl an gaol idir suíomhanna na bailte fearainn a fheiscint.

An Codú féin? Níl sé le feiscint sa pictiúir tá sé ró fhada ar chlé len é a fheiscint! Tá sé faoin bhfocal "Uirlisí" sa mapa thíos!

Lá 'le Máirtín!

Inniú lá mór sa bhFrainc mar sé lá fhéile Mhartain atá ann. Nuair a bhí mise óg bhí sceal an fhir seo ina scéal íontach dúinn. Is cuimhin liom leis go bhfuil traidisiúin ann gur uncail Naomh Phádraig sinn fhéin é chomh maith - ach ní dóigh liom go bhfuil mórán bhunús leis an scéal sin.

Pé scéal é bhí cáil ar an naomh seo in Éirinn agus ar fud na hEorpa le fada. Anseo in gConamara feach ar an méid daoine leis an ainm Máirtín ortha. Ní i ndiaidh Mairtín de Porres ach Mairtín chathair Tours atá siad ainmnithe. Inné roinneadh píosa a scríobh cailín óg as an scoil áitiúil anseo, Scoil Cholmcille ag an Tulach. Scríobh Áine Ní Fhágharta "Oídhche Fhéile Mártain"  sa bhliain 1954.

Ag bronnadh leath a chlócha!
(Pic in Árdeaglais Tours)

Tá scéal againn go léir is dócha. Saighdiúir a bhí ann agus bhuil sé le fear gan mórán seachas éadaí gioballach strachtha air. Thóg sé a claoímh amach agus gearr sé a fhallaing nó a chlócha féin ina dhá leath agus thug don fear deirce é. Níos deanaí san oíche agus é ina choladh chonaic Máirtín an Tiarna Íosa agus a leat-chlócha air (352AD). Ba leor sin dó agus d'éirigh sé as an saighdiúracht agus chuaigh sé san eaglais agus ansin isteach i mainistir.

Níos deanaí fós deineadh ina easpag ar Tours na Fraince agus is ansin a fuair sé bás (595AD). Bhí cáil ar mar naomh agus bé ceann de na céad daoine a deineadh ina naomh gan a bheith ina mairtíreach.

Bhí cáil a naofachta ag leathnú ar fud na hEorpa agus ba ceann de na h-áiteacha is mó oilthearachta ar chomh chéim le Compostella, Canterbury angus fiú An Róimh féin tráth. Tógadh eaglais ann ina raibh a thuama agus leath a fallaing le feiscint ann. Deirtear gur ón bhfocal "capella" (fallaing beag) a tháinig an focal "Chapelle" na Fraincíse agus "Sáipéal" nó "Séipéal" againn féin.

Bhí cáil é go speisialta in Éirinn agus deirtear go raibh Aifreann speisialta in onóir Mháirtín ar Oileán Í ag Colm Cille agus tá cúntas ar a shaol mar chuid mór de Leabhair Ard Macha (9ú Aois) agus chomh maith leis sin deirtear gur iarr Naomh Colmán (Columbanus) cead guidhe ag uaigh Mháirtín agu é ar a chuid turasanna san Iodáil nuair a bhunaigh sé Mainistir Bhobbio níos deanaí san Iodáil.

Tuama Mháirtín i dTours

Seachtain ó shin bhí muid fhéin i dTours achuamar muid chomh fada le Baisleac Naomh Mhairtín (Fraincís) atá fos ann. Tá an eaglais féin nua go leor (19ú Aois) ach tá a tuama fós faoi gradam faoin bpríomh altóir. Smaonigh muid ar na daoine go léir in Éirinn leis an ainm sin agus b'fhéidir nach raibh fhios acu áit stairiúl i saol na hÉireann leis na cianta cairbreacha!

Chuireann Áine deireadh lena píosa scríobhnóireachta leis an paidir ghearr seo:

"Iarraim ar Mhártan Míorbhúilteach muid a thárrtháil is a chur ar ár leas, is go mbeirimíd beo ar Fhéil Mhártain aríst!"

Céard is féidir linn a chuir leis sin ach "Áiméan!"

Bígí ag rocáil seachas i measc charraigreacha chrua Chonamara!

Ó scríodh an píosa seo tá geallúint eile againn ón Rialtas go mbeidh seirbhís ioncurtha le h-aon áit ar domhain againne faoi...2020.... Idir an dá linn is mar seo atá chúrsaí ag an gCaorán.

I rith na seachtaine seo caite bhailigh mór-uaisle idirlín an domhain ag Cruinniu Mulaigh an Ghréasáin nó an Websummit (Béarla).  Dár le h-eagair fhocal an Irish Time (8 Samh'14) bhí sé cosúil le Féile Rock agus fiú an fear fhéin, Bono, i láthair lena bheannacht a thabhairt ar imeachtaí! Agus ar ndóigh Enda Kenny fhéin ann ag maoimh ar twitter "#websummit Great opp to tell Irish story to International media!" (4 Samh'14) agus "...A powerful message that Ireland is among the Internet capitals of the world." (6 Samh'14)

Bíodh acu!

Anseo, áfach, faoin dtuath, i gcroí lár Chonamara, ní féidir linn teacht ar na rudaí nua íontacha a bhí mar ábhar phlé ann de bharr gan leathan bhanda ceart,  an "cearta daonna" seo, le fáil againn. Sea is féidir liomsa facebook agus twitter a úsáid an cuid is mó den am ach má tá rud éigin mar fís nó pacáiste móra a chuir i r-phoist chuig chustaiméir nó soláthraí is minic a theipeann air nó ar a laghad tógann sé an t-uafás ama.

Ag feitheamh!

Ní gá linn ach breathnú ar an tógra nua i bhfoilsitheoireacht na Gaeilge, Tuairisc.ie, a bhí ag lorg áit i nGaeltacht Chonamara agus theip ortha aon áit a bheadh oiriúnach ó thaobh sheirbhíse idirlín de níos faide siar ná Bearna! An féidir le h-éinne "croí lár na Gaeltachta" a thabhairt ar Bhearna?

Ach anseo timpeall 20 km siar ó Bhearna tá sé thar a bheith deacair suí ag breathnú ar MTS nó Maolra féin is obair chrua ar son na cúise é, ag stopadh agus ag tosnú agus ag lódáil....

Agus ná labhair liom faoi Skype...

Tá 18% de mhuintir na tíre idir  sé mbliain déag agus cúig bliain déag agus trí scór nár úsáid an idirlíon ríamh! Agus timpeall 50% idir seasca agus seachtó cúig nach raibh ar líne riamh agus gan aon amhras an cuid is mó acu ina gcónaí faoin dtuath. (Figiúirí ón bPríomh Oifig Staidrimh).

Tá Airí Rialtas ag gealúint (arís) go bhfuil siad ag obair ar an fhadhb, Pat Rabbitte an duine deireannach a mhol go mbeadh seirbhís 21ú chéad ag gach duine sa tír. Agus cá bhfuil Pat Rabbitte anois?

Ní mise é seo ach tuigim a chás - an dtuigeann Rialtas Bhaile Átha Cliath?

• Alt i mBéarla san Irish Times (iti.ms/1ADJQkA) a spreag an píosa seo uaim! 

Aistear ó thuaidh sa bhFomhair!

Bhí an lá go h-álainn inné.

Thugamar sciuirdín beag ó thuadh go dtí an Chlochán mar is nós dúinn ó am go h-am. Nuair atá muid sa chomharsanacht  buaileann muid isteach chuig ár gcáirde, Muintir Roberts sa teach deataigh (Bearla) ag barr ché Bhun Abhann in Áille Breach. Is teach céardaí atá ansin a bhfuil cáil air ar fud na hEorpa. Cuirtear a chuid earraí bradán, ronnach agus túnaín deatach agus bradán deanta d réir nós Lochlannach - gravadlax chuig chustaiméirí ar fud na mór-roinne.

Nuair a thánamar  amach ón dteach thug mé faoi deara an radharc ar na sléibhte ón gcaladh agus ghlach mé an bpictiúir thuas. Nach álainn an radharc é ag breathnú ó thuaidh ar an Beanna Beola i dtuaisceart Chonamara?

Ansin ar aghaidh linn chuig an baile agus lón deas i Mitchel's. Bhuaigh siad duais Georgina Campbell don Phroinnteach Mara is Fearr (Béarla) sa tír 2015.Bhí béile breá ansin againn, mangach mín le diúilicíní blásta. Bhí sceaimpí cloicheáin Ros a'Mhíl ag mo chompánach. Blásta!

Thiomáineamar abhaile ansin ag breathnú agus muid ag breathnú ar an íontas agus an saibhreas dúlra ar gach taobh den mbóthar go dtí gur shriochamar an baile s'againne!

Bhí an lá go h-álainn inné

Dhá scór bliain ón gcéad traffic jam i gCois Fharraige #OnaG74

Bhí céiliúradh thár barr anseo i gConamara, nó i gCois Fharraige i rith na seachtaine seo caite.

Cuid den slua taobh amuigh den bPoitín Stíl ag oscailt Oireachtais Chois Fharraige 

(Pic Sheáin Uí Chualáin ar twitter)

Bhí Seosamh Ó Cuaig agus Deasún Fennell i gCorcaigh sa bhliain 1969. Is cuimhin liom féin an gcruinniú a bhí ann idir lucht Chearta Sibhialta na Gaeltachta i gcathair Fhionnbarra. Bhí "teachtaireachtaí" ó Chonamara agus Corca Dhuibhne agus b'fhéidir ó cheantracha Gaeltachta eile. Chuaigh mé fhéin agus scata beag anuas ó Bhaile Átha Claith i gcarr Amhlaoibh Uí Loinsigh, beannacht Dé leis. Is cuimhin liom go maith oíche amháin i rith na deireadh seachtaine le filí Innti, amhránaíocht den scoth agus fear óg amháin a dúirt "Táim-se im choladh is ná dúistear mé!" chomh h-álainn sin nár chuala mé roimhe ná ó shin á casadh ag éinne. Ní cuimhin liom rud ar bith ó thaobh na cruinnithe féin de ach is cuimhin Seosamh féin é mar deireann sé gur ansin a luadh an smaoineamh ag Fennell gur chóir an tOireachtas a reachtail i measc na nGael ina nGaeltacht seachas i gcathair "gallda" Bhaile Átha Cliath.

Nascanna Pictiúirí don cuid is mó Réamh imeachtaí Pictiúirí ón Seoladh Chláir Seoladh Leabhrán Óireachtas Chois Fharraige (An Coimisinéir Teanga) Pictiúirí Oscailt Oifigiúil Oscailt Oifigiúil (Joe Steve Ó Neachtain) Pictiúirí Pictiúirí eile Imeachtaí éagsúla An Cabaret Craiceáilte Taispeáinteas Ealaíne Agallamh le h-údar Rocky Ros Muc (pictiúirí) Omós do Johonny Chóil Mhaidhc Omós do Johnny Chóil Mhaidhc (eile) Fís'74 - cad a thárl dó? Seoladh "Colmcille i gConamara" Seoladh "Chois Fharraige le mo linnse" Coirm Ceoil Mór Shean Nóis (Uachtarán na hÉireann i láthair) Choirm Cheoil Sean-nós (eile) Seoladh "An Glanfhírinne" Coirm Cheol an Chlabhsúir Coirm Cheol an Chlabhsúir (eile) Comóradh Oireachtas 1974 Cartlann d'imeachtaí Oireachtais Chois Fharraige 2014

Mar sin ba chun brú a chur ar Chonradh na Gaeilge An tOireachtas a bhogadh amach as an nGalltacht, cuireadh Oireachtas na nGael ar bun i Ros Muc i 1970, i dTír An Fhia i 1971, i gCorca Dhuibhne i 1972 agus i gCill Chiarán i 1973. D'éirigh leis an bhfeachtas agus reáchtáladh Oireachtas na Gaeilge 1974 i gCois Fharraige (Conamara).

Ó shin ar aghaidh bíonn an tOireachtas ag bogadh suímh ó bhliain go bliain agus é ag dul ó neart go neart.

An Smaoineamh
Níos túisce i mbliaina bhí an smaoineamh ag Cumann Forbartha Chois Fharraige faoina Cathaoirleach Donncha Ó hÉilithe comóradh Oireachtas Chois Fharraige 1974 - 2014 á eagrú, an deireadh seachtaine deireanach de mhí Mheán Fómhair, le comóradh a dhéanamh ar an neomad seo i stair na Gaeilge, Oireachtas na Gaeilge 1974 i nGaeltacht Chois Fharraige.

I gcuimhne ar an árdú anama a thug an t-aistriú seo léirithe mar shampla san aitheasc iontach spreagúil a thug Joe Steve Ó Neachtain ag cuir fáilte roimh na h-aíonna.  Mar a dúir tsé níos daichead bhliain níos deanaí "Cuireadh cúpla focal breise le teanga na nua-ghaeilge, le linn an Oireachtais sin, mar gurbh é an chéad uair ar tháinig ‘traffic jam’ go Cois Fharraige. "

Tuairimí & Smaointe á chuir i gcríoch!
Deineadh cruinniú a ghairm ag deireadh Mí Bealtaine agus b'íontach an fhreagairt a fuarathas. Taobh istigh de acar an-ghearr bhí coiste cumhachtach éifeachtach gníomhach curtha ar bun. Tháinig tuairimí, agus beart mór smaointe éifeachtach go tiubh agus diaidh ar ndiaidh thainig crot ar an mbunsmaoineamh, dátaí, cé tá sásta a bheith páirteach sna míreanna éagsúla. An ceart cuireadh a thabhairt don politeoir seo nó siud. Céard faoin Uachtarán? An mbeadh seisean sasta teacht. (Ní raibh ceart aon imní a bheith ar éinne, mar a thárla rudaí ní raibh rud ar bith, fiú cluiche ceannais iomána, a chuirfeadh isteach ar a theacht!)

Ar an idirlín
 Cuireadh suíomh idirlín ar bun. Socraíodh ar shuíomh ar facebook le cuireadh agus eolas a fhoilsiú ar líne. Bunaíodh láithreacht ar an suíomh giolcaireachta twitter leis an seoladh @OnaG74. Ceapadh haisclib #OnaG74 ionas go mbeadh gach éinne i ndán pé rud a bhí ráite faoin gcomóradh a bheith éasca a aimsiu ar an léibheann nó árdán áirithe sin.

Cabhair
Ar ndóigh bíonn urraíocht de dhith ag gach imeacht shoisialta agus gan flaithiúlacht Chomhar Creidmheasa Cholm Cille ar dtús agus Údarás na Gaeltachta ní fhéadfadh an féile a reachtáil. Ar ndóigh bhí comhluchtaí agus eagraíochtaí eile, An tOireachtas féin ina measc, lán sásta cabhair a thabhairt le hionad nó acmhainní eile a chuir ar fáil.

Clár
Foilsíodh clár ag searmanis deas i gceann ceathrú an Chomhair Creidmheasa i dtús mí Meán Fomhair. Bhí sé soiléar gur deaineadh an-chuid oibre ar an gclár a bhí lán d'h-imeachtaí. Taispeánadh gearr scannán a bhí deanta ag Bob Quinn blaiseadh de scanán a taispeánadh níos deanaí i rith na féile.

Leabhrán
Seoladh Leabhrán an Oireachtais Chois Fharraige , Comóradh an Dá Scór ós comhair slua an-mhór istigh i  dTigh Ghiblin ag an gCoimisinéir Teanga nua, Rónán Ó Domhnaill. Is mar seo a labhair sé faoin obair a chéad thug an tOireachtas anoir, "Níl deireadh leis an obair sin go fóill." Leabhrán an-spéisiúl atá ann. Ní clár imeachta amháin atá ann ach bailiúchán altanna, aistí, stair, filíochta agus pictiúirí a cuirfidh go leor ar bhóithrín na smaointe agus b'fhéidir go spreagfaidh sé daoine eile chun gnímh. Má fheiceann tú cóip de is mór is fiú é a fhaíl agus é a léamh.

Leabhrán Oireachtais
Chois Fharraige

Tháinig an lá!
Bhí fadhb mór acu ag an Oireachtas sa bhliain 1974 agus b'shin an aimsir nuair a leagadh an pobal mór a bhí le bheith  mar lár ionad don bhféile. Tháinig an Poitín Stíl isteach ar an scéal agus chuireadar foirgneamh le fáil. Ní raibh fadhb ar bith leis an aimsir i rith an chomóradh seo áfach, i ndairíre bé an Mean Fomhair is fearr ó thaobh na h-aimsire de a bhí i mbliaina againn nuair a bhailigh slua mór ag an bPoitín le leach ag an mballa a nochtadh ag comóradh an ocáid ag Pádraigh Ó Héalaí, Uachtarán an Oireachtais 2014 (Pic ar bharr). Is cosúil gur bhfuair an Aire Stáit i Roinn na Gaeltachta cuireadh an plaic a nochtadh ach nach raibh sé i ndán teacht ar chúis amháin nó ar chúis eile!

Ansin isteach linn le h–éisteacht le h-oráid fíordhúshlánach ó an Joe Steve céanna dúinn. Spreagfidh sé an-chuid cainte ach an spreagfidh sé gnímh? "Sílimse go bhfuil sé in am againn forfhógra nua, glan a scríobh mar chomóradh ar Éirí Amach na Cásca."

Na mór ocáidí
D'éirigh thár barr leis an gComóradh agus dár leis an gcomhfhreagraí seo bhí trí oícheanta nach féidir a shárú. Ar an Aoine bhí omós don file, aisteoir, scríobhnóir agus saoi, Johnny Chóil Maidhc curtha i láthair ag a chomh aisteoir, Máirtín Jaimsie. Taispeánadh scannán le giotaí le Johnny ag caint faoina chuid tuairimí agus ag aithreas píosaí dá chuid scríobhnóireachta.

Thóg Rónán Mac Aodha Bhuí, atá beo i gcónaí,  Cabaret Craiceailte anuas ó Thír Chonaill lena bheogacht agus spleodair  a scaipeadh i measc óige Chois Fharraige. Agus ag breathnú ar na pictiúirí a cuireadh ar na meán shóisialta bhí daoine nach raibh chomh san ag baint suilt agsu craic as!

Bridín, máthair Chiaráin Uí Chon
Cheanainn le  hÚachtarán na
hÉirinn ag an gCoirm Cheol
Sean Nóis ar an Saith.

(pic Marion Ní Shuileabhán)

Ansin bhí coirm ceoil mór nach bhfacthas riamh (agus b'fhéidir nach bhfeicfear arís) ós comhair slua oll-mhór. B'shin Coirm Ceoil Sean Nós in onóir cuimhne Chiaráin Ó Chon Cheanainn inar chan 16 déag de phlúr na n-amhránaithe sean nós a bhuaigh Corn Sheáin Uí Riada ó 1972 i leith. Bhí ríméid ag gach éinne go raibh Uachtarán na hÉireann, Micheál Ó hUigín agus a Bhean, Sabina, i láthair ag an coirm ceoil sin. Chuir Cór Chúil Áodha, cór cáiliúil an Riadaigh, deireadh bríomhar leis an gcoirm ceoil a bhí á craoladh ag Raidío na Gaeltachta.

Mar clabhsúr le rudaí bhí coirm ceoil ar siúl ar an oíche eile le togha ceolteoirí ó Chonmara agus áiteanna nach é. Arís ní raibh síochán fágtha le suí air agus bhí spiorad íontach sa lucht féachanna ag baint taitneamh as gach nóta a seineadh nó a chanadh i rith na h-oíche.

Is féidir leis an gcoiste a d'oibrigh chomh dian san a bheith sásta gur éirigh thár barr leis an gComóradh. Súile agam go raibh codladh sámh acu tár éis toradh a gcuid saothair a chaith siad a oiread dua leis!

Agus an gcéad ceist eile? Cad a fhásfidh as amach anseo?

Seo bailiúcháin ó míreanna nuachta TG4 ar Oireachtas Chois Fharraige snaidhmthe le chéile ag TGcóa (Tiúba as Gaeilge).

Seoladh Leabhrán Oireachtas Chois Farraige!

Bhí Tigh Giblin sa Spidéal ag cur thar maoil aréir nuair a sheol Rónán Ó Domhnaill, Coimisinéir na dTeangacha Oifigiúla leabhrán ar leith atá foilsithe mar chuid d’ Oireachtas Chois Fharraige 1974 – 2014.

Sa leabhrán tá altanna éagsúla a bhaineann le Oireachtas na Gaeilge 1974, leis an sean nós chomh maith le stair áitiúil an cheantair. Chomh maith le sin tugtar sa leabhrán eolas faoi imeachtaí na féile, a bhéas ar bun an deireadh seachtaine seo chugainn.

Ina phíosa cainte ag an ocáid, dúirt an Coimisinéir Teanga, Rónán Ó Domhnaill, go mba údar ceiliúrtha é Oireachtas na Gaeilge 1974 agus an méid a baineadh amach ó shin.

Dúirt sé go dtugann na hailt sa leabhrán léargas ar an speodracht a bhain le reáchtáil an OIreachtais i gceantar Chois Fharraige dhá scór bliain ó shin agus ar an misneach a bhí ag daoine seasamh lena gcearta agus go raibh Údarás na Gaeltachta, Raidió na Gaeltachta agus TG4 mar thoradh ar na síolta a cuireadh sa tréimhse sin.

"Mar phobail Ghaeltachta,"  dúirt sé,  "Sí seachadadh na teanga ó ghlúin go glúin ceann dena dúshláin is mó atá os ár gcomhair anois agus caithfidh an stát ceannaireacht a léiriú agus a chuid féin a dhéanamh chun a chinntiú nach lagaítear an Ghaeilge sna ceantair Ghaeltachta thar mar atá sí lagaithe cheana féin!"

Dúirt sé nach bhfuil an éileamh mí réasúnach go mbeadh Gaeilge ar a dtoil ag oifigigh stáit atá lonnaithe i gceantair Ghaeltachta nó a chuireann seirbhís ar fáil sna ceantair sin. Tá an caint a thug sé le léamh anseo!

Ag glacadh buíochas leis an Roinn Ealaín, Oidhreachta is Gaeltachta, as tacaíocht a chur ar fáil don leabhrán, dúirt Cathaoirleach Chumann Forbartha Chois Fharraige, Donncha Ó hÉallaithe, go raibh sé níos tábhachtaí anois ná ariamh go mbeadh tacaíocht ar fáil le foilsiú irisí áitiúla sa Ghaeltacht, os rud é nach mbeidh aon nuachtán Gaeilge clóite ar fáil amach anseo. "Má tá deis le bheith ag pobail na Gaeilge sa Ghaeltacht ábhar tré Ghaeilge a léamh go rialta, is iad na hirisí áitiúla ar nós Biseach agus leabhrán bliantúil Iorras Aithneach, is fearr a chuirfidh an deis léitheoireachta sin ar fáil."

Tá an leabhrán, ina bhfuil 72 leathanach, ar fáil le ceannacht i siopaí ar fud Gaeltacht Chonamara ón lá inniu ar aghaidh ar phraghas €4.

Comhartha na croise!

Bhí pictiúir de cros á chur thár n-ais ar sean-eaglais Chriostaí san Iaráic cúpla lá ó shin ar facebook agus cuireadh focail Salm 122 isteach im aigne!

Rinne mé gairdeas nuair a dúradh liom: “Rachaimid isteach i dteach an Tiarna.”

Tá ár gcosa ina seasamh cheana féin i do dhoirse, a Iarúsailéim.

Rinneadh cathair Iarúsailéim a thógáil go dlúth is go daingean.

Is chuici suas a ghabhann na treibheanna, treibheanna an Tiarna,
d’fhonn is go dtugaidís fianaise do Iosrael, agus buíochas don Tiarna.

Is ansiúd atá cathaoir an bhreithiúnais, cathaoir do theaghlach Dháiví.

Iarraigí síocháin Iarúsailéim a chur chun cinn; gura slán a dtugann taitneamh duit.

Síocháin go raibh laistigh de do mhúrtha, agus flúirse i do phálás.

Ar son mo bhráithre agus lucht mo pháirte, síocháin go raibh ionat.

Ar son teach an Tiarna, ár nDia, iarraim do leas.

Ta an méid sin smaointí istigh sna focail agus muintir Iaráic, an tSiria, an Talamh Naofa agus ceantracha eile nach iad ag fulaingt sna laethanta seo. Siad ár bráthaireacha 'sár siúracha, daoine daonna pé creideamh atá acu, atá ag fulaingt agus an fhaid is atá éinne acu ag fulaingt is cinnte go bhfuil muide ag fulaingt leo.

Mar a dúirt an Pápa le deanaí: Tá an ceart ag an duine daonna fóbartach éagórach a stopadh agus tá dualgas ar an bhfóbartach an t-olc atá á dhéanamh aige a stopadh!

Má chreideann mé gur leis an Tiarna an domhain ar fad ((Iarúsailéim sa salm!) nach ceart dom iarraidh air de ló is d'oíche "síocháin Iarúsailéim a chur chun cinn?"