Seanfhondóirí ón Iarthair ag insint a scéal.

Is dócha gur ceann de na míbhuntáistí leis an sao nua ná an scoilt idir na seandaoine agus na daoine óga ag fás aníos. Is ag plé le na rudaí draíochtúil, ríomhairí, na meáin shóisialta, agus fónin phóca. Cuid den gcuís, go mór mór amuigh faoin dtuath ná go bhfuil siad imithe as baile ag stáidéar nó le post a fháil agus fiú nuair atá siad sásta fanacht sa bhaile níl na seirbhísí nua seo le fáil acu agus níl fonn ortha cur futha ina gceantair dhúchais a thuile. Agus as go bráth leo soir go dtí an geal cathair!

Bhí cruinniú suimiúil i nGaillimh ar an Aoine seo caite inar bhalaigh slua le héisteacht le "Seanfhondóirí ón Iarthair" i gcúrsaí Chearta Sibhialta agus Ceardchumain. Is in halla Fhorais na Meicneoirí i lár an bhaile a bhí sé. Ní raibh fhios agam go raibh a leithéid d'áit ann ach tá ó tríocadái an naoiú aois déag.  Tá a cheann ceathru ar an Sráid Láir.

Rud nua don scríobhnóir seo an lipéad "seanfhondóir" ar dhaoine a bhí (beagáinín!) níos óige ná é féin. I ndairirí ní raibh aon chosúileacht ar na seanfhondóirí áirithe seo go raibheadar le h-éirí as an rás go raibh cuid acu ar phinsin!

Clé: John Cunningham, OÉG,  Seosamh Ó Cuaig, Conamara & Declan Bree, Sligeach

Bhí John Cunnighmam as OÉG sa chathaoir don gcéad mír. Declan Bree (Béarla)  as Sligeach a labhair ar dtús. Bhí seisean páirteach i ngluaiseachtaí sóisialacha ina gcathair féin, Sligeach, agus tá fós ina Comhairle Chontae ina chontae dhúchais. Roinn sé a scéal agus a ghníomhaíochas, go minic in aineoin bunaíochta stáit nó eaglaise, iad go minic ag obair as lamh a chéile in aghaidh a chuid gníomhachtaí. Ansin bhí caint againn ó Sheosamh Ó Cuaig agus labhair seisean faoi na daoine a d'imir tionchair, mar a Mháthair féin agus scéalta faoina uncali Colm Ó Gaora. Is mar gníomhaí i nGluaiseacht Cearta Sibhialta na Gaeltachta a bhí sé sna seachtóidí. D'éirigh leis an nGluaiseacht roinnt rudaí a bhaint amach tré brú a chuir ar an Rialtas. Ina measc tá Raidío na Gaeltachta agus TG4 agus cé go bhfuil sé lag go leor, Údarás tofa na Gaeltachta (atá "spocaithe" anois ag Rialtas FG/LO).

Sa dara chuid den oíche bhí triúr bhan, Liz Walsh, Mary Cooke agus Bríd Carr ag comhrá le Tish Gibbons. Bhíodar i measc iad siúd a bhí ag troid go tréan sna seachtóidí le ceardchumann a bhunú agus cearta na n-oibrithe riaracháin san Ollscoil a chosaint. Bhí lucht bainistíochta na hOllscoile glan ina gcoinne agus d'úsáid siad larrachtaí an láidir na mná cróga seo a stopadh. Bhí sé deacair dóibh a bhí i láthar gan smaoineamh ar chúrsaí san Ollscoil sa lá atá inniú ann agus an éagóir a deineadh i gcás an Dr Micheline Sheehy Skeffington agus a comráidí. Dúradh leis gur mó an scannal céad blian ó bhi Francis & Hannah Sheehy Sheffington ag troid go láidir ar son cearta mná go bhfuil an troid fós ar siúl ag a ngár-iníon!

Bhí slua maith i láthair agus daoine óga atá ag tosú ar an turas aonrach an agóideora. In measc bhí daoine ó Misneach, dream spleodrach a thógann a n-inspioráid ón an sean dream, go mór mór Máirtín Ó Cadhain a bhunaigh an céad "Misneach". Cé nach n-aontaím le gach seasamh atá á thógaint aontaím go bhfuil sé tabhacht go gcloisfar a ghlór amach anseo - amch ar an sráid agus istigh sna chúlseomraí. Bhíodar ag díol an dara eagrán dá nuachtáin, Mionlach, ainm oiriúnach mar is beag rud nach ndéantar ó oibre na mionlaithe!

Tá sé tábhachtach go mbeidh Gaeil i lár an aonaigh nuair a thagann atá agóidí ar siúl. Is é an rud ar a dtugtaí an "nua-liobrálachas" atá ag cur polasaithe na déine i bhfeidhm ar nós an Cháin Uisce is atá ag gearradh buiséad caipitil Údaráis na Gaeltachta. Siad na "fórsaí níos láidre agus níos forleithne ann (sa stáit chóras) ar cuma leo ann nó as dár dteanga náisiúnta." (Seán Ó Cuirreáin 23/1/2014)

"Caithfidh Gaeil seasamh le cosmhuintir na tíre. Cé go bhfuil go leor bá ann don Ghaeilge, breathnaíonn go leor daoine ar chainteoirí na teanga mar ghrúpa faoi leith a mbreatnaíonn amach do mhaitheas na Gaeilge amháin. Tá na Gaeltachtaí ag meath. Má theastaíonn uainn an próiseis sin a stopadh beidh tacaíocht gnáth-mhuintir na tíre ag teastáil uainn." (Misneach 20/1/2013)

D'fhág mé an gcruinniú agus mé déanta óg arís i mo chloigeann cé gur sean-cnámh atá san cuid eile dem chorp.

An réabhlóid abú!

Aimsir déiseach! Radharc eile ó Súil eile!

Bliain ó shin bhí scéal faoin aimsir mar atá sé ag TG4 agus anois tá scéal faoi leathnú eile sa scéal! Radharc eile ar chúrsaí d'fhéadfá a rá.

Beidh deis ag pobal féachana TG4 ar fud domhain an aimsir sna Déise a fheiceáil feasta. Deimhníodh inniu go bhfuil sruth leanúnach pictiúir ar fáil ó cheamara breise aimsire atá feistithe anois i nGaeltacht na Rinne i bPort Láirge. Tá a leithéid de sholáthar ar fáil le tamall anuas ó cheamaraí TG4 atá suite i nGaeltachtaí eile - i nDún Chaoin (Ciarraí), i mBaile na hAbhann (Gaillimh) agus i nGaoth Dobhair ó thuaidh.

Irial Ó Ceallaigh (gan feasóg!)

Cuireadh i bhfearas an ceamara nua sna Déise le deis a thabhairt don phobal féachana ar fud an domhain léargas a fháil ar an aimsir ansin, réigiúin a bhfuil cáil na gréine air. Tig le daoine féachaint ar-líne ar an gceamara aon uair i rith an lae  agus bainfear leas go rialta as na pictiúir a sholáthraíonn an ceamara i bhfeasacháin ón Aimsir Láithreach seirbhís aitheanta TG4.

Mar a tharlaíonn, is as Gaeltacht na Rinne do dhuine de láithreoirí an fheasacháin sin, Irial Ó Ceallaigh agus is cinnte go mbeidh fonn air-san go bhfeicfí fód a dhúchais go minic ar a chúla féin agus é ag tuar na haimsire ar an teilifís.

Tá fáil freisin ar an Suíomh anois, ar liosta de théarmaí aimsire Gaeilge sna príomh-chanúintí Fáiltítear roimh thuairimí an phobail faoin liosta agus roimh mholtaí do théarmaí agus de nathanna a d’fhéadfaí a chur leis (nó a bhaint as).

Tionóladh cruinniú de Bhord TG4 sa Rinn inniu agus ag labhairt dó ansin ina dhiaidh, dúirt Pádhraic Ó Ciardha, Leascheannasaí TG4: “Is breá linn go raibh ar ár gcumas ceamara aimsire a shuíomh i nGaeltacht na Rinne agus beimid ag súil leis an dea-scéala uaidh go laethúil. Is deas mar a chum ár sinsir téarmaíocht bheacht Ghaeilge le cur síos ar gach gné den aimsir” a dúirt sé. “Léiríonn an cnuasach focal atá curtha ar fáil againn go dtí seo agus an raon canúintí atá ag ár láithreoirí aimsire, saibhreas agus éagsúlacht na teanga. Nílimid ach ina thús agus fáilteofar roimh théarmaí eile ach iad a sheoladh chugainn.”

Easóg ós ár gcomhair!

"Bhí an chaint sin mar a bheadh pláigh easógaí ann ag drannadh soir agus siar trí m’intinn agus ag stealladh smugairlí nimhe astu féin." (Caitríona Pháidín i gCré na Cille).

Bhíomar ar ár mbealach ar Bhóthar Sheanadh Féistín ó Uachtair Árd ó dheas - bóthar álainn gan amhras. Bhí neart caoire ar an mbóthar agus in áiteanna tá an drompla cuíosach garbh. Mar sin bhíomar ag tiomáint go mall.

Agus muid ag tiomáint tré tailte cuíosach oscailte, idir Seanadh Féistín agus Doire Choill, rith ainmhí ná bhachamar cheanna trasna ós ár gcomhair. Bhí dáth dorrcha rua nó donn air agus eireaball fada. Choinnigh sé a chorp íseal go leor is a bholg agus a eireaball thíos beagnach ar an dtalamh agus é ag rith. Ach céard a bhí ann?

Sílim fhéin gur easóg a bhí ann agus nuair a tháinig mé abhaile rinne mé beagáinín taighde. Tá siad le fáil thár timpeall na tíre ar fad. Agus san a rá is cosúil nach minic a feictear iad. Níl móran eolai faoi le fáil ar shuíomh Iontaobhais Fiadhúlra na hÉireann ach tá cur síos air agus ag a chuid nósanna le fáil ar shuíomh an "Vincent Wildlife Trust in Ireland." Is eagraíocht Sasanach atá ann go bunúsach ach tá an chuid obair á dhéanamh acu anseo leis agus deineann siad chomh oibriu le heagraíochta dhúlra in Éirinn. Ta an alt seo (Béarla) le Paddy Sleeman lán de eolas faoi Easóg.

Is gné éagsúil é Easóg na hÉireann nach faightear in aon tír eile. Uaireanta tugtar bláthnaid (weasel) air i mBéarla ach níl aon bhláthnaid le fáil in Éirinn. Is fearr leo bheith i gcoillte. Itheann siad coiníní, ubheacha, éin, éisc agus francaigh.

Cé ná pláigh easógaí a bhí an, mar a bhí ag Caitríona Pháidín, bé an chéad easóg a chonaic mé riamh é!

Cuairteoir ón Atlantach Theas i nGarmna!

Brú air an pic
chun é a dhéanamh
níos mó

Bhiomar a siúl i rith na deireadh seachtaine ar chosta Garmna. Tá siúlán ann ar an gcósta thoir ón dTrá Bhán ó thuaidh ar Chuan an Fhir Mhóir atá an dheas (agus sa bhfómhair bíonn togha sméara dubha le fáil ann ach ná habair é le h-éinne is rún é!). Agus muid ag siúl chonaiceamar dhá éan ag eitilt go tapaidh - eitilt fhaoileanda a deireann an foclóir - ós cionn na huisce agus ag tuirlint anois is aríst ar carraig árd ar an cósta nó beagáining amuigh uaidh.

Ní raibh ach an fón phóca agam agus nuair a thóg na héin na sosanna seo bhíodar beagáinín ró-fhada uainn. Bhí na dathanna an-shoiléir - dubh agus bán. Cheap mo bhean go raibh gob dearg ortha ach teip orm é sin a thabhairt faoi ndeara. Thóg mé pictiúr de cheann acu agus é ina sheasamh ar carrig amugh sa bhfarraige.

Ní pictiúir ró shoiléir atá ann mar rinne mé iarracht an "zoom" a úsáid. Tá sé soiléir gur éan dubh agus stríoca bána air atá ann. Nuair thangamar abhaile (tár éis coirceog deas uachtair reóite ó Tí Ruairí i Leitir Móir agus ar ndóigh cómhrá deas le fear a'tí!) rinne mé breis eolais a fháil ar shuíomh Cairde Éanlaith Éireann (Béarla). Tá me beagnach cinnte gur Guairdeall a bhí ann. Tá an cuid is mó acu le fáil i gCiarraí deirtear ach táid le fáil chomh thuidh le Dún na nGall agus ar chósta thoir na tíre.

Bíonn siad anseo don samhradh agus ansin eitlíonn siad ó dheas go dtí críocha an Atlantaigh Theas, áit atá chomh fhiáin leis an Atlantach sagainne is dócha!

Mór scannán le bheith ar an mór scáileán!

TG4 agus Cartoon Saloon ag comhoibriú go binn ar Amhrán na Mara

Den dara uair i mbliana beidh leagan Gaeilge de mhór-scannán do pháistí ar taispeáint i bpictiúrlanna ar fud na tíre faoi cheann míosa. Beidh Amhrán na Mara á thaispeáint sna pictiúrlanna ó 10 Iúil 2015. Bhí Spúinse as Uisce le feiscint níos luaithe sa bhliain sna pictiurlanna ar fud na tíre.

Is é an comhlacht aitheanta Cartoon Saloon (Béarla) i gCill Chainnaigh a léirigh agus Tomm Moore a stiúraigh, an té a stiúraigh The Secret of Kells, saothar ardchaighdeáin eile roimhe seo. Fuair an saothar nua seo ainmniúchán do ghradaim Oscar 2015 don Fhadscannán Anamúlachta is Fearr, éacht ar leith do shaothar Éireannach. Is é an comhlacht Macalla, a bhfuil cáil ar leith tuillte ag a shaothar le cartúin do TG4, a rinne Amhrán na Mara, an leagan Gaeilge, atá maoinithe ag TG4 agus Údarás Craolacháin na hÉireann.

Scéal draíochtúil geanúil atá sa scannán a bhfuil téamaí go leor ann ó bhéaloideas na farraige in Éirinn, an mhaighdean mhara agus an saol fo-thuinn, anamúlacht ildaite mhealltach, le guthú ó sár-aisteoirí agus le fuaimrian cheolmhar bhinn. Is cailín beag tostach í Saoirse a bhfuil a máthair imithe ó bhí sí ina naíonán. Ach tá dúchas ar leith ag Saoirse, a thugann í ar eachtra rúndiamhrach. Ar an gcliar guthaithe atá páirteach sa leagan Gaeilge tá Brendan Gleeson agus Fionnuala Flanagan, beirt aisteoirí a thacaíonn go rialta agus go fial le tograí TG4, Colm Ó Snodaigh, Lisa Hannigan, James Ó Floinn, Gráinne Bleasdale, Maurice O'Donoghue, Donncha Crowley, Niall McDonagh agus Tom O' Sullivan.

Deir Stiúrthóir Aschur TG4 Lis Ní Dhálaigh: “Is scéal álainn é seo a bhfuil an dúchas agus an nuál fite go healaíonta le chéile ann. Is breá ar fad linn go raibh ar ár gcumas leagan Gaeilge de a chur ar fáil don scáileán mór faoi láthair – agus don scáileán beag lá is faide anonn. Táim cinnte go mbainfidh an lucht féachana taitneamh agus sult as.”

 “Tugann TG4 tacaíocht agus spreagadh don chomhlacht s’againne agus ba mhór againn a bpáirtíocht fhial sa léiriú seo." a dúirt Paul Young ó Cartoon Saloon. "Tá bród agus ríméad orainn go bhfuil Amhrán na Mara á eisiúint i nGaeilge ag am céanna leis an leagan Béarla Song of the Sea. Rinne an chliar aisteoirí sár-obair sa dá theanga, go háirithe Brendan Gleeson agus Fionnuala Flanagan."

Dar le Jane Farley ó Mhacalla Teoranta, bhain siad an-taitneamh as an leagan Gaeilge den fhad-scannán seo a sholáthar. "Dúshlán agus pléisiúr ar leith ab ea leagan Gaeilge d’fhad-scannán a dhéanamh ach bhaineamar sult agus spraoi as freisin!"

Feileastream faoi bhláth!

Comhairtha samhraidh dúinne anseo ná teacht an phlanda feileastream faoi bhláth.

Is maith liom é cé go ndeirtear gur salachar atá ann thart anseo nuair atá sé le feiscint i ngarraí. Is comharthaí ar thalamh fluich iad. Faightear in áiteanna atá fliúch is mó, i riaisc nó ar bhruach shrutháin.

Tá tagairt do na plandaí sa bhéaloideas mar shampla i gCo Loch Garman bhí nós ann dornán bláthanna feileastraim a fhágáil taobh amuigh de na dóirse ar Lá Fhéile Choirp Chríost. Agus baineadh úsáid astu mar laghais ar scoilteacha.

Seo pictiúirí a thóg sa gharraí s'againe le deanaí. Nách álainn iad, ní fhéadfá salachar a thabhairt ortha?

Ó favella na Braisíle go cúl-seomra i nGaillimh!

Ni raibh mé in Aras na nGael riamh go dtí aréir. Is dócha gur áit cosúil le Club an Conartha i mBaile Átha Cliath, cúl seomra ina bhailíonn Pobal na Gaelige cosúil leis an Críostaithe sa tsean aimsir i gcathreacha Impireacht na Róimhe!

Bhí fógartha go raibh an t-údar ón Ísiltír, Alex Hijmans, le sliochta as a chuid scríobhnóireachta a léamh.  Bhí sé eagraithe ag a fhoilsitheoirí Cois Life agus Conradh na Gaeilge. Bhí fhios agam go ndearna sé seisiún léitheoireachta roimhe seo i mBaile Átha Cliath agus go mb'fhiú dul len é a chloisint. Agus b'fhiú!

Níl fhios agam caithin a thosigh an nós sin, go mbeadh údair ag dul ó cathair go cathair, ó tír go tír ag léamh as a gcuid saothir. Is dócha gurb é Charles Dickens an té is mó cáil a rinne é sin sa naoú aois déag, ach rinne daoine eile é leis. Tá cáil ar an dturas a thug Oscar Wilde ar an Stáit Aontaithe - "I've Nothing to declare except my genius!"

Is dócha go gcaitheadh bua aisteoireachta le bheith ag údar leis an obair léitheoireachta seo a dhéanamh. Is minic, ró-mhinic, agus daoine ag léamh go poiblí, nach bhfuil aon mothú nó tuiscint le cloisint nó le feiscint ann. Caithin a riabh tú ag Aifreann agus gur thug tú faoi dearadh cád a bhí á léamh ag na léachtaí, nó fiú an scéal san Soiscéal féin? Tá an bua seo ag Alex Hijmans, buíochas le Dia.

Léigh sé trí píosaí as a gcuid saothar le brí agus d'fhéadfa a rá gur ghlach sé páirt sna píosaí a léigh sé. Níl mé ag rá go raibh aisteoireacht ar siúl aige nó go raibh galamaisíocht ar siúl aige. Ní hea, bhí sé i bhfad níos caolchúisí ná sin, lámh amach, cuimilt a mhéir is a órdóg, nó a chloigeann a chuireadh mothúcháin nó gníomh sa scéal i gcuimhne duit agus a láidreoidh a inseacht a scéil.

Bhí trí píosaí á léamh aige, mar a dúirt mé, ceann ó leabhair atá foilsithe, ceann eile atá le foilsiú aige agus an triú ceann nár foilsíodh agus nár léadh ach uair amháin eile i mBaile Átha Cliath an seachtain roimhe. Ar ndóigh is ón millieu Phoirtingéleach Bhraisileach a thagann a chuid saothar (seachas a chéad úscéal) agus mas sin tá sé difriúl ó an-chuid scríobhnóireacht sa lá atá inniú ann sa tír seo. (B'fhéidir gur féidir a rá go bhfuil cuid de shaothar Thomáis Mhic Shíomáin bunaithe i bpáirt ar millieu na Catalóinise sa tslí céanna). Tá sé tabhachtach blasadh de chultúr eile a fháil, go mór mór cultúr atá éagsúil ón "ollchultúr" Meiriceánach Béarlach ina bhfuil muid báite in Éirinn.

Ina measc siúd a bhí ag éisteacht bhí turasóir teanga agus cultúir a mhínigh do Maitiú Ó Coimín luach na Gaeilge agus an “fhíorchultúir Ghaelaigh” do thurasóirí in Éirinn. Léigh anseo ar a dúirt sé: “Ná caill do dhúchas. Ná tógaidís uait é.”

Thug sé leis cúntas gearr ar a shaol agus ar a chuid scríobhnóireacht idir iriseoireacht agus ficsean. Luaigh sé an deachtaireacht scríobh i gcomhluadar nó comharsanacht gan teanga a chuid scríobhnóireachta thár timpeall air. Mar sin tá tabhacht ar bith lena chuairteanna ar Éirinn le snás a chuir ar a chuid saothair, iad a fhíordheimhniú.

Tá sé ag obair ar eagarthóireacht dá chéad leabhair eile, "Tearmann" atá le foilsiu i gcionn naoi míosa. Leabhair faoi fear as Éirinn, Eoin (ainm maith!) gníomhaí cearta daonna agus a thárla dó i mBraisil, le treabhanna bhundúchasaí agus úinéirí talún agus mar a tháinig sé ar an tuairim nach bhfuil an cuimhlint chomh simplí agus a cheapfá ar an gcéad amharc. Bhfuil macasamhail den gcoimhlint céanna le feiscint in Éirinn nó sa Tír Naofa?

Cheannaigh mé a chéad úrscéal, Aiséirí, atá suite i nGaillimh, agus mé ag súil go mór len é a léamh. Tá Favella agus Splancanna ó Shaol Eile cheanna agam.

• Bíonn Alex ag blagáil faoina shaol sa Bhrasaíl agus eile ar a shuíomh féin agus ar Twitter @alexhijmans go rialta.

Banríon na hÉireann!

An Mhaighdean Bheannaighthe Muire, Bainríoghan na h-Éireann.

Tá mé ag cíoradh irasmaí ó theach mo mhuintire agus carn mór páipéirí a bailíodh thár breis is seasca bliain ag mo thuismitheoirí. I ndairírí tá stuif ann ón a dtuismitheoirí siúd leis a théann siar chomh fada le deireadh na naoiú aoise déag.

An Carta

I measc na rudaí atá ann tá an cárta seo (ar dheis) gur cuimhin liom féin é nuair a deanadh é. Cárta ag comóradh oirniú chol ceathair mo mháthair, an tAth Maolmhuire Ó Fiaich CSSp sa bhliain 1956, atá ann. Cuireas ceist ar na meáin soisialta ag lorg níos mó eolais faoi agus fuair mé freagraí an spéisiúil faoi.

Ar an gcéad dul síos sé Leo Whelan (1892-1956) an ealaíontóir a rinne an pictiúir sa bhliain 1932 nó mar sin mar ceann den chnúascah pictiúirí a deineadh ag chéiliúradh an Chomhdháil Eocairisteach Idirnáisiúnta sa bhliain 1932. Deineadh don gcomhlucht foilsitheoireachta Gill a bhíodh siopa i Sráid Uí Chonaill i mBaile Átha Cliatha acu go dtí na seachóidí. Rinne sé trí pictiúirí ag an am ach is cosúil go cailleadh iad i dtine ann sa bhliain 1979. Dúnadh an siopa ach tá an cómhlucht féin fós ann mar "Gill & McMillan".

Maolmhuire L Ó Fiaich CSSp
timpeall an ama inar ornaíodh é

Rinne an ealaíontóir pictiúirí eile de daoine stairiúil mar Micheál Ó Coileáin agus Ristaerd Ó Maolcatha agus b'eiseann a rinneadh an déaradh ar stampa sa bhlian 1929 ag comóradh Fhuascailt na gCaitliceach le pictiúr de Dhónail Ó Chonaill.

B'fhéidr an rud is spéisiúla faoin bpictiúir seo ná go bhfuil fhios againn cé hiad na daoine a bhí mar mhainicíní ealaíontóra sa pictiúirí. Sheas Sarah nó Sally Deale (ní Byrne) dó. Ba dalta ag Seán Keating ag an gColáiste Ealaíona agus níos deanaí ball den bhfoireann ann í. Agus bé mac le Keating, Justin, ( a bhí mar Aire i Rialtas Liam Mac Coscair níos déanaí) a seas don leanbh sa phictiúr. Díoladh cóipeanna den bpictiúr sna triocadaí agus is cosúil leis go bhfuair mo ghaol, An Ath Maoilmhuire cead an pictiúr a úsáid ar an gcarta ag comóradh a oirniú ina shagart sa bhliain 1956.

Deirtear go bhfuair an Pápa Pius XI (1922-1939) cóip den bpictiúir agus gur mhol sé an ealaíontóir mar a rinne sé íomhá den "Madona" mar chailín Gaelach don gcéad uair.

Táim buíoch de mo cháirde ar Gaeilge Amháin as a gcuid eolais a roinnt liom go bhféidfinn beagáining níos mó taighde a dhéanamh faoin pictiúr seo a bhí aithne agam air ó bhí mé óg.

Agus mé ag breabhsáil ag lorg breis eolais ar an bpictiúir tháinig mé ar íomhá níos fearr de ar an suíomh pinterest seo:

Grá, Comhionannas, Cothramaíocht?

Tá an reifreann thárt agus an "bua" ag "Tá" mar sin tá an Bhunracht aithrithe. Tá alt machnamhach scrite (agus inste ar Raidío na Gaeltachta 11 Meith 2015) ag Ciarán Dunbar: An ann don chomhionannas. (Nós)

Ní minic a scríobhaim rud a ghortódh cáirde liom. Bhí drogall orm é seo a scríobh ach tá mé á scríobh mar go gcreidim go bhfuil dul amú agus mí thuiscint ag baint leis an reifreann atá le bheit ann ag deireadh na míosa seo.

“Féadfaidh beirt, gan beann ar a ngnéas, conradh pósta a dhéanamh de réir dlí.”

An cheist bunúsach nár freagraíodh in aon áit go bhfios dom ná, cad go díreach is pósadh ann? Cén fáth go bhfuil a leithéid ann?

Grá
Táthar ag rá gur vótáil ar son an grá atá le bheith ann. "Is annamh go mbíonn seans vótáil ar rud chomh trasfhoirmithe leis an ghrá againn!" a bhí ar chúntas giolchaireachta an Taoisigh (Béarla 16/4/2015).

Ach an mbíonn grá i gcónaí i bpósadh. Féach ar cleachtas in aimsir shean chara na Béarlóirí, Peig Sayers. Lá tháinig a deartháir chuici. Dúirt sé go dtiocfadh triúr fear go dtí an teach lá nó dhó ina dhiaidh sin leis an gcleamhnas a dhéanamh. Is beag rogha a bhí ag Peig ach glacadh leis.  ‘Bhí gach aon duine acu ró-mhaith d’fhear domsa dá mbeinn seacht n-uaire níos fearr ná mar bhíos.’ Bhí ar Pheig rogha a dhéanamh agus bhíodar pósta i gceann cúpla lá agus gan aithne acu ar a chéile. Cá raibh an grá ann? Ach pósadh a bhí ann agus is dócha gur fhás an grá as an bpósadh féin.

"Bhfuil grá agat dom?"

Tá radharc sa ceoldráma "Fiddler on the Roof," in gcuireann an athar sa scéal, Tevye ceist ar a bhean, Golda, "Golda, an bhfuil grá agat dom!" Agus is fiú a ndísréad (Béarla) a léamh. Tá an chuid de bhfealsúnacht an bhfíor phósadh le feiscint sna focail tá mé ag ceapadh. Agus muid ag caint faoi seo tá mé ag smaoineamh ar rud a dúirt oidhre choróin Shasana sular phós sé, "Cad is grá ann?"

Níl mé ag rá nár ceart grá a bheith ann ach an pointe atá mé ag iarradh a dhéanamh nach grá a thugann beirt le chéile i gcónaí tá an pósadh i bhfad níos casta ná san. Bhfuil ciall leis an sean nathán Béarla "I know there's love there, but though there's love there, there's dough there too but..!"

Comhionannas nó Cothramaíocht
Tá rud eile a deirtear gur ar son "Comhionannas" is ceart dúinn ár vóta a caitheamh. Ach an bhfuil muid ag rá gur ionann pósadh idir daoine leis an gnéas céanna agus an pósadh? Bhí duine ar chlár Cormac ag a cúig le déanaí agus rinne sé an pointe seo: nach ionan comhionnas agus cothramaíocht (Antoin Mac Unfraidh muna bhfuil dul amú orm).

Déarfaidh mé mar seo é. Tá cothramaíocht is in ainm a bheith idir fir angus mná. Ach ní h-ionainn iad. Tá siad difiriúil óna chéile.

Ar an gcaoi céanna tá me ag ceapadh go bhfuil an caidreamh idir fear agus bean, an conradh eatartha a dtugann muid Pósadh air difriúil ón gcaidremh idir beirt fhear nó beirt bhan. Cad é an difríocht? Uaireanta bíonn toradh ar an gcaidreamh idir fear agus bean nach féidir a bheith ann in aon chaidreamh eile - duine nua. Ní féidir mar sin pósadh idir fear agus bean a bheith comhionann le h-aon saghas conradh eile. Dár liomsa is é sinn bun agus barr an scéal.

San aois seo nuair atá béim á chuir ar an saibhreas iolrachas agus éagsúlacht, shóisialta agus chultúrtha, nach í a mhalairt de thuairim íoslaghdú difríochtaí an duine mar seo a mholadh?

Tréith riachtanach an phósta ná an fhíric bitheolaíochta gur féidir le fear agus bean a bheith páirteach le chéile mar dhaoine fireann agus baineann in aontas atá dírithe chuig giniúint beatha nua.  "Bhfuil seo fíor nó bréagach?"

Ta an-chuid argóintí á thabhairt ag dreamanna éagsúla i gcoinne an reifrinn seo maidir le páiste, cearta tuismitheoirí agus cad is clann é. Ach sílim go bhfuil siad ag díriú ar an rud mícheart. Is ar miniú ar an gconradh féin, conradh an phosadh is ceart a n-aird a dhíriú. "Cad is pósadh ann? Cén fáth a bhfuil pósadh ann?" 

Mar an gcéanna tá an taobh eile ag rá go bhfuil siad faoi leatrom ag an stáit agus go bhfuil gach éinne nach bhfeiceann sin ina "éadulangach" nó níos measa. Agus tá, ar ndóigh, tá firinne sa chaoi is go bhfuil daoine ann gur fuath leo an smaoineamh ar grá a bheith idir mna nó fir dá chéile.  Ach sé an bun cheist gur ceart dúinn díriú air ná "An pósadh é an conradh idir fear agus fear nó idir bean agus bean, nó, an sainmhiniú ar an chonradh idir fear agus bean é an pósadh?" Féach leis ar litir an Ollaimh John A Murphy (Béarla) san Irish Times (13/5/2015) gearr agus intuigthe agus ag deanamh an poinnte céanna.

Tá glactha leis an Reifreann.
Ní bheidh a leithéid de reifreann arís ann a deireann Cathal Mac Coille i dTuairisc.ie (31/5/2015)

Tá ceisteanna eile ann leis le freagairt. An mbeidh cead ag bean a máthair nó ag fear a deartháir a phósadh? Muna bhfuil cén cúis a bheadh le sin? Ceisteanna aisteacha b'fhéidir ach tá siad á chur. Bhí roinnt ceisteanna curtha ag Bruce Arnold in a bhlag (Béarla) agus is fiú iad a leamh má aontaoínn muid nó muna aontaíonn muid leis.

Treoir neamhspleach.
Chuir an Coimisiún Reifreann chuig gach teach sna 26 chontae - tháinig sé chugainn sa phost céanna agus an bille ó Uisce Éireann! Tá dhá ráiteas ann a thagann salach ar a chéile.

"Tá na cúirteanna tar éis a chinneadh gur aontas idir fear agus bean an pósadh ... Má ritear an reifreann, deanfar foráil sa Bhunracht go bhféadfaidh beir posadh, is cuma an den dá ghnéas nó den ghnéas céanna iad."

Ach in áit eile tá seo ann, "Ní bheidh aon athrú ar stádas an phósta sa Bhunracht."

De réir Airteagail 26 den bhunracht is í an Chúirt Uachtarach an cúirt achomhairc dheiridh dár liom. Mar má chuireann Uachtarán na hÉireann bille faoi bhráid na cúirte sin agus "...más é breith na Cúirte go bhfuil aon fhoráil de in aghaidh an Bhunreachta seo nó in aghaidh aon fhorála de, ní foláir don Uachtarán diúltú dá lámh a chur leis an mBille sin." 

Dár liomsa sé na breithiúnais a thugann "na cúirteanna" an léamh is cirte ar an mBunracht ó thaobh dlí dé. Mar sin de réir na Bunreachta, cinntithe ag na cúirteanna, is "aontas idir fear agus bean an pósadh!" Mar sin tá an reifreann chun stádas agus miniú an phósadh i mBunracht na hÉireann a athrú.

Sílim go bhfuil sé soiléir ar chén taobh atá mise sa Reifreann seo. Tá aiféal orm má ghortaíonn mo sheasamh éinne de mo chuid cáirde. I fiú go mór dom a gcairdeas agus ar bhealach tá mé ar buille le na húdaráis a chinn ceist mar seo a chuir ar phobal na hÉireann gan mórán fíor dhíospóireachta. Is cosúiul nach bhfuil an Taoiseach féin sásta dul i mbun díospóireachta faoi.

Dár liom féin go bhfuiul sé soiléir cad é an rud ceart a dhéanamh ar an 22ú lá Bealtaine 2015. Is léir nach bhfuil sé soiléir do a lán.

Go ndéanaimís an rud ceart istigh san mbothán vótaíochta ar an lá!

• Níor bhain mé úsáid as teagaisc na n-eaglaisí d'aon ghnó sa píosa seo thuas mar cheapaim nach rud "creidimheach" é an cheist san agus mar a deireann lucht "Tá" níl an  "ach pósadh sibhialta" atá i gceist. Ach ar ndóigh creidim go bhfuil argóintí ann atá bunaithe i dteagasc na h-eaglaisí, agus i mo chás fhéin sa chreideamh Caitlicaigh.  Tá caint cuíosach fada ar líne ón Dr Diarmuid Martin, Ard-Easpaig Bhaile Átha Cliath gur fiú a léamh mar istig ann tá tuiscint na hEaglaisí atá i gcomhpháirteachas le hEaglais na Róimhe. Arís is i mBéarla atá sé.

• Tá alt i dTuairisc.ie ag Pól Ó Meadhra, a deireann i measc rudaí eile "Tá sé ráite go forleathan faoi dhaoine atá i mbun feachtais i gcoinne an reifrinn seo, nó fiú faoi dhaoine atá ag smaoineamh ar vótáil ‘NÍL’, gur biogóidí iad." Léigh an alt anseo: "Tá an Rialtas agus lucht ‘TÁ’ ag iarraidh an dubh a chur ina gheal orainn…!"

TG4 ar ghearr liosta!

Teistiméireacht eile do chaighdeán agus d’éagsúlacht TG4 cláir dá chuid a bheith ainmnithe ar ghearrliosta Ghradaim IFTA (Béarla) na bliana seo. Tá cláir de chuid an chainéil Gaeilge ainmnithe do 7 ngradam.

Tá trí ainmniúchán faighte ag An Bronntanas do Ghradaim IFTA i dtaobh scripte agus aisteoirí. Ainmníodh Tom Collins/Eoin McNamee/Paul Walker don ghradam An Script Dráma is Fearr, tá Michelle Beamish ainmnithe don ghradam An Ban-Aisteoir is Fearr i bPríomhpháirt agus Charlotte Bradley ainmnithe don ghradam An Ban-Aisteoir is Fearr i bPáirt Taca.

An Bronntanas

Tá ag éirí tharr barr freisin leis an scannán An Bronntanas ag féilte sa bhaile agus thar lear. Go dtí seo, taispeánadh an scannán san Astráil, i mBarbadós, i Washington, i mBostún agus sa Róimh agus tá sé le taispeáint fós in áiteanna eile amach anseo sa mbliain. Bhain an scannán an gradam Jury's Special Award/Gradam Speisialta na Moltóirí amach ag Féile Scannán na hÉireann, Bostún chomh maith le trí ainmniúchán a fháil do Ghradaim Cumarsáide an Oireachtais i mbliana, ina measc ainmniúchán don ghradam ‘An tSraith Teilifíse is Fearr’.

Ainmnithe freisin don ghradam ‘An Ban-Aisteoir is Fearr i bPríomhpháirt’ tá Maria Doyle Kennedy don pháirt a bhí aici i Corp + Anam; sraith coiriúlachta mór le rá a bhfuil gradaim buaite aici faoi shaol pearsanta agus gairmiúil tuairisceora coiriúlachta teilifíse.

Blood Fruit 1984

Tá ainmniúchán faighte ag Blood Fruit sa chatagóir Gnéchlár Faisnéise George Morrison. Scéal é seo faoi stailc Dunnes Stores in 1984 nuair a dhiúltaigh Mary Manning, oibrí de chuid Dunnes Stores ar Shráid Anraí, a bhí bliain is fiche ag an am, seadóg Outspan a dhíol – gníomh a raibh tionchar aige ar fud an domhain.

Tá Song of the Sea / Amhrán na Mara arna choimisiúnú ag TG4 agus Údarás Craolacháin na hÉireann ainmnithe i dhá chatagóir; An Scannán is Fearr agus An Script Scannáin is Fearr - Will Collins.

Tá sonraí beachta ar ainmniúcháin TG4 ar ghearrliosta ghradaim IFTA 2015 le fáil thíos. Is iad na Gradaim IFTA na gradaim is mó le rá sa tionscal scannán agus drámaíochta in Éirinn.

Thréaslaigh Ard-Stiúrthóir TG4, Pól Ó Gallchóir leo sin ar fad a ainmníodh do ghradaim IFTA na bliana seo thar ceann TG4. “Tá ainmniúcháin faighte ag TG4 do Ghradaim IFTA gach bliain ó tháinig muid ar aer” a deir sé. “Léiriú ann féin ar chaighdeán uathúil agus nuálaíoch TG4 a bheith ainmnithe sna catagóirí céanna le roinnt den ábhar teilifíse Béarla chomh maith is atá le fáil.”

Ceardlann siorchais na n-óg ag Hall na Tulaí!

Beidh Siamsán na nÓg eile á eagrú ag Tuismitheoirí na Gaeltachta Dé Sathairn 18 Aibreán in Halla na Tulaí, An Tulach.

Ceardlann i Scileanna Sorcais a bheidh ar bun an uair seo leis an gcleasaí Stephen McGinley ó Galway Community Circus (Suíomh i mBéarla ach i nGaeilge an ocáid féin!).

Bhí Stephen i láthair ag roinnt siamsáin cheana agus bhain idir óg agus sean ard taitneamh as a chuid lámhchleasaíochta agus eile!

Cuirfear tús le himeachtaí ag a 2 a chlog.

Saorchead isteach do bhaill agus is féidir ballraíocht a ghlacadh ar an lá ar chostas €10 ar theaghlach in aghaidh na bliana.

Fáilte roimh chách. Gaeilge teanga na hócáide – iarrtar ar chuile dhuine a bheas i láthair cloí leis seo.

Ócáid í don teaghlach uilig agus ní mór do thuismitheoir nó duine fásta fanacht leis na gasúir.

Ceangailte leis seo tá póstaeir mhóra agus cuide bheaga agus ba bhreá linn dá bhféadfaí iad a chrochadh/scaipeadh in aon áit a bheadh feiliúnach le poiblíocht a dhéanamh ar an ócáid.

Tá an ócáid eagraithe ag Tuismitheoirí na Gaeltachta le maoiniú ó Roinn na Gaeltachta agus Comhairle Contae na Gaillimhe.

Ag siúl arís...

Da réir mar a thagann feabhas orm tá mé ag dul amach ag siúl arís.

Is áit álainn an áit ar a bhfuil chónaí orm, Caorán na gCearc i ndeisceart Chonamara. Má fhéacann tú ar learscáil na tíre tá an taobh ó thuaidh de Bá na Gaillimhe (nó Loch Lurgain) tá sé cuíosach réidh agus tú ag dul siar (Cois Fharraige) agus nuair a thosnaíonn an uisce ag teacht isteach in ionraoi nó i mbearnaí chosta is ansin díreach ag an gcead cúinne atá  an Caorán. Tá Ros a'Mhíl ansin ó thuaidh uainn agus feictear na báid ag dul go hÁrainn nó ag iascaireacht go minic ón teach s'againne.

An loch agus an tSean Bhaile ar chúl ar dheis!

Agus muid ag siúl ó dheas ón dteach lá lochán bheag, Loch an tSean Bhaile, agus tá sean bhaile ar a bhruach thiar le fothraigh de thimpeal ocht tithe agus sraideanna ann fós ach iad lán anois le dris, sméara dubha agus neantóga. Ag bun na bóithre sin tá Toit Chónáin agus cuireadh píosa le Máirín Mhic Lochlainn anuireadh anseo!

Radharc ar an gCodú, Oileán an Bhromaigh agus an mórthír ó Thoit Chónáin, taobh thiar ar fád tá leithinis na Ceathrún Rua.

Ag barr a chuain sin tá carraig mór dubh agus thógamar ainm na carraige sin mar ainm ar an mblag seo, An Codú. Tá seanfhocal sa cheantair seo a luann an charraig "Chomh sean leis an gCodú!"

Agus mé ag siúl buaileann díocas ghlachadh griangrafadóireachta mé agus thógaim an fón phóca amach.

Tá samplaí de dhá pictiúirí a thóg me anseo agam.

Spúinse as uisce agus istigh sa phictiúrlann!

Beidh an scannán ‘SpongeBob an Scannán, Spúinse as Uisce’ le feiceáil i bpictiúrlanna na tíre ón 27 Márta ar aghaidh. Is ócáid stairiúil í seo do ghasúir Ghaelacha agus éacht déanta ag TG4, Paramount Pictures, Macalla agus chuile duine a raibh baint acu leis. Comhghairdeas leo.

Tá  socrú speisialta déanta ag Tuismitheoirí na Gaeltachta  a thabharfas seans do theaghlaigh leagan 3D den scannán a fheiceáil seachtain roimhe sin ar an Satharn 21 Márta!

Beidh léiriú speisialta ar bun i bpictiúrlann an Eye Cinema i nGaillimh ag tosú ar 6.30 tráthnóna, Dé Sathairn 21 Márta.

Praghas speisialta de €5 a bheidh ar na ticéid, cuma ar gasúr nó duine fásta tú. An-mhargadh go deo!

San áireamh i bpraghas na dticéad, beidh teacht le chéile beag mar a mbeidh seans againn seal a chaitheamh in éindí leis an bhfear é féin SpongeBob! Tabharfaidh siad aghaidh ar Scáileán a 6 ina dhiaidh sin, atá curtha in áirithe go speisialta dúinn agus gheobhaidh chuile dhuine deoch agus bosca popcorn. Suífidh muid síos ansin leis an gcéad fhéachaint a thabhairt ar an scannán.

Caithfear na ticéid a chur in áirithe roimhré agus moltar do dhaoine é seo a dhéanamh láithreach mar go bhfuil an-éileamh go deo orthu agus gan againn ach líon áirithe suíocháin.

"Beidh polasaí Gaeilge i bhfeidhm mar is gnáth – Gaeilge ar an Scáileán, Gaeilge sna Suíocháin!!!"

Liam T nó WT?

Leabhar a osclíonn doirse ar thréimhse bhúnú an stáit agus an fear príobháideach a thoghadh "tré thimpist" le bheith mar cheannaire air.

Nuair a bhí mise ag dul ar scoil stop an stair sa bhliain 1918 agus toghchán don gcéad Dáil. Anois is arís chualamar faoin dTreaty agus is annamh a chualamar faoin chogadh cathardha, bás Airt Uí Gríofa nó "dúnmharú" Mhichíl Uí Chuileáin. (Is as ceantair Dhún Laoghaire mé agus is cuimhin liom bheith istig i dtithe le pictiúirí Rí Shasan le thaispeáint faoi ghradam istig ionta!). Ní raibh clú ar bith ar chonas ar thárla sé go raibh cúrsaí polataíochta mar a bhí sna caogadaí. Ach is cuimhin liom nuair a fuair WT Cosgrave bás sna seascaidí agus dúradh gur Uachtarán a bhí ann sna ficheadaí agus athair Liam Cosgrave a bhí ann.


Nuair a fuarthas bronntanas le deanaí den leabhar seo bhí seans agam an-chuid de an lacunae a lionadh. Agus is leabhar cuimsitheach atá inti le h-an mhion eolais ar an bhfear chúin stuama ionraic seo. D'fhéadfá a rá gur tré tionóisc traigóideach a thárla gur rogníodh é mar ceannaire ar chéad rialtas ar Éirinn.

Ag breathnú ar phictiúirí de cheapfá gur duine a bhí ag ceapadh go bhfuil an naois aois deag fós faoi lán tseoil. Gléasta go néata le bóna aisiompraithe a bhí i bhfaisiún ag tús na 20 aoise agus bowler no trilby ar a cheann - deismear fiú géar, gruama. Ach sa leabhair seo buaileann an léitheoir le fear atá cinnte, siúrálta a agus cruinn agus beacht. Ach ag an am céanna deireann an chuid is mó a bhuail sé leis gur fear lách,  dea-araíonach, soilbhir a bhí ann. Ach thár aon rud eile ba daonlathach a bhí ann ina shaol poiblí.

Poblachtánach!

Ag maslú Seoirse V?

Bléa Cliathach go smior a bhí ann, ó chroí lár na catharach (Sr Séamais). Go luath san 20 aois bhí an-míshástacht sa tír. Bunaíodh Conradh na Gaeilge sa bhliain 1893. Bhí gluiseacht Brátheareacht na Poblachta ann i gcónaí ó na 1860í faoi rún. Bunaíodh Sinn Féin sa bhliain 1905 agus bhí WT ina bhall de ón tús agus seas sé, agus toghadh é, ar Bhárdás Bhaile Átha Cliath sa bhlian 1908 mar bhall den bPáirtí. Mar sin bhí taithí ar (agus ar Sheán T Ó Ceallaigh) ar obair riaracháin a cabhraigh go mór leis níos deanaí. Mar ball den Bhárdas chuir sé i gcoinne rún chomhbhrón ón gCathair ag bás Rí Shasana sa bhliain 2010 agus rún comhghairdeis leis an Rí nua Seoirse V. An fhaid is a bhí sé mar chomhairleoir rinne sé troid mór ar son na boicht go mór mór i gcúrsaí tithíochtaí.

Bunaíodh Oglaigh na hÉireann mar fhreagra ar bhúnú ar Oghlaigh Ulaidh ó thuaidh ag na hAondachteoirí agus bhí seiseann i láthair sa Rotunda i mBaile Átha Claith ag a bhunú. Mar bhall de Óghlaigh na hÉireann agus bhí sé páirteach i smuigléireacht gunnaí Bhinn Éadair. Bhí sé san South Dublin Union faoi Éamonn Ceannt agus le Cathal Bruagha. Tár éis an géilleadh daoradh chun bháis é ach aistríodh go príosún m saoil. Scaoileadh saoir e (agus na priosúnaigh eile) iad i 1918 ach i gcogadh na saoirse caith sé dhá seal eile i ngéibhinn.

Tá fhios ag cach faoin gConradh a shiníodh mí na Nollag 1921 agus a díospóireacht sa Dáil agus ansin bunú Saorstáit Éireann Nollaig 2022.  Ach fágadh an stáit nua gan ceannaire nuair a fuair an Coilleánach (a bhí mar Uachtarán) agus Art Uí Ghríofa bás taobh istigh de ceithre lá déag. Nuair a fhéach na ceannaire a bhí fágtha thár timpeall ortha bé WT Cosgrave an t-aon duine udarásach le taithí ar chúrsaí riaracháin agus roghnaíodh é mar Uachtarán ar Rialtas Saorstáit Éireann. Téann an údar isteach go mion ar a rinne sé i rith a thréimhse i gcumhacht idir an Chogadh Cathrach agus ina dhiadh. Ach nuair a bhí a thréimhse istigh, a mbuíochas le Pobal na Tíre, bhí sé sásta an rialtas a thabhairt chuig a namhaid Éamon De Valera gan aon trioblóid.

An Ghaeilge
Chuir mé féis spéis ar a bhí ann bhí a dhearcadh i leith na Gaeilge. Rinne sé iarracht í a fhoghlaim ach is cosúil nár éirigh ró mahit leis. D'aimsigh an údair cuid d'óráid a thus sé le píosa i nGaeilge agus litriú foghraíochta á úsáid aige (ar dheis). Ach chuir sé a bheirt mhac siar go Carna le Gaeilge a fhoghlaim, rud a bhí neamh-gháthach ag an am. Nuair a bhí a mhac, an iar-Thaoiseach Liam Cosgrave, i gCarna le déanaí ag oscailt Ionad Cuimhneacháin na nImirceach. Shínigh sé a aimn mar "Liam T Mac Cosgair "suas go dtí éirigh le De Valera dul i gcumhacht 1932 ach ait go leor ina dhiadh sin, mar cheannaire ar Chumann na nGael gus ansin ar Fhine Gael is "W.T. Cosgrave" a bhí á úsáid aige.

Leabhar tabhachtach é seo, curtha le chéile go cúramach le cabhair ón gclann. Tá sé éasca le léamh agus do cuid is mó go neodrach. Ní naomhsheanchas atá anseo. Má tá duine ag lorg eolas ar an tréimhse seo i stair na hÉireann tá sé tabhachtach. Rud nach bhfuil go leor de ann ná daonacht an fhir ann. Níl mórán ann faoina bhean agua a chlann agus b'fhéidir gur ceart é sin mar i ndairíre ba fear an príobháideach a bhí ann. Ach mar sin féin taitn an fear ionraic daona seo liom agus ní beag san. Cé gur as ár, troid agus neamhthreocaireacht an Chogadh Cathardha ar bhealabh bhí an t-ádh linn gur faoi fear stuama agus tár aon rud eile daonlathach a roghnaíodh mar chéad cheannaire ar Saorstáit Éireann.

• "Judging W.T.Cosgrave," Michael Laffen, RIA. ISBN 978-1-908996-39-8 2014

Maidhm sheicne!

Díreach thát n-ais ón oispidéal tár eis dul faoi scian. Bhí maidhm sheicne orm (agam?) agus mhol na dochtúirí dom dul isteach.

Mhothaigh mé pian aisteach i mo bhléin i lár an bliana seo caite, mar a bheadh beiriú  ar mo chuid chreacainn ach ní raibh aon marc nó gríos ann. Tharla sé níos minicí i rith na bliana agus sa deireadh chinneas ar dhul chuig an dochtúir. (I ndairíre bhí mé ag ceapadh go mbhfhéidir gur rud éigin tromchúiseach a bheadh ann!).

Rinne mé coinne agus chuas isteach chuig an dochtúir i lár mí Eanáir. Rinne an dochtúir iniúcadh orm agus tár éis priocadh, agus iarraidh orm casacht a dhéanamh dúirt sí gur  maidhm sheicne a bhí ann agus rinne sí coinne dom leis an máinlia.

Chuaigh mé chuige i lár mí Feabhra agus rinne sé iniúcadh níos déine orm agus d'aontaigh sé le mo dhuchtúir féin gur maidhm sheicne a bhí. Dúirt sé gur ceart rud éigin a dhéanamh faoi mar luath nó mall bhí chuile sean go n-éiródh sé níos measa. Chinneamar mar sin an jab a dhéanamg go luath.

Mar sin ar an gCéadaoin seo caite chuaigh mé isteach ag meánlae agus mé ag troscadh agus taobh istigh de ceithre uair a chloig bhí mé déanta agus paiste néata ar an áit ina gearradh mé. Ar ndóigh bhí mé leat i mo chodladh ach mar sin féin duradh liom gur éirigh go maith leis an obráid.

Ligeadh amch mé ar an nDéardaoin agus dúradh liom go mbeadh pian agam go ceann seachtaine nó mar sin. Agus ní bhréag a bhí ann mar tá na pianta dona go leor ach diaidh ar ndiaidh is ag laghdú atáid buíochas le Dia.

Molaim go h-árd na banaltraí, dochtúirí agus an foireann ar fad san oispidéal - an Bons i nGaillimh (Béarla).

Scannáin saor in aisce ag an Seanscoil!

Tá an Club Scannán agus an Cinemobile th'éis tiocht le chéile le dhá scannán saor in aisce a thaispeáint ar an Satharn seo chugainn i Seanscoil Sailearna. 

Pioneer, scannán ón Iorua ceann acu agus baineann an scéal le timpist a tharlaíonn nuair atá píopa á leagan ar ghrinneall na farraige.  Beidh an scannán sin ag 19.00. (7 i.n.)

Of Horses and Men ón Íoslainn, scannán éadrom gleoite é seo. An scannán seo ar a 21.00. (9 i.n.)

Beidh an dá scannán oscailte don phobal agus saor in aisce. Scéim Eorpach é seo atá á reachtáil ag an Cinemobile ar a thugtar Films on the Fringe. Is rud nua don Club Scannán a bheith ag cur scannán ar fáil mar seo don phobal i gcomhar le Cinemobile. 

Laoch dornálaíochta Chonamara & Meiriceá!

Is annamh a léim leabhar faoi chúrsaí spóirt ach tá mé díreach tár éis "Rocky Ros Muc - Seán Ó Mainnín",  le Rónán Mac Con Iomaire a críochniú.

Cén fáth ar léigh mé é?

Bhuel is cuimhin liom go mór an troid mór a bhí aige le McCallum sna h-oichtóidí agus cluas phobail na hÉireann agus go mór mór cluas phobal Chonamara leis an raidío le dóchas agus bród i nduine nár chualatah an cuid is mó againn faoi go dtí sin - Seán Ó Mainnín, mac Ros Muc i gConamara. Is cuimhin liom freisin gur caileadh an troid sin ach go raibh bród fós ag muintir a dhúthaigh féin ann. Fear a bhí dílis dá thír agus dá dhúchais. Tá an bród agus an aitheantas fós ann agus is dócha go raibh mé ag léamh an leabhair seo le eolas a fháil ar an fhear seo agus ar chúis bhróid a mhuintire cé go bhfuil a ainm agus aon chuimhne air imithe i léigh nach mór san cuid eile den tír. I Meiriceá áfach tá sé áirithe i measc dhornálaithe móra na h-ochtaidí.

Ag léimh an leabhar seo cuuireadh in aithne mé ar fhear ionrach, stuama, cróga ach thár aon rud eile nach raibh sásta dul siar ar a gcuid prionsabail riamh cuma cad a chosnódh sé.

Tá an leabhar so-léite agus is léir go bhfuil an-chuid taighde agus oibre curtha isteach air ag an údar. Thugann sé an lear eolais ar chúrsaí dornáilíochta ag an am, na daoine, an gnó agus caimiléireacht agus ar shaol san earnáil áirithe sin i Meiriceá nach raibh mórá eolas agam faoi go dtí seo. Tá saol dornálíochta Sheáin Uí Mainnín curtha ós ár gcomhair go macánta, na h-árd pointí agus dorchadas na teipeanna.

Bé an traenálaí ab ansa le Seán na Mike Flaherty i Ros Muc, ag deireadh saol dornalaíochta Sheáin,, fiú thár Angelo Dundee an traenálaí a bhí ag Muhammad Ali agus Sugar Raye Leonard.  Chinn Seán faoi dheireadh a chuid miotógaí a chuir ar leataoibh, 6 Aibreáin 1993. Bhí an cinneadh déanta nuair a chuala sé an nuacht go bhfuair Mike Flaherty bás - an fear a céad thug muinín dó agus a chreid i gcónaí ann. "Is aisteach an mac é an saol, " a deir Seán. "Thosaigh muid amach le chéile agus chriochnaigh muid le chéile!"

Cé nár éirigh leis craobh an domhain a bhaint amach ar chúiseanna ar leith, bhí agus atá luaite i measc na laochra dornálaíochta sna Státaí agus ar ndóigh ina áit dhúchais, Conamara. Mar a deireann abairt deireannach sa leabhair, "Níos mó ná sin, agus ar chuile bhealach, an fear nach bhféadfaí a leagan."

Thug an údar an chuir síos ar scríobh an leabhair agus léar eolais ar an gcúlra ag comhrá le Seán Bán Breathnach ag Seanscoil Sailearna i rith Chomóradh an Dá Scór Oireachtas Chois Fhairraige 1974.

Deineadh scannán de scéal Sheáin Uí Mhainnín sa bhliain 2017. Taispeánadh é i Ros Muc, i measc a mhuintire féin, i mí Iúil 2017.

Comórtas scoraíochta idir Bhailte i bParóiste an Chnoic!

Tá sé socraithe ag Cumann Forbartha Chois Fharraige Comórtas Scoraíochta Idir Bailte a eagrú i bParóiste an Chnoic, sé sin na bailte idir Abhainn an Spidéil agus Abhainn Cruimlinne. Bhíodh a leithéid de chomórtas ann blianta ó shin.

Séard a bheas sa gcomórtas ná seó nó scoraíocht, thart ar 25 noiméad ar fhad, a bheadh curtha in oiriúint don stáitse ag bailte fearann sa bparóiste. Sa scoraíocht bheadh meascán de cheol, amhránaíocht, damhsa, scéalaíocht, greann, drámaíocht etc. faoi théama éicint. Bheadh sé fágtha faoin mbaile an téama a roghnú.

Bheadh PríomhGhradam á thabhairt amach don léiriú is fearr, ag tógáil san áireamh na réimsí seo:

1. ceol; 
2. amhránaíocht; 
3. damhsa; 
4. daoine óga; 
5. éagsúlacht; 
6. cumadóireacht; 
7. scéalaíocht/filíocht/lúibíní 
8. aisteoireacht; 
9. greann; 
10. feisteas.

Bheadh sé i gceist gradaim éagsúla a bhronnadh chomh maith sna réimsí thuas.

Uasmhéid de scór duine a bheas ceadaithe le bheith páirteach sa seó ar an ardán. Beidh cead props agus soilsiú a úsáid. Beidh cead ag bailte beaga atá buailte ar a chéile tíocht le chéile nó dul i bpáirt le baile eile taobh leo.

Caithfidh gach duine atá le bheith páirteach sa scoraíocht a bheith ina chónaí sa mbaile fearann óna dtagann an seó, nó de bhunú an bhaile sin sa gcás nach bhfuil cónaí orthu sa mbaile sin anois.

Tá go dtí an Aoine an 6 Feabhra ag bailte lena chur in iúil an mbeidh siad páirteach sa gcomórtas scoraíochta. Má bhíonn níos mó ná 5 bhaile ag iarraidh a bheith páirteach sa gcomórtas beidh dhá réamhbhabhta ar bun le 4 bhaile a phiocadh amach le dul san iomaíocht sa gcraobhchomórtas ag an deireadh.

Tá an Cumann Forbartha ag súil go mbeadh an comórtas críochnaithe faoi dheireadh Mhárta.

Tá níos mó eolais faoin gcomórtas le fáil ach glaoch ar Mháirín Mhic Lochlainn ag an uimhir 0860888578.

Crosfhocal ar an sean-nós!

Caint An Roth: Láthair: 22 Br. Cluaidhe, BÁC 4; Am/dáta: 19:30, Déardaoin, 5ú Feabhra 2015

Tá caint míosúil de chuid an Roth, Cumann na n-Innealtóirí i mí Feabhra le bheith an suimiúil más duine thú a deanann cros-fhocail ó am go h-am. Sé an Dr. Gearóid Ó Catháin as Chathair Phort Láirge leis an caint a thbhirt uaidh. Bhain sé amach céimeanna sa Mhatamaitic agus sa Staitistic i gColáiste na hOllsoile, Corcaigh sna seachtóidí. Tá Ph.D. (Staitistic) (2002) aige ó Ollscoil Luimní agus Díoplóma sa Ghaeilge Fheidhmeanach ó Choláiste na hOllscoile, BÁC (2012). Ar phinsean anois agus d’oibrigh se sa Phríomh Oifig Staidrimh, sa Roinn Sláinte agus i gCóras Iomapir Éireann.

Foilsíodh an chéad chrosfhocal thart is céad bliain ó shin i 1913. Ó shin i leith is iomaí uair a chloig a chaitheadh go suaimhneach agus go tubaisteach ag iarraidh teacht ar a réiteach.

Sa léacht shuimiúil seo tabhairfaidh an t-údar léargas  ar an taobh eile den scéal— conas a chruthaítear an crosfhocal. Pléfidh sé leis na mórchéimeanna – leagadh amach na heangaí, líonadh na heangaí le focail, noda a chumadh, agus an córas tagartha idir na noda agus an eangach. Mar chasadh beag, fileann an t-údar ar an tseanchló leis na consain bhuailte (in ionad an consan + ‘h’ mar atá sa lá inniu). Míneoidh sé cén fáth go ndearna sé é sin agus conas mar a rinne sé é. Bhaist sé crosfhocal ar an sean-nós ar thoradh seo a chuid oibre (sampla thíos a d’fhoilsigh sé faoin ainm cleite Déise Abú).

Tá ríomhchláir le fáil anois chun crosfhocal a chruthú – cuid acu saor in aisce agus na cinn proifisiúnta ar phraghas. Scríobh Gearóid a chuid ríomhchláir féin a léiríonn an tuiscint faoi leith atá aige faoin ábhar seo. D’úsáid sé tairgí saora (Perl, SQLite,TeX) chun é seo a chur i gcrích. Roinnfidh sé a chuid eolais linn le cabhair sleamhnáin.

Árd luas i gConamara go híseal ar chlár Éircom!

Is minic dom ag gearán faoin nasc atá againne anseo leis an gcóras idirlíon nó an gcóras leathan bhánda mar a glaoghtear air in áiteanna. Scríobh mé píosa dhá mhí ó sin agus ar ndóigh níor tháinig mórán feabhas - feabhas ar bith - ar chúrsaí ó shin.

Bhí giolc ar maidin ó Thí Chaidhain i gCill Chiaráin faoin roll amach (focal.ie!) leathan bhanda ina gceantair féin agus é ag breathnú ar léarscáil atá ag Eircom. Ba léir ón learscáil seo nach raibh plean dá laghad ag Éircom córas chábla snáthoptaice leathan bhanda a thabhairt i gceantair Iorrais Aithneach.  Breathnaigh mé fhéin ar an suíomh (Thóg sé níos mó ná ceathrú uair a chloig an léirscáil a íoslóidiú ar maidin!).

Nach spéisiúil mar léarscáil é? Is cosúil nach bhfuil plean ar bith acu ní h-amháin ceantair Iorrais Aithneach agus siar uaidh a cheangail leis an gcóras ach tá Árainn ina iomláine fágtha ar lár acu chomh maith (mar aon le cuid de thuaisceart Co an Chláir!).

Maidir liom féin is cosúil go mbeidh muid anseo i gCaorán na gCearc ar líne idir Iúl agus Mí na Nollag i 2015.  Ach nuair a chuir mé mo uimhir guthán sa ceistneoir fuaireas an teachtaireacht lom seo:

Nach aisteach an rud é? An amhlaidh nach gcreideann siad a léarscáil féin. Mar a dúirt an cean  eile -  "Feicfimíd!" 

Tuigim anois cén fáth go bhfuil oifig tuairisc.ie ar imeall na Gaeltachta mar is cosúil gur Barna (sic) an t-aon ceantair ina bhfuil córas ceart leathan bhanda le fáil!  Mar a dúirt Seán Ó Cuirreáin i gcúrsaí eile, "...más fíor gur go mall a mheileann muilte Dé, is léir gur níos moille fós a mheileann muilte an státchórais, go speisialta i réimse na teanga. "

Seo mar atá an luas anseo agus seo á scríobh!