Láthair Tástála na Mara.

Is minic agus muid ag dul abhaile as Gaillimh go déanach bíonn solas le feiscint amach ó gcósta idir na Forbacha agus An Spidéal.

Beidh léacht ag An Roth, i gCumann na nInnealtóirí, 22 Bóthar Cluaidhe, BÁC 4, ar Dé Céadaoin, an 27ú Eanáir, ag tosnú ar 19:30.

Ag 900,000 km2, tá achar mara na hÉireann 10 n-uaire níos mó ná achar talún féin. Tá ceann de na h-acmhainní nadúrtha is mó ar domhain againn maidir le fuinneamh in-athnuaite na mara.

Tá suíomh tástála ann, atá suite leath-slí idir An Spidéal agus na Forbacha, timpeall ar 1.5 ciliméadar amach ón chósta agus ag doimhneacht 23 méadar. Faoi cheannas Fhoras na Mara, ar na comhlachtaí atá ag baint úsáid as an suíom tástála seo, tá WaveBob agus Ocean Energy Limited.  Ón suíomh seo, tá cábla snáthoptaice ann, a théann go dtí An Spidéal.

Beidh go leor le rá faoi seo, agus na deiseanna íontacha atá ins na h-earnálacha seo leanas: muir, imshaol, teicnneolaíocht agus taighde, ag an aoichainteoir, Diarmuid Ó Conchubhair, SmartBay Ireland. (Béarla).

Tá fáilte roimh chách ann. Tá beár againn ansin, le tae, caifé agus eile. Muna féidir leat a bheith ann tá sé le bheith craolta ar líne anseo.

Seo scannán (i mBéarla) faoin dtógra:

Marion Gunn ar slí na fírinne!

"Is oth liom a rá libh go bhfuil ár Mharion Gunn ar slí na fírinne!" Teachtaireach lom gan coinne i mo bosca phoist anocht.

Ní raibh mórán aithne agam uirthe ach ar-líne. Rinne sí neart obair ar son na teanga agus bhí sí sáite in leagan Ghaeilge Cláracha Microsoft agus eile trén chomhlucht EGTteo.

Thug sí cead domsa trí chin dá cuid dánta a fhoilsiú ar an mblag seo.

Ceann a scríobh sí ar bhás Stephen Gately. (2009)

"Is cuma cad a deir siad
Maidir le beart is briathar
Is cuma faoina dteagasc
Linne an lá sa deireadh thiar..”

Ceann eile ar an dtubaist ar Bhothar Ghleann na Muc i mí Deireadh Fomhair 2015.

agus "Suantraí an tromluí" a scríodh i 2010 agus atá oiriúnach don lá atá inniú ann

"Tá an phoblacht sin coigistithe is Gaeil ag guí
go seasfaidh seantír ár n-aislingí,
gurb ionann í agus Éire mo chroí.”

Ar dheis Dé go raibh sí.

• Tá píosa deas scríofa ag Aonghus Ó hAlmhain futhi a thugann eolas ar an obair a rinne sí i gcúrsaí ríomhaireachta agus cló agus ar a socraid: Marion Gunn: Cloch ar Charn.

Ar rothar go Ros Muc!

Chuir alt Sheosaim Uí Chuaig i dTuarisc.ie siar ar bhóthre na smaointe mé.  "Ar rothar ó Ros Muc.." atá ar an bpíosa aige agus é ag caint faoi thuras Choilm Uí Ghaora soir go oithear na Gaillimhe. Turas soir chuig an Éirí amach, mar a bhí beartaithe, ach ar ndóigh, mar a déarfadh Seosamh féin, "Sin scéal eile!"

Cuireadh ar bhóithre na smaointe mé. Mí Iúl 1967 a bhí ann agus bhí mé tár éis teacht go Chonamara, go Leitir Móir, don chéad uair. Mo chéad uair i nGaeltacht ar bith agus gan ach Gaeilge briste na Ghalltachta agam - seans go bhfuil sé fós agam!

Bhí mé ag fanacht i dteach Sonny & Kate Standúin ar an Sconsa, Leitir Chaladh, ar dheis Dé go rabhadar beirt. Is cuimhin liom gur íoch mé £5.00 nó mar sin don lóistín seachtaine! Ach rinne mé cairdeas leo agus bhíodh sé de nós agam tiomáint siar ó Bhaile Átha Cliath gach deireadh seachtaine ar feadh timpeall tri nó ceithre bhliain le feabhas a chuir ar mo chuid cainte sular phós mé.

Ach ar an gcéad cuairt dom ní raibh carr ar bith agam, nó rothar fiú ach theastaigh uaim dul ar oilthreacht is dócha, go Teach an Phiarsaigh. Fuair mé iasacht rothair ó dhuine éigin agus chuaigh mé ó thuaidh. Ní chreidim anois go ndearna mé an turas sin in aon tráthnóna amháin - beagnach 30 míle - ach rinne. Ní dhearna mé turas níos faide ná 5 míle i mo shaol roimhe, ach bhí sé nach mór 30 míle go Teach an Piarsaigh agus 30 eile ar ais! Bhí an aimsir ceart go leor ach bhí báisteach trom Chonamarach, ar an turas thár n-ais ach níl aon cuimhne ar an turas a bheith fada nó aon trioblóid orm.

Shroich mé an teach agus chuigh mé tré an trí sheomra ag smaoineamh ar rud a léigh mé áit éigin. An rud a dúirt sé nuair a suí a mháthair agus Liam ag an mbórd ansin le chéile don gcéad uair. "Anois! Tá muid sa bhaile!"

Anois, agus beagnach leath chéad bliain tagtha níl dearmad deanta agam ar an gcéad uair a chonaic mé an teach beag bán agus an cnoch siar uaidh agus an loch ós a comhair. Neomad spioradálta is dócha mar ar bhealach tá croí na brionglóide ansin i gcónaí - mar a scrí sé féin ann sular fhág sé an teach don uair deireannach i mí Iúl 1915 san oráid ag uaigh Uí Dhonabháin Rosa a bhí ina phóca aige. "Chonacthas do shúile glé glana an fhir seo, agus dósan amháin beagnach ina ré, fís na hÉireann faoi mar ba mhaith linne go deimhin í a bheith – Éire saor agus fós í Gaelach; Éire Gaelach gan práinn ar shaoirse..."

Nach ndéanaimís dearmad ar an brionglóid úd!

Agus ná déan dearmad ar alt Sheosaimh a léamh chomh maith, agus, "go n-éirí an saol agus an aimsir leat!"

Breith agus Fás an Náisiúin! @TG4TV @ÉIRE1916

Faisnéis, drámaíocht, ceol, spórt agus eile – idir ábhar cartlainne agus nua-choimisiúnaithe, a chuirfidh le tuiscint an lucht féachana ar imeachtaí 1916, ar bhreith agus ar fhorbairt an náisiúin sna blianta corracha a lean é agus anuas go dtí ár linn féin.

Tá an chuid díospóireachta ar siúl maidir leis an dráma ar RTÉ 1, Rebellion, ag aimsir 1916. Agus seo á scríobh agam tá and dara mír thart agus ceithre cinn eile le teacht. B'fhéidir gur ceart gan mórán a rá faoi go dtí deireadh na sraithe.

Idir an dá linn tá fógartha ag TG4 a bpleannana le comóradh a dheanamh ar Éirí Amach na Cásca. Deireann ráiteas ón staisiún go bhfuil TG4 le cur lena cháil mar sholáthraí cuimsitheach ábhair a chuireann le tuiscint an lucht féachana ar ár n-oidhreacht bheo ar bhealach atá eolasach, samlaíoch, siamsúil. Agsu ag breathnú ar seo tá sé deacair é sin a shéanadh.

6-Ean :- Tom Clarke
13-Ean :- Thomas MacDonagh
19-Ean :- Erskine Childers
20-Ean :- Pádraig Mac Piarais
26-Ean :- Jim Driscoll
27-Ean :- Michael O’Hanrahan
2-Feabh :- Cumann na mBan
3-Feabh :- Joseph Plunkett
04-Feabh :- EPIC (Tús)
9-Feabh :- Ginneadóir an Stáit
10-Feabh :- Ned Daly
12-Feabh :- An Trucailín Donn
17-Feabh :- Willie Pearse
23-Feabh :- Kathleen Lynn
24-Feabh :- John MacBride
2-Márta :- Seán Heuston
8-Márta :- Frank Sheehy Skeffington
9-Márta :- Michael Mallin
15-Márta :- Deargdhúil
16-Márta :- Éamonn Ceannt
23-Márta :- Con Colbert
30-Márta :- Seán Mac Diarmada
15-Aib :- Earnán de Blaghd

Tá dhá shraithdhráma nua Gaeilge coimisiúnaithe acu don chomóradh agus an tsúil eile á hoibriú ar scéal an Éirí Amach iontu ar aon. Éirí Amach Amú is teideal do dhráma ina dtarlaíonn do thriúr fear ónár linn féin taisteal siar sa stair agus lonnú i lár an scliúchais san ardchathair ar Luan Cásca 1916. Tá an greann go smior sa tsraith seo ach dúisíonn sí roinnt bun-cheisteanna freisin.

EIPIC (tús craolta 4 Feabhra) is teideal do dhráma atá suite san am i láthair ach a bhfuil macalla láidir den Éirí Amach ann freisin. Seo scéal ghrúpa ógánach as baile beag ciúin faoin dtuath a ghlacann seilbh ar oifig an phoist lena réabhlóid cheoil féin a bhunú – agus i nGaeilge freisin.

Is fada cáil na gclár faisnéise agus staire ar TG4 agus beidh scoth an ábhair ar fáil le linn na Earraigh agus ina dhiaidh agus trácht ann ar chúlra an Éirí Amach, Chogadh na Saoirse agus Cogadh na gCarad agus ar bhunú an tSaorstáit agus ar fhás an náisiúin ó shin.

Beidh an t-ábhar seo ar fáil go rialta i dhá thráth atá tiomnaithe chuige sa gclársceideal. Gach Céadaoin ar TG4 ag 7.30pm, díreofar ar an Éirí Amach féin agus ar na pearsain a d’eagraigh é, a throid ann agus a cuireadh chun báis díreach ina dhiaidh. Ríomhtar a scéal sa dá shraith aitheanta Seachtar na Cásca agus Seachtar Dearmadta atá le craoladh an athuair - féach sa bosca.

Chomh maith le cláracha sin 1916, tá tráth rialta eile sa gclársceiceal seachtainiúil (Máirt 9.30pm) curtha in áirithe feasta ag TG4 d’ábhar a thugann léargas ar mhór-imeachtaí, croí-eagrais agus pearsain chinniúnacha i bhforbairt scéal an náisiúin.

Ina measc seo tá cás An Trucailín Donn –inar cuireadh an dlí ar Niall Mac Giolla Bhríde as Gaeltacht Thír Chonaill mar go raibh a ainm scríofa i nGaeilge aige ar a charr asail, rud nach raibh dleathach ag an am. Bheartaigh na húdaráis an dlí a chur air (an t-aon chás cúirte a throid Pádraig Mac Piarais ina ghairm mar abhcóide). Cé gur bhuaigh an Choróin an cás, bhain Conradh na Gaeilge lán-leas as an deis phoiblíochta le cás na teanga a chur chun cinn. (12 Feabhra).

Is iomaí cor i mbreith agus i bhfás náisiúin agus is minic daoine a rinne go leor ar an gcúlráid a bheith ligthe i ndearmad nuair a scríobhtar na ceannlínte. I stair na hÉireann, is annamh a thugtar a gceart do na mná a sheas agus a throid agus a d’fhulaing. Féachann Cumann na mBan (2 Feabhra) le cuid den leatrom sin a chur ina cheart maidir leis an Éirí Amach agus Cogadh an Saoirse agus rianann Kathleen Lynn (23 Feabhra) scéal mná a rinne a cion san Éirí Amach ach a shaothraigh do dícheallach ar mhaithe le sláinte agus Saoirse na mban ar feadh na mblianta fada ina dhiaidh.

Bhain cruál agus conspóidí go leor le blianta bunaidh an tSaorstáit agus b’é cinneadh an Rialtais nua daoine a chur chun báis gan triail shibhialta thar a bheith dian. Ar na daoine a básaíodh mar seo bhí Erskine Childers (19 Eanáir), Poblachtach, údar aitheanta agus Protastúnach. Duine eile a rinne a chion d’Éire ar a bhealach féin ab ea Jim Driscoll (26 Eanáir) dornálaí de bhunadh na tíre seo a rugadh agus a tógadh sa mBreatain Bheag ach a thuill gean agus meas ar Éireannaigh ansin as a chumas. Pearsa i bhfad níba chonspóidí ab ea Earnán de Blaghd (15 Aibreán) Poblachtach Preispitéireach, pearsa casta a thuill idir mheas agus fhuath lena linn – mar pholaiteoir, mar Aire Airgeadais agus mar Stiúrthóir ar Amharclann na Mainistreach.

Iriseoir eile ab ea Frank Sheehy Skeffington (8 Márta) a raibh aithne mhaithe aige ar pholaiteoirí agus ar cheannairí an Éirí Amach. Fear síochána ab ea é a dhiúltaigh don fhoréigin ach a dúnmharaíodh go gránna ag fíor-thús Sheachtain na Cásca.

Agus an Saorstát bunaithe agus síocháin i bhfeidhm, thug an Rialtas aghaidh ar na dúshláin a bhaineann le neamhspleáchas tionsclaíoch agus eacnamaíoch a bhaint amach. Tráchtann Gineadóir an Stáit (9 Feabhra) ar an togra is mó ar fad acu, scéim chun leictreachas a ghiniúint ó chumhacht na habhann is mó ar an oileán, tionscnamh oll-mhór inar fostaíodh na mílte ag obair ar na suíomh in Ard na Croise.

Sa mbreis ar na cláracha seo a chraolfar i lár na seachtaine, cinnteoidh TG4 clúdach comórtha eile freisin. Craolfar stair CLG agus táimid ag obair ar bheo-chlúdach a sholáthar ar ócáid ar leith i bPáirc an Chrócaigh ag Cluichí Ceannais na Sraithe 2016 cothrom an lae, 100 bliain go díreach ón Éirí Amach.

Filí agus údair ab ea roinnt de cheannairí na Réabhlóide agus beidh a n-oidhreacht sin agus a sliocht in aschur cultúir agus ealaíne TG4 i mbliana freisin. Ina measc seo beidh Deargdhúil clár nua físiúil ar dhánta Mháire Mhac an tSaoi, bean atá ar chomh-aois leis an Stát agus ar iníon í le duine de mhór-pholaiteoirí na haoise seo caite, fear a throid san Éirí Amach. (15 Márta).

I bpáirt leis an gComhairle Ealaíon, tá 8 ngearrscannán nua coimisiúnaithe ag TG4 ar théama na n-ealaíon in Éirinn le 100 bliain (le craoladh i mí Márta) agus beidh aitheantas ar leith d’oidhreacht 1916 ar fáil i ngradam speisialta a bheidh mar chuid de Ghradam Ceoil TG4 2016 a fhógrófar go luath.

Mars Álainn! @HiRISEIrish

Tá mé ag leanúint cuntas giolcaireachta le deanaí a roinneann pictiúirí ó Mars - an pláinéad dearg.

@HiRISEIrish atá ar an gcúntas agus bhaineean sé le tionscadal "Mars Álainn" (BeautifulMars) de chuid Olscoil Arizona sna Státaí Aontaithe. An aidhm atá leis an tógra na scaipeadh an smaoineamh  gur le gach éinne an teolas atá a bhailiú faoin bplainéad sin. Scaiptear an t-eolas i dteangacha éagsúla agus chuireann siad fáilte roimh éinne atá sásta cabhrú le NASA.

Is é an ceamara HiRISE (High Resolution Imaging Science Experiment), atá ar bord an Orbiter Taiscéalaíochta Mars, an ceann is cumhachtaí dá leithéid a sheoladh riamh chuig pláinéad eile. Leis an gceamara ardtaifigh sin is féidir dromchla a iniúcadh ar bhealach narbh fhéidir a dhéanamh cheana. Ar ndóigh cabhródh sé áiteanna a roghnú le leaindeáil amach anseo.

Seo scannán a roinn siad ar maidin:


Tá tuilleadh físeanna le feiscint ar YouTube HiRISE Gaeilge.

Pictiúir ón stair ar Dhroichead uí Chonaill! @manOnBridgeDoc

Caoga bliain le phobal Bhaile Átha Cliath!

Nuair a luadh ainm Arthur Fields dom i rith na Nollag cheap mé nach raibh aithne agam air. Ach bhí agus tá ag an-chuid as Bhaile Átha Cliath agus ar chuairteoirí ar an ard-chathair le breis is caoga bliain. Bé an fear na grianghrafadóireachta ar an ndroichead é ag glacadh griangr aagus má deireann tú é sin deireann daoine leat "Oh sea is cuimhin liom é!"

Chuireann an smaoineamh sin a bhóithre na smaointe iad - "Sea! Is cuimhin liom gur tógadh pictiúir fadó de mo Mháthair, de mo Mhuintir agus tá sé againn 'áit éigin' sa bhaile."

Mar sin a bhí sé agamsa pé scéal é. D'aimsigh mé fhéin pictiúr a bhí tabhachtach do m'athair agus bhí sé ar an matal againn i gcónaí agus muid óg.

Tá mo shean mháthair ar thaobh m'athair atá ann agus i lena h-iníon is óige, Máirín. Tá siad ar dhroichead uí Chonaill ag dul ó dheas agus foirgnimh Ché Éidin ar chúl - Hopkins & Hopkins a bhí ar an gcúinne sin. Tá scéal leis an ngriangraf seo áfach.

Lá éigin i lár mí Márta 1941 a bhí ann. Bhí mo shean mháthair le dul is teach san oispidéal ach bhí uirthí slipéir nua a fháil le bheith gléaste i gceart ós comhair na banaltairí. Chuig sí isteach lena h-iníon chun iad a cheannach agus is dócha gur i gClery's a fuaireadar iad. Tá cuma sona ar an mbeirt acu.

Chuaig sí isteach go dtí an oispidéal ach agus í ar bhórd na h-obráide fuair sí t-aom chroí agus fuar sí bás ar an 25 Márta 1941. Mar sin is é seo an pictiúir deireannach atá againn di. Ní raibh sí ach 56 bliain d'aois.

Agus muid óg glaomar "Grandma in heaven!" uirthi i gcónaí agus an pictiúr seo á theaspeáint againn.

Tá suíomh ar líne ann - Man on the Bridge - lán le pictiúirí idir 1930 go dtí na h-ochtaidí nuair a d'éirigh sé as. Ní raibh aon chartlann claonchlónna fágtha aige, nó ag a chlann agus mar sin níl ach na pictiúirí a tá ag an bpobal féin fágtha mar taifead ar a chuid saothair. Deirtear go thóg sé breis is 182,500 griangrafeanna i rith an ama sin.

Chuireas an pictiúir isteach ann, tá sé éasca é a dhéanamh agus tá sé ar líne anois ann.

Scéal na blaoisce - léiriú ar mhór-imircí isteach go hÉirinn!

Seiceamhú déanta den chéad uair ag eolaithe ar Ghéanóim ó Dhaoine as Éirinn Ársa

Tá seiceamhú déanta den chéad uair ag foireann géineolaithe as Coláiste na Tríonóide Baile Átha Cliath agus ag seandálaithe ó Ollscoil na Banríona Béal Feirste ar ghéanóim ó Éireannaigh ársa. Tugann an fhaisnéis ó na géanóim freagra ar cheisteanna ríthábhachtacha maidir le bunús mhuintir na hÉireann agus a gcultúr. 

Blaoisc Bhallynahatty

Fuarthas an bhlaoisc (cloigeann) seo i dochaltán in aice le Béal Feiriste sa bhliain 1855. Bhí sí faoin gcré le 5000 bliain agus anois tá sí in Olscoil na Ríona ann. (Daniel Bradley, Trinity College Dublin).

Athdhéanamha ar an mblaoisc le hÉlizabeth Black. Tá fhios óna cuid géinte go raibh gruaig dubh uirthi agus súile donn aicí. (Pic: Barrie Hartwell)

Rinne an fhoireann seiceamhú ar ghéanóm ó bhean ón ré luathfheirmeoireachta a chónaigh gar do Bhéal Feirste thart ar 5,200 bliain ó shin agus ar ghéanóim ó thriúr fear a mhair i ré níos déanaí, thart ar 4,000 bliain ó shin sa Chré-umhaois, tráth a raibh miotalóireacht ar bun. Déanfar torthaí an staidéir a fhoilsiú inniu san irisleabhar idirnáisiúnta Proceedings of the National Academy of Sciences, USA (Béarla)

Tá géinitic mhuintir na hÉireann fíor-spéisiúil.  Tá ceangal ag géinitic mhuintir na hÉireann le go leor grádán géiniteach san Eoraip agus inti tá an líon is airde ar domhan de na hathraithigh is cúis le hacmhainn lachtóis, an crómasóm den chineál Y ón Eoraip thiar chomh maith le roinnt galar géiniteach tábhachtach lena n-áirítear haemacrómatóis, a bhaineann leis an iomarca iarainn a bheith coinnithe sa chorp. 

Níl a fhios, áfach, cén bunús atá leis an oidhreacht seo.  An t-aon bhealach le heolas a chur ar ár stair ghéiniteach ná géanóim ó dhaoine ársa a sheicheamhú agus dul ar thuras ama géiniteach, más maith leat.

Is ábhar díospóireachta í an imirce i gcúrsaí seandálaíochta le fada an lá.   Níltear ar aon intinn an nósanna nua a glacadh go háitiúil nó an tionchar ó mhór-imircí isteach ba chúis leis na mór-athruithe in Éirinn agus sa Bhreatain Mhór inar imíodh ó bhealach saoil a mbítí ag fiach agus ag cnuasach go dtí slí mhaireachtála bunaithe ar thalmhaíocht agus níos déanaí an t-athrú ó úsáid cloiche go húsáid miotail.  

Léiríonn na géanóim ó na hÉireannaigh ársa seo gur tharla imirce ollmhór isteach sa tír. Is as an Meánoirthear, san áit ar thosaigh talmhaíocht, a tháinig formhór shinsear an luathfheirmeora. Tá na géanóim ón gCré-umhaois éagsúil arís. Is ó Steip na Mara Duibhe thart ar aon trian do shinsear na bhfear. 

Dúirt Dan Bradley, Ollamh le Géinitic Daonra i gColáiste na Tríonóide Baile Átha Cliath, a bhí i gceannas ar an staidéar, gur tháinig athrú mór ar ghéanóim san Eoraip sa Chré-umhaois mar thoradh ar imirce ó cheantar ó thuaidh den Mhuir Dhubh chun na hEorpa agus go raibh a shliocht fiú ar an oileán is faide siar san Eoraip. Dúirt sé freisin go mb’fhéidir gur tharla athruithe gaolmhara eile dá bharr agus go mb'fhéidir gur ar theanga a tháinig isteach atá na teangacha Ceilteacha bunaithe. 

Dúirt an Dr Eileen Murphy, Léachtóir Sinsearach le Seandálaíocht Chnámh in Ollscoil na Banríona Béal Feirste, go léiríonn an tionscadal seo an tábhacht atá le hanailís ar DNA ársa chun freagraí a thabhairt ar na ceisteanna ar ábhar spéise iad don lucht acadúil le fada, maidir le bunús na nÉireannach.

Gruaig dhubh a bhí ar an luathfheirmeoir agus bhí súile donna inti agus bhí sí níos cosúla le daoine ó dheisceart na hEorpa ach ba é a bhí sna hathraithigh ghéiniteacha sa triúr fear ón gCré-umhaois as Reachlainn ná crómasóm den chineál Y, an ceann is coitianta in Éireannaigh, ailléilí súl gorm agus an t-athraitheach is tábhachtaí maidir leis an ngalar géiniteach  haemacrómatóis. 

Tá an sóchán C282Y sin chomh coitianta i ndaoine de bhunadh na hÉireann gur 'an galar Ceilteach' a thugtar air uaireanta. Seo é an chéad uair ar sainaithníodh athraitheach tábhachtach galair sa réamhstair.

Dúirt Lara Cassidy, Taighdeoir PhD sa Ghéinitic i gColáiste na Tríonóide gur cosúla géanóim mhuintir na hÉireann, na hAlban agus na Breataine Bige an lae inniu le géanóim na bhfear ón gCré-umhaois rud a thugann le tuiscint gur thart ar 4,000 bliain ó shin a tháinig tréithe lárnacha an ghéanóim Cheiltigh oileánda chun cinn.

Dreoilín bocht!

Tháinig cailín óg chuig an teach ar Lá 'leStiofáin i mbliana.  Bhí prócha ina lámh aici ina raibh dreoilín bocht.  Bhí sé ag guairdeall go bríomhar an t-am ar fad.

Troglodytes troglodytes

Is i bpriosúin a bhí sí. Bhí cineál brón orm gur gabhadh an créituírín beag seo. Go raibh gá é a iompair ar chuairt ó theach go teach.

Tuigim ar ndóigh gur sean-traidisiún atá ann, nós atá ann leis na cianta - tá cúntas cáiliúil ar bheith ag seilg dreoilín i leabhair Kickham - Knocknagow.

Tá súil agam gur ligeadh amach an dreoilín bocht seo nuair a bhí an cuairtaíocht thart. Go mbeadh saol fada aige.

Fear ionraic, cantalach, feargach, ildánach, lách, séimh!

Ní raibh ach súil aithne agam ar Noel Browne. Nuair a bhíos óg dúradh liom gur fear a throid in aghaidgh na heaglaise a bhí ann agus mar sin nár mhaith an fear é. Droch fhear fiú! Mar a chuireann Shakespeare i mbéal Chaesair b'fhear é le "..a lean and hungry look. He thinks too much. Such men are dangerous...."

Níos déanai agus mé beagáinín fásta(?) chuala mé faoin dian-obair a rinne sé sa troid i gcoinne na h-eitinne agus thuig mé níos fearr an polataíocht agus an chaimiléireacht agus an fuath a ruaigh amach as oifig é. Baicle eaglaisaigh, dochtúirí, politeoirí le leasa dílsithe an status quo a choimeád mar a bhí

Ach i rith na blianta sin ba dhuine a bhí curtha i "mála ceirteacha" na gluaiseachtaí immealacha soisialta polataíochta agam. Beagáinín níos fearr na na cummanaigh b'fhéidir!  Agus b'shin an íomhá a bhí agam air, má bhí aon smaoineamh agam air, go dtí na h-ochtóidí. Tá daoine eile in ndán scríobh faoi, ar a saol polataíochta, agus ansin nuar a shocraigh sé faoi dheireadh ar an gCloch Mór ar thaobh na fairrige i gConamara. Ar an dearcadh a bhí ar muintir na h-áite ar an bhfear ildánach seo. (féach ar James Dean na Cloiche Móire!).

Bhí na páistí againn ag fás aníos agus bhí sé de nós againn saoire samhradh a bheith againn i nGaeltacht Chonamara. Bhí teach ar chíos againn ar an gCaorán agus nuair a bhí an aimsir go maith caitheamar a lá ar fad ar an dtrá in aice le Reilig Mhuighrois ar an mBánrach. Is ansin a chonaiceamar an Noel Brown eile. Bhíodh sé ina shuí ar an bhféir is a droim go ball na sean-reilige ag léamh go ciúin. Ach an rud a thugamar faoi deara na an nós séimh uasal tuisceannach lena bhean Phyllis. Ní raibh rian den cantalachas nó crostachas úd ann.

Níor labhramar ríamh lena chéile seachas dea-focal beannachta éigin agus miongháire eadrainn faoi éacht éigin ag na bpáistí.

Is mar sin a smaoiním ar Noel Browne anois. Duine daonna a rinne iarracht ar son na bhoicht agus na heasláin.

Is maith an rud an comóradh ag an Reilig úd ina bhfuil sé féin agus Phyllis, a ghrá, curtha. Mar Íosa féin ní na huaisle, ná na polateoirí a chuir ansin é ach a cháirde agus iad siúd a bhí grá aige dóibh - muintir daonna na Cloiche Móire agus an ceantair máguaird agus a chomráidí a chreid fós. Thárla sé d'fhear eile fadó, d'fhear a rinne iarracht dea-scéala a bhreith leis chuig na dearóile, agus cóir leighis a chur ar chroíthe brúite!

Bíodh síochán agige in do rogha áit, máirceáilte go símplí, le Phyllis ar bhruach na fairrige.

Lasc ar na soilse!

Tárlaíonn sé gach bliain! Na *&@£# soilse!

Is san ailéar atá siad ó mí eanáir seo caite agus tá an áit sin an-fhuair agus dá bharr san tagann comhdhlúthú ortha chomh luath is a tógtar anuas. Mar sin ní ceart iad a thriál go dtí go mbeidh siad taghta go teocht an tseomra - cosúil le fíon dearg maith! Ach ar ndóig idir an dá linn is manglam téada agus bolgáin iad agsu ní mór iad a dhíriú amach.

Nuair a bhíomar níos óige bhí fhis ag cuile duine sa taighlach gan dul in aice le Daid an fhaid is a bhí sé ag obair ar seo!

I mbliana bhí an obair déanta istigh de leath uair a chloigh agus míorúilt na míorúilte bhíodar go léir ag obair agus ní raibh gá ag Daid gan ach cupla focail dána bog a rá!

Ta siad lasta anois, Tá an crann gléasta agus neart spás le San Níoclás a chuid fheiríní a fhágáil faoi.

Anois an mainséar a thógáil d'Iosagán.

---

Tá sé tagtha!

Tá sé de nós agam tiomáint chuig Tí Dick gach maidin Sathairn thár timpeall a h-ocht leis an nuachtán a fháil. Bíonn an-chuid le léamh ar an bpáipéar ar an Sathairn idir altanna agus iris breise. Is maith linn iad a leamh go mall agus an bricfeasta á ithe againn go mall.

Léim mé isteach sa charr mar is gnáth agus chuir mé an inneal ar siúl agus ansin thug mé faoi deara go raibh gaothscáth clúdaithe le ceo agus nuair a dúsaigh mé na cuimilteoirí gaothscátha níor éirigh leo feabhas a chuir ar chúrsaí. Bhí sé reoite - oighear a bhí ann agus bhí orm é a scríobadh don gcéad uair ó thosaigh an geimhridh i mbliana.

Sea tá sé tagtha!

N'fheadair cén saghas geimhridh a bheidh againn? Fuar nó measartha!

Brr!

Réalta na Mara as Máigh Cuileann ag dul soir go Sofia!

Amhrán na hÉireann roghnaithe do Chomórtas Amhránaíochta Sóisearach Eorafíse ar TG4.

Thug cailín óg as Maigh Cuilinn i gConamar, an chraobh náisiúnta léi aréir. Seasfaidh sí an fód don tír seo nuair a ghlacfaimid páirt, den chéad uair riamh, sa gComórtas Amhránaíochta Sóisearach Eorafíse (Béarla) i Sofia na Bulgáire faoi cheann coicíse.

Aimee Banks (Pic TG4)

Is í Aimee Banks, 13 bliain, an t-amhránaí a roghnaigh na moltóirí aitheanta, Niamh Kavanagh, Brian Kennedy agus Stiofán Ó Fearaíl ag deireadh sraithe teilifíse inar ghlac 32 amhránaí páirt sa gcraobh náisiúnta. Réalta na Mara is teideal don amhrán buacach a chum Aimee i bpáirt le Niall Mooney, Jonas Gladnikoff agus Brendan McCarthy.

Bhí iomaitheoirí ann as gach ceard den oileán agus amhráin nua-chumtha Gaeilge acu, féachaint leis an gcraobh Éireannach a bhuachan ar dtús agus ansin dul chuig na babhtaí ceannais Eorpacha.

Leath-chúpla í Aimee, dalta sa dara bliain i gColáiste na Coiribe, Gaillimh. Is amhránaí cáiliúil í cheana féin agus gan í ach ag tús a ré.

Aimee Banks (Pic: America Protégé)

Bhuaigh sí an duais ab airde ón gcomórtas American Protégé le gairid agus beidh sí ar an ardán i Halla Carnegie i Nua Eabhrac, ceann de mhór ionaid ceoil an domhain, faoi cheann míosa, 19 Nollaig. Thug sí ocht gcraobh clasaiceach léi ón bhFeis Ceoil 2015, príomh-chomórtas ceoil clasaiceach na tíre agus tá duaiseanna, Amhránaí is Fearr agus sparánacht buaite aici freisin ó Fheis Cheoil Lártíre 2015.

Tá dlúthdhiosca eisithe aici, My Classical Spirit agus is d’Oispís Laura Lynn a thiomnaigh sí uaidh. Anois agus Craobh na hÉireann sa Junior Eurovision buaite aice, an chéad duine riamh a rinne an éacht seo, tá tuilleadh taistil roimpi mar go mbeadh sí ag glacadh páirt sa gCraobh Eorpach a bheidh ar bun san Armeec Arena i Sofia na Bulgáire agus a bheo-chraolfar ar TG4 ar an Satharn 21 Samhain ag 6.30pm. Tá an Chraobh seo ar bun le trí bliana déag agus glacfaidh 17 páirt i gcomórtas na bliana seo.

Nuacht seachto bliain sean!

Fuair mé brontannas le deanaí de mhacasamhail den gcéad leathannach den Irish Times don 25 Deireadh Fómhair 1945.

Bhí an cogadh mór díreach thart agus bhí nuacht faoi chúrsaí a bhain leis sin ann mar shampla "Quisling executed secretly!" Bhí nuacht faoi stoirmeacha ar an gcósta agus tuairisc ar cheist a cuireadh i bpairlimint Westminster, "Why Britain gave Ireland more tea!"

Agus bhí cursaí Gaeilge sna hollscoileanna á phlé is cosúil chomh maith ag Úachtarán na hÉireann ag an am, Seán T. Ó Ceallaigh. Bhí sé ag caint ag cruinniú bliantúil Chomdháil Náisiúnta na Gaeilge agus bhí an Taoiseach san am sin i láthair chomh maith. N'fheadair cad a gceapafadh siad faoin slad atá déanta ag na húdaráis agus deireadh curtha acu leis an gcómhdháil féin?

Alt eile atá ann ná imní an TD General Mulcahy (FG) faoin gcealú údaráis áitiúil ag an Rialtas (F). Spéisiúil sa lá atá inniú ann agus údaráis áitiúil curtha ar ceall ag an Rialtas seo (FG-LO) agus caint ar chinn eile a nascadh le chéile.

Ar ndóigh tá píosa ann ag rá "Seven new Barons created!" Agus tá tuairisc faoi tine mór, 40 tonna fhéir, ar fheirm sa  Chúlóg. N'fheadair cé mhéid feirmeacha atá san áit sin anois!

An príomg scéal áfach mar an moill a cuireadh ar eitileán Meiricánach ag Aerfort Rineanna leis na stoirmeacha 80 míle san uair. Is cosúil go dtóg an turas treas Atlantach ó Gandar go hÉirinn timpeall 8 go leith n-uaire.

Agus bhí fógraí ann do Pigotts (Gramaphone Records), Switzers (lonnaithe san áit a bhfuil Brown Thomas anois), Tullamore Dew, agus Murdock's (Crua earraí - Dún Laoghaire & Bré). Bhí na ceithre chinn sin ar bharr an leathanach ar an dá thaobh de theideal nó ainm an nuactáin. Bhí dhá fógraí ag a bun, "..On every score Cork!" Odeacork don úrlár (O'Dea & Co, Sr. Wolfe Tone). An dar ceann ag a bun ná ceann le málaí do na mná ó Cassidy's (Sr Seoirse, BÁC).

Dáta don dialann! Más in mBÁC nó Béalfeirste thú!

Bí ag faire amach d’Aisteoirí Bulfin Bhaile Átha Cliath ag tús mhí na Nollag, nuair a chuirfidh siad an seó is déanaí acu, ceoldráma nuascríofa '1915' le hAodh Ó Domhnaill, 1915, ar stáitse i mBaile Átha Cliath agus i mBéal Feirste.

“Roghnaigh siad an bhliain mhícheart.
Roghnaigh siad an Oifig-an-Phoist mhícheart.
Ach bhain a n‑éirí amach (agus a gcuid amhrán) crathadh as Impireacht Shasana!”

Díoladh iomlán na dticéad don seó Nollag deireanach a léirigh Aisteoirí Bulfin, Laraedó (2013). Moltar, mar sin, ticéad a chur in áirithe le haghaidh 1915 go luath! Tá rátaí grúpa ar fáil chomh maith i mbliana. Gach eolas thíos.

• Ionad 1: Amharclann Smock Alley, Sráid an Mhalartáin Íochtarach, Barra an Teampaill, Baile Átha Cliath 8: Dátaí: 2, 3, 4 & 5 Nollaig
Am: 8 pm Áirithintí: (01) 677 0014 agus
Ticéid do na léirithe i Smock Alley: €15 (mic léinn agus pinsinéirí €12; lascainí do ghrúpaí 8 nó níos mó le fáil ach glaoch ar (01) 677 0014 – ráta grúpa €10)

• Ionad 2: Cultúrlann McAdam Ó Fiaich, 216 Bóthar na bhFál, Béal Feirste, Dátaí: 12 Nollaig
Am: 8 pm Áirithintí: (028) 9096 4180

Alt faoin léiriú seo san Irish Times: Dráma nua le hAisteoirí Bulfin, 1915, le stáitsiú thuaidh agus theas. (28/10/2015)

Tá mé ag fás!

Inniú tá céilúradh ar súil sa teach s'againne. Tá sprioch aoise scriosta ag fear a' tí.

Fadó! fadó! (1946)

Nach aisteach an rud é aois? An ionann an duine atá ag scríobh seo agus an "sean duine dóite" a tháinig ar an saol agus an Cogadh mór domhanda díreach thart? Ina aigne níl aon difir ann. Mothaíonn sé chomh óg agus a mhothaigh sé sna caogadaí ach cuimhne air ar eachtraí éagsúla sa chlann agus diadh ar ndiaidh ar chúrsaí taobh amuigh de. Eachtraí mar an Flying Enterprise agus crógacht Captain Carlson. Bás daoine mór le rá mar Rí Seoirse VI Shasana, Stalin agus Píus XII, agus Éirí Amach na Hungáire agus gan a bheith i ndán tuiscint cén fáth nar thug "An Iarthair" cabhair don náisiún beag san. Sputnik!

Ansin na seascaidí - Yuri Gagarin; Bás JFK; Idéalachas an óige, trial as saol na mBráthar agus múinteoireachta; suim sa Ghaeilge;  Comóradh 1916 agus céad chuairt ar an Ghaeltacht; Suim sa Chreidimh - Blian Phádraig Eoin XXIII agus Comhairle na Vatacáine; Ionradh na Seicslóvaice; Cúrsaí Ghnó agus tréanáil sa Ghearmáin; Cearta Sibhialta na Gaeltachta; Iarconnacht 85; An Réalt.

Na seachtóidí: Deora ag bás ró-luath Sheáin Uí Riada; Scoil Dhún Chaoin; Grá agus pósadh agus páistí - nach íontach an méid atá i bhfolach sna trí fhocal sin? Masla an Rialtais ar Chearbhail Ó Dálaigh, Uachtarán na hÉireann; Cuairt Eoin Pól II go hÉireann.

Sna h-ochtóidí: Céad cuairt ar Meiriceá; Obair go chrua; deireadh na chomhlachta sa lag trá eacnamaíochta; I Sasana ag lorg obair; Teacht agus imeacht an galar dubhach; Is dócha gur dubh iad na cuimhne den ndeich mbliana sin - ach aisteach an rud é nach féidir smaoineamh ar rudaí taobh amuigh den saol pearsanta?

Sna nóchaidí: Feabhas ar chúrsaí agus amach ó tholán an bhuandhurachadais; Tosach Read-out agus arís ábalta cuimhneamh ar chúrsaí taobh amuigh; An gluaiseacht charasmatach a chabhraigh go mór le cúrsaí pearsanta; Na páistí ag fás aníos; Titim bhalla Bherlin; Charlie & Garrett; Na céad scéalta faoi mí-úsaid leanaí agus páistí ag sagairt; Táiríde na mban sna "Tearmain Magdaláine!"

An fichiú h-aonú aois, an fabht mílaoiseach nár thárla. Na páistí fásta? Gluaiseacht thiar, cónaí sa Ghaeltacht faoi dheireadh (Iarchonnacht 1985 sa bhlian 2003!). An t-idirlín ann nó as? Bás tuismitheoirí; Acht teanga agus Coimisinéir Teanga; Ionadaí i ngluaiseacht proifisiúnta domhanda - turasanna chuig tíortha éagsúla, Meiriceá agus mórthír na hÉorpa. Teip ar eacnaíomht na tíre; Easpa muinín san Eaglais, sa Stáit, san chóras baincéireachta, sa Rialtas, san Eoraip.

Agus anois? Fós ann. Sláintiúil agus slánchéillí (?).

Agus fós le teacht - nach bhfuil sé ráite ag bárd mór Shasana:

"... Last scene of all, That ends this strange eventful history, Is second childishness and mere oblivion, Sans teeth, sans eyes, sans taste, sans everything."

Ach i ndairíre is le dóchas dírítear ar an saol sna todhchaí de bharr uisce an bháiste mar a dúirt Peadair Aspal fadó:

"...Déanann sé sibhse a shlánú anois, agus ní mar ghlanadh salachair choirp é, ach mar impí chun Dé ar son coinsiasa ghlain trí aiséirí Íosa Críost.  Chuaigh seisean suas ar neamh agus tá ar dheasláimh Dé agus aingil agus tiarnais agus cumhachtaí ag géilleadh dó."

Buíochas le Dia. "Amen. Tar, a Thiarna Íosa."

"Deichniúr marbh ó aréir!"

Dán scríofa ag Marion Gunne faoin dtubaist a thárla i gCarraig Mhaighin 10/11 Deireadh Fomhair 2015.

Mairgne ar an 10 de lucht siúil na hÉireann a d'éag an tseachtain seo i mo cheantar féin (Dún Laoghaire-Ráth an Dúin), go ndéana Dia grásta orthu, is go dtuga sólás dá maireann dá muintir.

Deichniúr marbh i ndóiteán na hoíche aréir
i mbachlainn gheal Dé go gcastar iad
mar ní móide clos trácht tharstu thar sáile
is do-gooders abhus ag díriú ar chúrsaí eile
ag soláthar bheith istigh agus fáilte
do dhaoine nach dá muintir féin
droim láimhe acu do lucht cónaithe
ar an dealús ar bhéal dorais acu féin
i mbotháin neamhbhuana shuaracha
agus ar thaobh lom an bhothair mhóir
mar an leanbh sé mí d'aois a loisceadh
mar na clanna iomlána de mhuintir misli
a dódh ina mbeathaidh faoi chom oíche aréir
mar ár ndeichniúr marbh.

Marion Gunne 

Beannacht Dé ar anamnacha na marbh! Aiméan!

Casadh na taoide?

Bhí mé ag na pictiúirí aréir.

Ba ceann de na scannáin a bhíonn á theaspáint ag Club Scannáin Shailearna sa Seanscoil anseo i gConamara gach Deardaoin. Ní minic a bhíonn seans agam freastal ortha ach nuair a chonaic mé ábhar an scannán áirithe ann cheap mé go raibh cineál gaol ann idir a théam agus an coimhlint éagothrom idir pobal áitiúl eolasach Árann agus ár Rialtas maorlathach aineolach atá fós ar siúl.

Scéal pearsanta John O’Brien a bhí sa scannán seo, I mBéal na Stoirme*, a rinneadh thar thréimhse ocht mbliana. Iascaire beag ó Inis Bó Finne é a sheas roimh na húdaráis san Eoraip agus anseo in Éirinn chun a chearta iascaireachta seanbhunaithe i bhfarraigí Dhún na nGall a chosaint. Léargas a bhí ann ar na dúshláin mhóra a bhíonn le sárú ag iascairí beaga agus ag na pobail ina maireann siad. Bhí léiritheoir an scannáin Loic Jourdan is láthair leis ceisteanna a fhreagairt agus níos mó eolais ar an scannán a roinnt linn.

Is oileán beag nach bhfuil ró fhada ón mór thír i dtuaisceart Dhun an nGall é Inis Bó Finne. Diaidh ar ndiaidh tá rialacháin agus rialacha atá déanta ag na húdaráis i mBaile Átha Cliath agus sa Bhruiséal ag réabadh agus ag scriosadh phobail oileánda mar Inis Bó Finne. Baineann na rialacha céanna le gach duine sa chomhphobail gan tagairt no gan bacadh do riachtainisí na phobail beaga stairiúil traidisiúnta seo.

Is iascairí iad muintir Inis Bó Finne agus de réir rialacha a chuir Rialtas Bheaile Átha Cliath i bhfeidhm tógadh a slí bheatha uatha gdtí an pointe nach raibh cead acu iasc ar bith a thógaint ón bhfarraige, fiú an baoite a úasáideadh le gliomach nó portán a gabháil. Creid nó ná creid bhí ortha anois iasc reoite a cheannach ó lucht na dtrálaer mór atá ag scuabadh iasc go rialta ag fíor na spéire uatha. I gceann de na cruinnithe léitear tras-scríbhinn de theachtaireacht ó ceann de na trálaeir mór céanna ag iarraidh eolas a fháil ar shuíomhanna nó na háiteanna ina raibh potaí gliomaigh ionas go mbeadh siad i ndán trálú gan chuir isteach ortha! Seo in áit nach raibh ceart ag an iascaire tradisiúnta na háite aon iascaireach a dhéanamh.

Léiríon an scannán an bealach ar chuaigh sé chuig na hoileán eile i nDún na nGall, Tóraigh agus Árann Mór agus fuair sé daoine sa bhaile a bhí sást seas leis, mar an sagart, an Ath John Joe in Árann Mór, oileánach é féin ach go raibh a oileán tréigthe cheanna féin. Ansin ag lorg níos mó tacaíocht chuaigh sé i dteangabháil le hoileánaigh agus iascairí eile ar fud na hEorpa, sa tSualainn, sa Bhriotáin agus an Chorsaic sa Meán Mhuir. Cé go raibh gach oileán difiriúil bhí an fhadhb céanna acu le maorlathais náisiúnta agus Eorpacha.

John O'Brien

Chuaigh sé go dtí an Bruiséal. Tá na radharcanna sa scannán ansin i measc na cinn is éifeachtaí ann. Léiritear an obair crua a bhí roimh an oileánach simplí nach raibh uaidh ach bheit sa bhaile ag obair mar a rinne a shinsear leis na cíonta. Trácht dianghlórach - sráideanna plódaithe - pasáistí fada gan críoch - cruinnithe síoraí agus seomraí ostáin doicheallach neamhtharraingteach - daoine neamhthuisceanach.

Bhuail sé le an chuid daoine ar ndóigh, cuid acu a bhí sásta cabhrú leis agus cuid eile gur cuma leo. Dár liomsa tháinig beirt politeoirí go maith as, Pat the Cope a bhí ina Fheisire Eorpach i rith an ama agus an Coimisinéir Iascaireachta, Maria Damanaki, arb oileánaí í féin. Dár liomsa an cuid is mó de na poiliteoir bhi an port céanna acu agus a chualamar le déanaí i gconspóid oileánach eile le deanaí - an proiséas a leanúint.

Tár éis ocht mbliana fógródh polasaí nua Eorpach i gcúrsaí iascaireachta anuireadh a thug, don gcéad uair, aitheantas do na phobail bheaga traidisiúnta. Agus anois tá gach rud i geart? Níl faraoir. Tá ar an Rialtas s'againne gníomhú ar an bpolasaí seo anois agus mar a dúirt an té a dúirt, "...tic-toc, tá an t-am ag sleamhnú agus más fíor gur go mall a mheileann muilte Dé, is léir gur níos moille fós a mheileann muilte an státchórais..." 

An slua a bhí ag an scannán ag impí ar an Rialtas moltaí an Fothchoiste um Iascach a chuir i gcríoch

Léiríonn an scannán seo John O'Brien agus é ar a thuras fada ó 2006 go 2014, turas nach raibh gan íobairt mór dó féin is dá chlann. Chaill se imeachtaí sa chlann comóradh 4 agus 7 bliana dá ioníon mar shampla.  Agus anois tá bagairt eile ann ar shaol Phobal Inis Bó Finne. Tá caint ar Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta a dhéanamh den gceantair sin de Dhún na nGall, Tóraí agus Inis Bó Finne san áireamh. Agus mar a dúirt John O'Brian féin, níl fhios aige an bhfuil an fuinneamh aige anois le troid eile a thosú.

Tá ceachtanna le foghlaim anseo. Tá ceacht le foghlaim ag pobal na Gaeltachta "nach dtiocfaidh gíog ná míog astu féin go mbeidh sé rómhall," i bhfocal Sheasaimh Uí Chuaig.  Tá ceach le foghlaim ag an stáit chóras, a bheith i gcónaí ag éisteach leis an bpobal. Agus tá ceacht le foghlaim ag na polaiteoirí. Bhí sé spéisiúl nach raibh ach Feisire amháin as Éirinn a bhí gníomhach san obair seo. Bhí sé spéisiúl nach raibh teachta dála níos ghníomhaí sa troid seachas a bheith ann don "gairm ghrianghraf" nuair a thug Taoiseach na h-ama chuig Árann Mór.

Is fiú go mór an scannán seo a fheiscint agus níos mó ná ceachtann a fhoghlaim as.

*Breis eolas faoin scannán i mBéarla anseo: A Turning Tide in the life of Man.

Féach leis ar shuíomh facebook: Irish Islands Marine Resource Organisation  agus ar suiomh idirlím: Cumann Acmhainní Mara Oileáin na hÉireann (Béarla don cuid is mó!) 

"Boladh na gcaorach..."

Deireann muid paidir speisialta i rith gach Aifrinn don bPápa agus don Easpag, agus deirtear a n-ainmneacha ós ard ag an sagart.

Uaireanta smaoiním ar cé h-é an duine seo an tEaspag. Téann an chuid fós ag Aifreann sa tír seo cé nach mbíonn na h-eaglaisí chomh lán don Aifreann Domhnaigh agus a bhíodh. Ach uiareanta chuirim ceist orm fhéin, "Cá bhfuil an Easpag?" 

Sea! Tá an sagart mar fear ionad do easpag sa paróiste ach, taobh amuigh de shearmanais sacraiminte Cóineartaithe, nuair a théann duine "faoi lámh easpaig," is beag seans atá ag an gnáth duine buaileadh leis an easpag.

Deireann Caiticiosma na hEaglaise Caitlici. Alt 893 (agus molaim d'éinne an caiticiosma a léamh le teagasc ceart na hEaglaise a thuiscint) faoin Easpag: "Naomhaíonn siad í (an Eaglais) lena n-eiseamláir, 'ní ag tiarnú ortha siúd atá faoin bhur gcúram ach in bhur samplaí don tréad' (1 Pead. 5,3). Is amhlaidh sin "a thagann siad, mar aon leis an tréad a thaobhaíodh leo chuig an bheatha shíoraí'(LG 26)" (Alt 893).

Ach sibhse a théann go rialta chuig Aifreann an Domhnaigh, caitheann a bfhaca sibh bhur n-easpag áitiúil. Nach bhfeacann muid an Pápa níos minicí ná ár n-easpag féin? Cinnte feictear easpaig áirithe ar teilifís ag caint faoi rudaí úafásacha de gnáth nó rudaí conspóideacha ach conas a "naomhaíonn" siad an tréad. Bhfuil rud ar bith níos éifeachtaí ná buaileadh le duine, duine a fheiscint nó bheith ag éisteacht leis? An leor an corr litir thréadach?

Easpag sa bhus

Bhí rud éigin spéisiúl á rá ag an bPápa faoi ról an té atá ornaithe san Eaglais dhá bhliain ó shin. "Is é seo atá ag iarraidh oraibh," a dúirt sé. "Bígí mar aoirí le boladh na gcaorach."  Is ceannairí agus treorachaí agus múinteoirí iad cinnte, ach an aoirí iad dairíre muna mbíonn aithne acu ar a dtréadsa ortha agus aithne orthasan ag a dtréad? Nach ceart go mbeadh siad ag seasamh in aice linn agus muid ag fulaingt, á leathnú trócaire dúinn, ag tacú linn agus ár spreagadh?

Cinnte tá Easpaig mar sin ann, le "boladh na gcaorach," ach nach fíor é freisin gur cineál SB, stiúrthóir bainistíochta ar eagraíocht cuid eile acu? "An bainisteoir é...nach bhfuil ag chur a craiceann féin agus a chroí féin ar an líne...duine brónach, crosta... in ionad iad a bheith mar aoirí ag maireachtáil le "boladh na gcaorach", aoirí i measc na n-ealta, iascairí na bhfear,"  a dúirt Prionnsias.  (Maith dhom an aistriúchán garbh seo tá aistriú go Béarla dá chaint go léir ar fáil ar shuíomh na Vatacáine.)

Ar thug d'easpag cuairt ar do pharóiste, ar bhuail sé le na caoraigh?

An Iodáil ar an dTrá Thuaidh!

Ba lá speisialta dúinn inné ach bhíomar i mBaile Átha Cliath agus ní sa bhaile.

Chinneamar le dul amach chun céiliúradh beag a dhéanamh - béile deas i bproinnteach deas a bhí i gceist againn. Chualamar go raibh áit deas ar An dTrá Thuaidh. Is ó deisceart na cathrach agus mar sin is tír iargualt é tuaisceart na cathrach. Áit a bheadh marcáilte ar na sean learscáileanna "here be dragons!" Thógamar bus isteach chomh fada le Droichead Newcomen agus is ansin atá Da Mimmo (Béarla).

Áit an-bheag atá ann b'fhéidir leath dosáen nó beagáinín níos mó bóird inti. Tá na mílte caféanna no trattoria mar seo le fáil san Iodáil ach in Éirinn níl siad chomh coitianta. Is cosúil go mbaineann sé leis an gClann Iodálach Fuscairdi, as Casalattico ó dheas ón Róimh. Cheanníodar an áit seo sna seascaidí agus thosnaíodar ag díol iasc agus sceallóga, mar a rine an-chuid iodálaigh i mBaile Átha Cliath, agus áiteann eile ag an am. Cúig bliain ó shin rinne mac na clainne sin, Tino Fuscairdi, an chuid aistrithe ar an áit agus d'oscail sé Da Mimmo, mar Sapori D Italia (Blas na hIodáile). Agus d'éirigh leis, oh d'éirigh leis cinnte.

Chomh luath agus a chuamar isteach cuireadh fáilte is fiche romhain ag an mbainisteoir (Tino é feín?). Cuireadh chun suí muid agus léamar an gnáth bhia chlár agus bhí na béiltí speisialta ar chlár dubh. Mar is gnáth i proinntithe san iodáil cuireadh arán le beagáinín pesto agus gloine uisce ós ar gcomhair agus muid ag léamh. Roghnaíos Ravioli an lae agus d'ordaigh mo bhean orchiette (cluaisíní beaga - cineál pasta). Rognaíomar boidéal deas fíon "Gavi" - fíon geal a thatníonn linn.

Gan mórán moille, thainig an bia agus bhí sé ar fheabhas. Bhí an pasta agamsa díreach i gceart, "al dente" ach ní ró chrua agus bhi anlann trátaí agus uachtair (sílim) a bhí díreach ceart. Bhí blas íontach ann nach raibh ró láidir. Bhí blas nios láidre ag anlann orecchietti mo bhean le blas ó ispíní na hIodáile istig ann. Agus ar ndóigh chuir an fíon leis an béile go mór.

Ach fagaim na rudaí is deise chuig an deireadh. An milseog! Déarfaidh éinne le aithne orm an tabhacht atá leis an mír seo d'aon bhéile liom. Deirtear, agus ní shéanaim é, go ndeanaim mo rogha den bpríomh chúrsa tár iniúcadh a dhéanamh den chuid seo den mbia chlár. Ar aon nó rine me mo rogha - trimisiú! Ar bhlais tú riamh é? Neam! Neam! Agus is beag áit in Éirinn a deanann tirimisiú ná tirimisiú Da Mimmo. Nó b'fhéidir san Iodáil!

De gnáth sé an rud a deireann liom gur proinnteach fíor Iodálach é ná an cáife. D'fhoghlaim mé ceacht nuair a bhí mé san Iodáil gan cappuchino a ordú i ndiaidh béile ach cáife - cáifé mar a deineann na hIodálaigh é. Nó mar a deirtear taobh amuigh den tír sin - espresso. Mar sin ag deireadh gach béile tá sé de nós agam cupáin espresso a ordú agus diaidh ar ndiadh is cupán beag atá beagnach lán de uisce te donn - caife istigh ann ceart go leor ach an iomarca uisce. Ruad nach fíor cupán cáife Iodálach ann, rud nach gcuirtear ós do chomhair ag aon áit san  Iodáil.

Bhuel, a cháirde, is féidir liom a rá libh gur cáife ceart láidir, blasta, Iodáileach atá le fáil san áit seo.

Ná déan dearmad ar an ainm Da Mimmo ar an dTrá Mór i mBaile Átha Claith. Is fiú go mór bheith cróga agus dul ó thuaidh len é a thriail.

• Tá léarmheas i mBéarla scríofa ar Tripadviser agam! (30/9/2015)

1915 ag teacht!

An féidir leat canadh? Cónaí ort i mBaile Átha Cliath?

Fuair mé an nóta gearr seo ó cumann aisteoirí san Árd Chathair ar maidin. Tá clú agus cáil ag an ngrúpa seo ach go bhfios dom sé seo a céad uair a thugadar futhu ceoldráma a léiriú - muna bhfuil fhios agat a mhalairt!

Cinnte, 'siad Aisteoirí Bulfin ar an ngrúpa is buaine agus is beoga i mbun na drámaíochta Gaeilge i mBaile Átha Cliat leis na blianta. Bunaíodh iad i 1967 nuair a tháinig Seán Ó Briain amach go Craobh Liam Bulfin de Chonradh na Gaeilge i Rath Maoinis i mBaile Átha Cliath ag timireacht do Chomhairle Náisiúnta Drámaíochta na Gaeilge. Compántas amaitéarach atá ann go bunúsach ach tá léirithe leathghairimiúla déanta acu ar stáitsí Bhaile Átha Cliath agus ar fud na tíre. Tá nua-dhrámaí á scríobh acu le fada an lá, agus tá Pádhraig Ó Giollagáin agus Aodh Ó Domhnaill ina bpríomhscríbhneoirí acu.

A Chara, Tá 1915 ag teacht! Beidh ceoldráma nuascríofa á chur ar stáitse ag Aisteoirí Bulfin ag tús mhí na Nollag. Cuirfear breis eolais amach faoi sin sna míonna atá amach romhainn. Faoi láthair, áfach, tá aisteoirí (fir agus mná) a bhfuil cumas amhránaíochta acu á lorg againn chun páirt a ghlacadh sa léiriú nua seo. Beidh léamh scripte / éisteachtaí ar siúl Dé Céadaoin, an 9 Meán Fómhair, ag 6.30pm i Scoil Bhríde i Raghnallach (Luas: Coill na Feá). Bheimis buíoch díot dá scaipfeá an scéal ar éinne ar d’aitheantas a mbeadh suim acu páirt a ghlacadh i gceoldráma Gaeilge i mBaile Átha Cliath. Éinne a bhfuil suim acu páirt a ghlacadh sa léiriú seo ba cheart dóibh scéala a chur chuig aisteoiribulfin@gmail.com nó chuig Aodh Ó Domhnaill (scríbhneoir an cheoldráma!) ag 087 3128224. Lánfháilte roimh bhaill nua! Beannacht, Méabh Ní Loingsigh Oifigeach Caidrimh Poiblí Aisteoirí Bulfin

Ma tá suim agat:
- Bi i dteanghmhail leo ag aisteoiribulfin@gmail.com
- Fág teachtaireacht ar an suíomh Facebook atá acu, nó
- Tar ag an léamh-scripte seo! Oscailte do cách! 6:30in ar an Céadaoin seo (9ú MF) i Scoil Bhríde, Raghnallach (stad Luas Coill na Feá).