Reibiliún reibhléiseach beartaithe ar TG4.

Deir an seanfhocal linn nach bhfeicfidh ach an té a shiúlfaidh agus is mó fós a fheicfidh an té a bheadh in ann dul ar ais siar sa stair agus imeachtaí móra cinniúnacha ag tarlú. Sin go díreach mar atá sa sraithdhráma ar Éirí Amach na Cásca a chraolfaidh TG4 faoi cheann seachtaine.

Seo féinín eile a thóg muid le taobh an Fhir Mhóir!

Is beag atá ag tarlú sa saol ag triúr fear i mBaile Átha Cliath an lae inniu. Níl de spórt agus de chaitheamh aimsire acu ach a bheith ag déanamh athchruthú ar imeachtaí stairiúla 1916. Agus iad ag ullmhú do chleachtadh feistis, tugann bosca rúndiamhracht ar aistear ama iad, siar san am a caitheadh, go 1916, díreach roimh an Éirí Amach.

Ní túisce ann iad ná a dhéanann siad dearmad mór a chuireann athrú ó bhun ar an saol. Agus fios acu go bhfuil Éirí Amach na Cásca millte acu agus gan é tosaithe fiú amháin, caithfidh siad teacht ar phlean chun cúrsa na staire a choinneáil.

Dátaí Craolta Mír 1 – SATHARN 23 AIBREÁN 9.30PM Mír 2 – DOMHNACH 24 AIBREÁN 9.30PM Mír 3 – LUAN 25 AIBREÁN 9.30PM

Cé go bhfuil faitíos agus imní orthu caithfidh siad féin anois an gaisce a dhéanamh.....agus go tapa. Ní foláir dóibh freisin filleadh ar ais ón stair agus go saol an lae inniu – ach cén sórt saoil a bheidh ann rompu, fiú má éiríonn leo san iarracht sin?

Is é an comhlacht aitheanta Tile Films (Béarla) a léirigh an tsraith seo do TG4 agus craolfar an trí chlár ar an gcainéal trí lá i ndiaidh a chéile, céad bliain díreach ó dháta an Éirí Amach féin. Fuair an togra maoiniú ó TG4, ó Údarás Craolacháin na hÉireann agus ó scéim tacaíochta atá bunaithe an Rialtais do thograí scannán teilifíse (Alt 481).

Chruthaigh cliar aisteoirí agus foireann léiriúcháin den chéad-scoth an saothar seo, bunaithe ar scéal a scríobh James Phelan, duaiseoir as a shaothar roimhe seo do TG4 (Rásaí na Gaillimhe). Ar na haisteoirí atá páirteach, tá Peter Coonan (Love/Hate), Owen McDonnell (Singlehanded), Sean T. Ó Meallaigh (Rásaí na Gaillimhe, Charlie), Jeanne O’Connor (Sineater), Enda Oates (Moone Boy), Eva Jane Gaffney (What Richard Did) agus Olga Wehrly (Dark Touch).

Is é Stephen Rooke, Tile Films, an Léiritheoir Feidhmeannach, Ruán Magan a stiúraigh, Anna Maria O’Flanagan a chuir in eagar agus Colm Whelan a bhí i mbun na gceamaraí.

Deir Micheál Ó Meallaigh, Stiúrthóir Coimisiúnaithe TG4 faoin togra “Bhí a fhos againn go mbeadh tograí teilifíse go leor á gcraoladh i mbliana a d’inseodh scéal an Éirí Amach i dtéarmaí na lom-staire agus is maith ann iad. Ach theastaigh uainn fosta casadh beag a bhaint as agus greann freisin, mar chuid amháin dár gcraolta iomadúla féin ar an gComóradh. Bíonn cúpla insint ar aon scéal agus ní mar mhagadh ná le mailís a thugamar tacaíocht don insint mhalartach seo ina gcuirtear an cheist ‘Céard a tharlódh dá mbeadh an cor áirithe seo sa scéal?’ Is fada bua na samhlaíochta agus an ghrinn ag an scéalaí Gaeilge agus seo súil eile ar imeachtaí cinniúnacha na linne sin.”

@TG4TV @tilefilms #Éire16

Sa bhaile: Dank je wel Brussels! Merci Bruxelles!

Tá mé thár n-ais.

Scríobh mé breis is seachtain ó shin na deachtaireachtaí a bhí agam (agus ar ndóigh ag gach paisinéir ar a bhealach go dtí an mBruiséal) cinntiú cad ba cheart a dhéanamh agus an cabhair a bhfuair mé ó Aer Lingus.

D'éirigh go maith leis an turas. Chuaig me go hAmstedam ar dtús agus ansin ar traen díreach ó Schippoll go dtí croí lar na Bruiséile - turas a thóg thart ar trí uair a chloig. Mar sin d'éirigh liom bheith in am don gcruinniú ann le lucht úsáidte threallamh na cumhluchta Domhanda Emerson (Béarla) - #Emrex.

Tá mé ag freastail ar na cruinnithe le blianta ach i mbliana bhí dian-slándáil ann agus deineadh cuardach pearsanta ar gach duine a chuaigh isteach in ionad na cruinnithe. Chuir sé siopadóireachta i mBéal Feiriste sna droch laethanta i gcuimhne dom!

Teachtaireachtaí chomh bhrón ar ballaí tholglann imeachta sealadach ag an aerphort.

Nuair a bhí mé críochnaithe ar an gCéadaoin bhí orm mo bhealach a dhéanamh chuig Aerphort na Bruiséile (Pléiminéis). Duradh gur ceart a bheith ann ar a laghad trí uair roimh an eitilt. Tá stáisiún iarnród ag an Aerphort ach de bharr na tubaiste ní raibh sé oscailte go fóill. Mar sin moladh do bpaisinéir dul ar traen chomh fada leis an stáisiúin is giorra don aerphort - Zavantum Drup (Sraidbhaile) agus go raibh bus ag le muid a thógaint chuig áit na n-eitiltí amach.

Is san áit sin a bhí na buamaí ar an 22ú Lá Márta ina ar maraíodh breis is 30 daoine. Is cosúil gur deaineadh an chuid damáiste agus bhí ortha ionad sealadah a cruthú an fhaid is a bhiodar ag chuir chaoi athuair ar an áit. Is ollpoball mór, cosúil leis na cinn a bhíonn á úsáid ag teaspeáintais atá tógtha acu.

Bhí an áit an mhí chompordach, te agus plútach, agus go raibh dian, dian slándáil i bhfeidhm. Sular chuamar istigh san áit curdaíodh gach éinne uair amhain le treallamh x-gathú. Ansin níos faide istigh deineadh imscrudú ar ár bpasanna agus ticéidí - ni raibh cead ag éinne nach raibh ag taisteal dule isteach san áit. Istigh sa phoball bhí na slúaite agus bhí binsí sealadach ag glacadh bagáiste agus ag clárú na paisinéirí. Ansin agus muid ag dul chuig na geataí bhi scrúdú eile ann - an gnáth scrudú a bhíonn i ngach aerphort.

Cé go raibh rudaí go dona, míchompórdach bhí chuile duine cúirtéiseach idir oifigí agus paisnéirí. Ní fhaca mé duine ar bith cantalach, feargach mar a thárlíonn ró-mhinic. Ghlac gach éinne le cúrsaí mar a bhí gan cheist. Ansin nuair a chuamar isteach san áit taobh eitilte bhí gach rud i gceart.

Bhí an eitileán in am agus bhí sé go deas teacht abhaile.

Ag smaoineamh siar ar an turas áfach is ar na bláthanna agus na nótaí a bhí scríofa ag sean-bhourse na Bruiséile. Ba thubaist uafásach a bhí agus ní deintear dearmad air.

Beannach Dé le hanmnacha na marbh.

Seo mar atá Bourse na Bruiséile le bláthanna, bratacha & coinnle i gcuimhne na marbh.

A Votre Sante! Aer Lingus!

Tá orm dul chuig an mBruiséal - turas ghnó - an seactain seo chugainn. Rinne mé eitilt a chuir in airithint míosa ó shin le hAer Lingus.

Ansin thárla na bpléasc in Aerphort na Bruiséile! Ós rud é gur thárla se trí seachtaine roimh m'eitilt féin ní raibh mórán imní orm. Ach mar a lean cúrsaí ar aghaidh agus an tAerphort gan ar oscailt d'éirigh mé beagáinín amhrasach. Thosaigh mé ag breathnú ar na suíomhanna Aerphort na Bruiséile agus Aer Lingus ag lorg eolais ar an stáid is dearanaí.

Osclaíodh an Bhruiséal ar deireadh ar an nDomhnach seo caite ach ní raibh cead eitilte isteach ann ag gach aer líne, Aer Lingus san áireamh. Fuaireadra an cead sin ar an Máirt ach níl cead acu ach eitilt amháin gach lá agus eitiltí sa tráthnóna. Dúradar go raibh na heitiltí ar maidin go léir curtha ar ceal go dtí an gcéad lá Bealtaine. B'shin fadhb domsa mar is eitiltí ar maidin a bhí airithe agamsa.

Luadh ar shíomh Aer Lingus teangabháil a dhéanamh leo i gcás faidhbe. Bhí agamsa agus mar sin glaogh mé ar an uimhir gan mórán dóchas mar de gnáth nuair a glaoghtear ar uimhir fóin sna laethanta seo bíonn ort dul tré céimeanna "Má tá seo uait brú uimhir a h-aon, nó siúd Uimh 2 " agus mar sin de ad secula saeculorum. Ach sa chás seo freagraíodh é beagnach ar an bpoinnte ag duine daonna. Mhínigh mé mo chás ag rá go raibh orm bheith ann le haghaidh cruinniú tráthnóna.

Bhí beagáinín taighde agus fuair mé amach go raibh sé indéanta dul go hAmsterdam san Ísiltír agus ar traen nó bus go dti an mBruiséal taobh istigh de trí uair a chloig. An raibh sé indéanta mo eitilt a athrú? Bhí a dúirt sé bhí spás ar an eitilt sin agus go raibh sé éasca m'áirithint a athrú. Agus ansin bhí orm eitilt abhaile agus bhí sé chomh éasca an eitilt sin a athrú chomh maith. Agus ní raibh aon chostas breise air (cé go raibh costas an árd ar an táille dá mba rud é go raibh orm eitilt ar fad nua a fháil!). Tá costas so-bhreis ar an dtraen áfach (níos lú ná €50) ach tá mé ag ceapadh gur féidir é sin a fháil ar ais mar bhí polasaí árachas faighte agam. Ach sin cath eile romham!

Rinne mé sin agus taobh istigh de cúig neomad bhí sé go léir déanta, gan aon trioblóid.

Mar sin beidh mé i ndán Beoir na Beilge agus Waffles na Bruiséile a bhlasadh ina dtír dhúchasach.

Sláinte nó, mar is ceart sa Bheilg, Prosit!/A Votre Sante!/Prost! (Tír trí theangach í an Bheilg!)

Ceiliúr éan agus espresso foirfe!

Mí bealtaine soa caite bhí mé ag cruinniú léitheoireachta i gClub Aras na nGael in nGaillimh. Bhi Alex Hijmans ag léamh as a chuid saothair ann agus scríobh mé píosa faoi ag an am. Dúirt mé gur cheannaigh mé cóip dá gcéad úrscéal, "Aiséirí"* agus mé ag an seisiún léithoireachta sin.

Ar amharaí an tsaoil níor éirigh liom tabhairt faoi go dtí an seachtain seo caite. Bhí mé díreach tár éis dírbheathfhaisnéis Earnáin de Blaghad, "Slán le hUltaibh" a chríochnú. D'fhéadfá a rá go bhfuil sé sin beagáinín borrtha agus dairíre - mar an fear féin. B'íontach an faoiseamh a thug leabhar an Isiltírigh dom.

An scéal

Espresso foirfe!

Ach céard tá sa scéal seo. Saighdiúr de chuid na cúise í Rebekka Vogelzang, bean óg as an Ísiltír a d’fhoghlaim Gaeilge agus í ag obair i dteach caife Gaelach i gcathair na Gaillimhe. Cuireann sí a croí agus a h-anam isteach i ngach uile bhonnóg dá mbácáileann sí agus i ngach uile chupán espresso dá ndéanann sí, espresso foirfe, toisc go dtuigeann sí go bhfuil slánú na teanga ag brath air. Ach cé a shlánóidh Rebekka?

Chuirean sé leis an scéal má tá cúlra an údair ar eolas ag an léitheoir. Is ón Ísealtír é féin a tháinig go Gaillimh agus a d'fhoghlaim ár dteanga agus gur raibh a chaife Gaelach féin aige sa chathair.

Ar ndóigh an rud is tabhachtaí in úrscéal ná an scéal agus na daoine atá istigh ann. An fíor daoine iad? An cuma leat iad ann nó as? Sa scéal seo ba daoine daonna iad, léirithe go simplí agus bhí fonn orm a fháil amach cad a tharlódh dó. Uair nó dhó is beag ná gur mhothaigh mé mothúchánach, má tá a leithéad de focal ann.

Go luaith agus Rebekka tár éis tosú sa caife, tháinig uinéar an Chaife istigh agus bhí fhios acu go léir go raibh rud éigin uafásach tár éis tarlú. Bhí an dá eitileáin tár éis dul isteach sna túir i Nua Eabhrach agus dúirt sé gur raibh an-chara leis nuair a bhí cónaí air thall, tár éis bháis ann.

"Bhreathnaigh Rebekka ar Éamonn, ar Aisling. Níor bhog ceachtair acu. Sa deireadh thóg sí féin céim chun tosaigh. Chuir sí a lámha timpeall ar Naoise agus lig dó titim as a chéile ar a hucht."

Cé go bhfuil na focail an shimplí tá an mothúcháin soiléar le feiscint ann. Agus is mar sin a théann an scéal ar aghaidh. Abairt gonta líofa a thugann an teachtaireach duit go simplí agus go beacht cruinn.

Ar ndóigh, agus eolas agat ar chúlra Alex Hijmans, tá sé éasca a rá go bhfuil raon de dhírbheathfhaisnéis ann ach bheadh sé sin ró éasca a rá. Seasann an scéal féin ar a chosa féin. Is fíor dhaoine iad na daoine ann, táid inchreidthe.

Má tá aon lucht agam air d'fheadfainn a rá go mba mhaith liom níos mó a fhoghlaim faoi na carachtairí eile ann. Cheapaim go bhfuil úscéal nó dhó eile i bhfolach ann ar shaol Naoise, agus na daoine eile a bhí ag obair sa caifé ann. Tá scéal le h-insint chomh maith faoi na "gnáth chuistiméirí" a chuir muid aithne ortha sa scéal.

Rinne mé rud leis an leabhair seo nach ndearnadh mé le fada. Níor thóg sé ach cúpla lá é a leamh mar do theastaigh uaim a fháil amach cad a tharlódh do Rebekka, Naoise, foireann an chaife agus na custiméirí.

Déan cupán caife - espresso foirfe - duit féin agus léigh an leabhair sásúil - agus b'fhéidir, b'fhéidir go mbeidh tú i ndán samhlú bheith tár n-ais i gCaife Ghaelach i gcroí lár na cathrach!

* Ta a leabhair foilsithe ag Cois Life agus feicim go bhfuil sé fós le fáil ar an suíomh acu.

Réimhír sloinnte - ann nó as?

Mac, Ó, Uí, Mhic, Ní agus eile

Bhí píosa sa Chúradh Chonnachtach (Béarla) le deanaí le Dara Bradley ag caint faoi an tslí a tá Trevor Ó Clochartaigh agus Éamon Ó Cuív ar an bpáipéar vótála. Bé an Cuíveach a rinne é ar dtús á liostáil féin mar "Cuív Éamon Ó" seachas "Ó Cuív Éamon" agus tá an Clochartach ag déanamh an rud céanna anois. An toradh atá ar seo ar ndóigh ná go bhfuil siad thuas i measc na céad daoine ar an liosta le na C-eanna seacha thíos ag "O" ag a bhun. B'fhéidir go gcabhraíonn sé leo sa toghchán nó b'fhéidir nach gcabhraíonn.

Bhí mise ag ceapadh gur ceart i gcásanna sloinnte "Gaelach," sé sin sloinnte i nGaeilge (Ó, Mac, de, Ua, Ní, Uí, Nic, Mhic 7rl) an réimír a fhágáil ar lár nuair atá liostaí i gceist. Bhí an cleachtadh sin á úsáid nuair a bhí mise san bhunscoil, "in the time of the Barmacides!"

Bhí beagáinín díospóireachta faoi ar facebook agus roinn an Dr Kevin Scannell ón a dtaithí féin. "Phléamar an cheist seo le Google nuair a chuireamar Gaeilge ar Gmail. Comhairle dhifriúil ó gach foinse! An Sloinnteoir Gaeilge: "An córas aibítreach atá in Guide to Irish Surnames" a úsáidtear anseo - gan aitheantas aibítreach a thabhairt do na 'réimíreanna' Mac, Mag, Ó...". Roinn sé nasc chuig an páipéar seo: "Irish prefixes and the alphabetization of personal names" le Róisín Nic Cóil ( The Indexer, June 2011).

Tá spéis faoi leith agamsa anseo. Tá mé ag déanamh taighde ar ghinealas mo chlann féin le tamall.

Bhí fadhb ann mar ba mise an chéad duine a bhain úsáid as an leagan Ghaeilge den sloinne i gcónaí de réir an méid taghde atá déanta agam go dtí seo. Ach conas iad a choimeád le chéile. Mar sin shocraigh mé gan an réamh-fhocal Ó nó Úi nó Ní a choimead mar chuid den sloinne. Mar sin in "Riain Ó" atá ann and an réamh-fhocal ina dhiadh.

Tá dhá sloinnte eile "Gaelach" sa craobh ghinealaigh leis agus rinne mé mar an gcéanna leo siúd.

Tá innéacs de na sloinnte go léir le feiscint sa pictiúir thuas (brú air len é a dhéanamh níos mó.) Tá na sloinnte go léir le chéile, mas Riain , Núláin, Ionraic agus Cathasaigh iad! Tabhair faoi deara nach raibh fadhb ar bith agam leis an sloinne Ollannach "van der Plijum!"

Bhí mé lán cinnte dom fhéin ar dtús ar facebook ach anois níl mé chomh 'dogmatach.' Ach cinnte tá mé chun leanúint leis mo chleachtas féin.

Ó - ann nó as?

Seachtar laoch?

Bhíos ag an gcruinniú d'iarratheoirí don Dáil Cheantair áitiúil (Gaillimh Thiar/Muigheó Theas) sa Sean Scoil aréir. Bhí slua mór - níos mó ná céad i láthair - ann chun éisteachta leo agus ceisteanna a chuir. As an 19 atá ag dul san iomaíocht bhí seachtar i láthair ar an oíche.

Liosta Iomatheoirí

Charity James ( NS )
Clochartaigh Trevor Ó ( NS )
Connolly Catherine ( NS )
Connolly John ( FF )
Cubbard Mike ( NS )
Cuív Éamon Ó ( FF )
Davoron Nicola ( R )
Patrick Feeney( NS )
Grealish Noel ( NS )
Healy Eames Fidelma ( NS )
Hoade Mary ( FF )
Holohan Tommy ( NS )
Kyne Seán ( NS )
Naughton Hildegarde ( NS )
Nolan Derek ( NS )
O'Mahony John ( NS )
O'Neill Ruairí ( DDI )
Roddy Thomas ( NS )
Sheridan Séamus ( NS )
Tuathail Niall Ó ( NS )

B'iad Éamon Ó Cuív agus Seán Kyne ag iarraidh a suíochán féin a choimeád agus ar a sáile bhí Séamus Sheridan (Glasaigh), Niall Ó Tuathail (Soc Daon), Ruairí O'Neill (NS), Catherine Connolly (NS) agus Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh (SF).

Bhí an chuid cainte faoi chúrsaí bhóithre agus pleanála a d'éirigh teasaí ar uairibh. Cúrsaí sláinte ag déanamh imní chomh maith. Bhí an-chaint faoin oideachas agus easpa tacaíochta do na scoileanna sna áiteanna "iargualta' mar Áran agus go raibh daoine tinn ag scríobh éilimh agus acainí chuid an Rialtas agus na teachtaí gan móra toradh. Agus ná bí ag caint faoi sheirbhís idirlín....

Ní raibh cumas sa Gaeilge ag Séamus Sheridan agus labhair sé beagnach ar fad i mBéarla ach a buíochas leis an gcathaoirleach, Gormfhlaith Ní Thuairisg (Adhmhaidin, RnaG) níor shleamhnaigh an cruinniú isteach sa Bhéarla cé gur cuireadh íontas orm gur labhair Niall Ó Tuathail, a bhfhuil togha na Gaeilge aige, cúpla uair i mBearla gan leithscéal a glachadh. Ba cosúil gur cheap sé go raibh pointe tabhachtach le déanamh aige a bhí chomh tabhachtach sin narbh fhéidir iad a rá ach i mBéarla.

Bhí cineál trua agam don gCadhanach a bhí ina aonar ag cosaint chuinne an Rialtais. Mar sin féin níor ligeadh an Rialtas roimhe gan cháin ón lucht fhéacana. I ndairíre bhí chuid den cáineadh ar ionadaí Fhianna Fáil teasaí go leor.

Níl fhios agam ar éirigh le h-éinne dul i bhfeidhm orm thár éinne eile cé go raibh dúthracht Catherine Connolly ag taitneamh go soiléir i measc na polataíochta go léir. Níl mé ag rá nach raibh dútharacht ag an hiomatheoirí eile ach gur mhothaigh an scríobhnóir seo é uaithí thár aon duine eile.

Ach ar ndóigh is cróga gach duine atá sásta a ainm nó a hainm a chuir ós comhair an "daoscair slua" i dtoghchán. Ar bhealach nach laoch iad ar fad atá sásta a chuid tuairimí agus a chuid smaointe a roinnt linn go poiblí. Cé chomh maith is atá an tuarastal a faigheann siad má éiríonn leo a bheith tofa, ní beag san.

Pic le Trevor Ó Clochartaigh den slua

#GaelVóta #GE16 

A Thiarna, is peacach mé. Tar le do thrócaire.

D'fhogair an Pápa Iubhaile Speisialta - Iubhaile na Trócaire - i mbliana agus chum sé paidir le rá i rith na mbliana. D'athnaigh go mbeadh sé beagáinín fadálach agus mar sin mhol sé ceannín beag a rá:

"A Thiarna, is peacach mé. Tar le do thrócaire." 

Nach deas é?

Seo an ceann oifigiúil - fuarthas ar shuíomh Easpag na hÉireann (Béarla - Bhi an paidir féin deacair é a aimsiu áfach!)

A Thiarna Íosa Críost,

Mhúin tú dúinn conas a bheith trócaireach ar nós Dia ar Neamh, agus go bhfeiceann an té a bhreathnaíonn orainne aghaidh Dé.
Nocht d’aghaidh dúinn, agus sábhálfar sinn. 

Bhreathnaigh tú go grámhar ar Zacháias agus ar Mhatha agus shaor tú ó bhraighdeanas na bpinginí iad; 
shaor tú Máire Mhaigdiléana ó bheith ag baint sásaimh as rudaí ábhartha amháin; 
chuir Peadar ag teilgean deor tar éis dó tusa a shéanadh, 
agus gheall tú áit sna Flaithis don ghadaí aithríoch. 
Éistfimis, amhail is dá mbeifeá ag labhairt linne, leis na focail a labhair tú leis an mbean Samárach: ‘Dá dtuigfeá tabhartas Dé!’

Is tusa aghaidh sofheicthe an Athar dofheicthe,
Dia a chuireann a chuid cumhachta in iúl thar aon rud eile, trína thrócaire agus trína mhaithiúnas a bhronnadh orainn:
Bíodh an Eaglais mar aghaidh sofheicthe Dé ar domhan, an Tiarna aiséirithe agus glóirithe. 
Theastaigh uaitse gur daoine laga amach is amach a bheadh i do chuid ministir, ionas go mbeadh comhbhá acu leis na daoine bochta a mhair in aineolas agus iad san earráid:
Deonaigh go bhfaighidh gach duine a dhéanann teagmháil leo tearmann, grá De agus maithiúnas Dé ina measc. 

Chuir do Spiorad anuas orainn agus déan muid a ungadh lena ghrásta, 
ionas gur bliain bheannaithe ón Tiarna a bheidh in Iubhaile na Trócaire, 
agus go mbeidh fuinneamh agus spreagadh nua san Eaglais, a chabhróidh léi an soiscéal a fhógairt do
na bochtáin, an tsaoirse a fhógairt do na braighdeanaigh agus don dream atá faoi chois, agus go mbeidh radharc ar fáil arís do dhaill.

Iarraimid é seo ort trí idirghuí Mhuire, Máthair na Trócaire, tusa a mhaireann agus a rialaíonn leis an Athair agus leis an Spiorad Naomh trí shaol na saol.

Amen.

An paidir seo i Laidin agus i dteangacha eile ar shúiomh na Vatacáine!

 @pontifex @CatholicBishops

Láthair Tástála na Mara.

Is minic agus muid ag dul abhaile as Gaillimh go déanach bíonn solas le feiscint amach ó gcósta idir na Forbacha agus An Spidéal.

Beidh léacht ag An Roth, i gCumann na nInnealtóirí, 22 Bóthar Cluaidhe, BÁC 4, ar Dé Céadaoin, an 27ú Eanáir, ag tosnú ar 19:30.

Ag 900,000 km2, tá achar mara na hÉireann 10 n-uaire níos mó ná achar talún féin. Tá ceann de na h-acmhainní nadúrtha is mó ar domhain againn maidir le fuinneamh in-athnuaite na mara.

Tá suíomh tástála ann, atá suite leath-slí idir An Spidéal agus na Forbacha, timpeall ar 1.5 ciliméadar amach ón chósta agus ag doimhneacht 23 méadar. Faoi cheannas Fhoras na Mara, ar na comhlachtaí atá ag baint úsáid as an suíom tástála seo, tá WaveBob agus Ocean Energy Limited.  Ón suíomh seo, tá cábla snáthoptaice ann, a théann go dtí An Spidéal.

Beidh go leor le rá faoi seo, agus na deiseanna íontacha atá ins na h-earnálacha seo leanas: muir, imshaol, teicnneolaíocht agus taighde, ag an aoichainteoir, Diarmuid Ó Conchubhair, SmartBay Ireland. (Béarla).

Tá fáilte roimh chách ann. Tá beár againn ansin, le tae, caifé agus eile. Muna féidir leat a bheith ann tá sé le bheith craolta ar líne anseo.

Seo scannán (i mBéarla) faoin dtógra:

Marion Gunn ar slí na fírinne!

"Is oth liom a rá libh go bhfuil ár Mharion Gunn ar slí na fírinne!" Teachtaireach lom gan coinne i mo bosca phoist anocht.

Ní raibh mórán aithne agam uirthe ach ar-líne. Rinne sí neart obair ar son na teanga agus bhí sí sáite in leagan Ghaeilge Cláracha Microsoft agus eile trén chomhlucht EGTteo.

Thug sí cead domsa trí chin dá cuid dánta a fhoilsiú ar an mblag seo.

Ceann a scríobh sí ar bhás Stephen Gately. (2009)

"Is cuma cad a deir siad
Maidir le beart is briathar
Is cuma faoina dteagasc
Linne an lá sa deireadh thiar..”

Ceann eile ar an dtubaist ar Bhothar Ghleann na Muc i mí Deireadh Fomhair 2015.

agus "Suantraí an tromluí" a scríodh i 2010 agus atá oiriúnach don lá atá inniú ann

"Tá an phoblacht sin coigistithe is Gaeil ag guí
go seasfaidh seantír ár n-aislingí,
gurb ionann í agus Éire mo chroí.”

Ar dheis Dé go raibh sí.

• Tá píosa deas scríofa ag Aonghus Ó hAlmhain futhi a thugann eolas ar an obair a rinne sí i gcúrsaí ríomhaireachta agus cló agus ar a socraid: Marion Gunn: Cloch ar Charn.

Ar rothar go Ros Muc!

Chuir alt Sheosaim Uí Chuaig i dTuarisc.ie siar ar bhóthre na smaointe mé.  "Ar rothar ó Ros Muc.." atá ar an bpíosa aige agus é ag caint faoi thuras Choilm Uí Ghaora soir go oithear na Gaillimhe. Turas soir chuig an Éirí amach, mar a bhí beartaithe, ach ar ndóigh, mar a déarfadh Seosamh féin, "Sin scéal eile!"

Cuireadh ar bhóithre na smaointe mé. Mí Iúl 1967 a bhí ann agus bhí mé tár éis teacht go Chonamara, go Leitir Móir, don chéad uair. Mo chéad uair i nGaeltacht ar bith agus gan ach Gaeilge briste na Ghalltachta agam - seans go bhfuil sé fós agam!

Bhí mé ag fanacht i dteach Sonny & Kate Standúin ar an Sconsa, Leitir Chaladh, ar dheis Dé go rabhadar beirt. Is cuimhin liom gur íoch mé £5.00 nó mar sin don lóistín seachtaine! Ach rinne mé cairdeas leo agus bhíodh sé de nós agam tiomáint siar ó Bhaile Átha Cliath gach deireadh seachtaine ar feadh timpeall tri nó ceithre bhliain le feabhas a chuir ar mo chuid cainte sular phós mé.

Ach ar an gcéad cuairt dom ní raibh carr ar bith agam, nó rothar fiú ach theastaigh uaim dul ar oilthreacht is dócha, go Teach an Phiarsaigh. Fuair mé iasacht rothair ó dhuine éigin agus chuaigh mé ó thuaidh. Ní chreidim anois go ndearna mé an turas sin in aon tráthnóna amháin - beagnach 30 míle - ach rinne. Ní dhearna mé turas níos faide ná 5 míle i mo shaol roimhe, ach bhí sé nach mór 30 míle go Teach an Piarsaigh agus 30 eile ar ais! Bhí an aimsir ceart go leor ach bhí báisteach trom Chonamarach, ar an turas thár n-ais ach níl aon cuimhne ar an turas a bheith fada nó aon trioblóid orm.

Shroich mé an teach agus chuigh mé tré an trí sheomra ag smaoineamh ar rud a léigh mé áit éigin. An rud a dúirt sé nuair a suí a mháthair agus Liam ag an mbórd ansin le chéile don gcéad uair. "Anois! Tá muid sa bhaile!"

Anois, agus beagnach leath chéad bliain tagtha níl dearmad deanta agam ar an gcéad uair a chonaic mé an teach beag bán agus an cnoch siar uaidh agus an loch ós a comhair. Neomad spioradálta is dócha mar ar bhealach tá croí na brionglóide ansin i gcónaí - mar a scrí sé féin ann sular fhág sé an teach don uair deireannach i mí Iúl 1915 san oráid ag uaigh Uí Dhonabháin Rosa a bhí ina phóca aige. "Chonacthas do shúile glé glana an fhir seo, agus dósan amháin beagnach ina ré, fís na hÉireann faoi mar ba mhaith linne go deimhin í a bheith – Éire saor agus fós í Gaelach; Éire Gaelach gan práinn ar shaoirse..."

Nach ndéanaimís dearmad ar an brionglóid úd!

Agus ná déan dearmad ar alt Sheosaimh a léamh chomh maith, agus, "go n-éirí an saol agus an aimsir leat!"

Breith agus Fás an Náisiúin! @TG4TV @ÉIRE1916

Faisnéis, drámaíocht, ceol, spórt agus eile – idir ábhar cartlainne agus nua-choimisiúnaithe, a chuirfidh le tuiscint an lucht féachana ar imeachtaí 1916, ar bhreith agus ar fhorbairt an náisiúin sna blianta corracha a lean é agus anuas go dtí ár linn féin.

Tá an chuid díospóireachta ar siúl maidir leis an dráma ar RTÉ 1, Rebellion, ag aimsir 1916. Agus seo á scríobh agam tá and dara mír thart agus ceithre cinn eile le teacht. B'fhéidir gur ceart gan mórán a rá faoi go dtí deireadh na sraithe.

Idir an dá linn tá fógartha ag TG4 a bpleannana le comóradh a dheanamh ar Éirí Amach na Cásca. Deireann ráiteas ón staisiún go bhfuil TG4 le cur lena cháil mar sholáthraí cuimsitheach ábhair a chuireann le tuiscint an lucht féachana ar ár n-oidhreacht bheo ar bhealach atá eolasach, samlaíoch, siamsúil. Agsu ag breathnú ar seo tá sé deacair é sin a shéanadh.

6-Ean :- Tom Clarke
13-Ean :- Thomas MacDonagh
19-Ean :- Erskine Childers
20-Ean :- Pádraig Mac Piarais
26-Ean :- Jim Driscoll
27-Ean :- Michael O’Hanrahan
2-Feabh :- Cumann na mBan
3-Feabh :- Joseph Plunkett
04-Feabh :- EPIC (Tús)
9-Feabh :- Ginneadóir an Stáit
10-Feabh :- Ned Daly
12-Feabh :- An Trucailín Donn
17-Feabh :- Willie Pearse
23-Feabh :- Kathleen Lynn
24-Feabh :- John MacBride
2-Márta :- Seán Heuston
8-Márta :- Frank Sheehy Skeffington
9-Márta :- Michael Mallin
15-Márta :- Deargdhúil
16-Márta :- Éamonn Ceannt
23-Márta :- Con Colbert
30-Márta :- Seán Mac Diarmada
15-Aib :- Earnán de Blaghd

Tá dhá shraithdhráma nua Gaeilge coimisiúnaithe acu don chomóradh agus an tsúil eile á hoibriú ar scéal an Éirí Amach iontu ar aon. Éirí Amach Amú is teideal do dhráma ina dtarlaíonn do thriúr fear ónár linn féin taisteal siar sa stair agus lonnú i lár an scliúchais san ardchathair ar Luan Cásca 1916. Tá an greann go smior sa tsraith seo ach dúisíonn sí roinnt bun-cheisteanna freisin.

EIPIC (tús craolta 4 Feabhra) is teideal do dhráma atá suite san am i láthair ach a bhfuil macalla láidir den Éirí Amach ann freisin. Seo scéal ghrúpa ógánach as baile beag ciúin faoin dtuath a ghlacann seilbh ar oifig an phoist lena réabhlóid cheoil féin a bhunú – agus i nGaeilge freisin.

Is fada cáil na gclár faisnéise agus staire ar TG4 agus beidh scoth an ábhair ar fáil le linn na Earraigh agus ina dhiaidh agus trácht ann ar chúlra an Éirí Amach, Chogadh na Saoirse agus Cogadh na gCarad agus ar bhunú an tSaorstáit agus ar fhás an náisiúin ó shin.

Beidh an t-ábhar seo ar fáil go rialta i dhá thráth atá tiomnaithe chuige sa gclársceideal. Gach Céadaoin ar TG4 ag 7.30pm, díreofar ar an Éirí Amach féin agus ar na pearsain a d’eagraigh é, a throid ann agus a cuireadh chun báis díreach ina dhiaidh. Ríomhtar a scéal sa dá shraith aitheanta Seachtar na Cásca agus Seachtar Dearmadta atá le craoladh an athuair - féach sa bosca.

Chomh maith le cláracha sin 1916, tá tráth rialta eile sa gclársceiceal seachtainiúil (Máirt 9.30pm) curtha in áirithe feasta ag TG4 d’ábhar a thugann léargas ar mhór-imeachtaí, croí-eagrais agus pearsain chinniúnacha i bhforbairt scéal an náisiúin.

Ina measc seo tá cás An Trucailín Donn –inar cuireadh an dlí ar Niall Mac Giolla Bhríde as Gaeltacht Thír Chonaill mar go raibh a ainm scríofa i nGaeilge aige ar a charr asail, rud nach raibh dleathach ag an am. Bheartaigh na húdaráis an dlí a chur air (an t-aon chás cúirte a throid Pádraig Mac Piarais ina ghairm mar abhcóide). Cé gur bhuaigh an Choróin an cás, bhain Conradh na Gaeilge lán-leas as an deis phoiblíochta le cás na teanga a chur chun cinn. (12 Feabhra).

Is iomaí cor i mbreith agus i bhfás náisiúin agus is minic daoine a rinne go leor ar an gcúlráid a bheith ligthe i ndearmad nuair a scríobhtar na ceannlínte. I stair na hÉireann, is annamh a thugtar a gceart do na mná a sheas agus a throid agus a d’fhulaing. Féachann Cumann na mBan (2 Feabhra) le cuid den leatrom sin a chur ina cheart maidir leis an Éirí Amach agus Cogadh an Saoirse agus rianann Kathleen Lynn (23 Feabhra) scéal mná a rinne a cion san Éirí Amach ach a shaothraigh do dícheallach ar mhaithe le sláinte agus Saoirse na mban ar feadh na mblianta fada ina dhiaidh.

Bhain cruál agus conspóidí go leor le blianta bunaidh an tSaorstáit agus b’é cinneadh an Rialtais nua daoine a chur chun báis gan triail shibhialta thar a bheith dian. Ar na daoine a básaíodh mar seo bhí Erskine Childers (19 Eanáir), Poblachtach, údar aitheanta agus Protastúnach. Duine eile a rinne a chion d’Éire ar a bhealach féin ab ea Jim Driscoll (26 Eanáir) dornálaí de bhunadh na tíre seo a rugadh agus a tógadh sa mBreatain Bheag ach a thuill gean agus meas ar Éireannaigh ansin as a chumas. Pearsa i bhfad níba chonspóidí ab ea Earnán de Blaghd (15 Aibreán) Poblachtach Preispitéireach, pearsa casta a thuill idir mheas agus fhuath lena linn – mar pholaiteoir, mar Aire Airgeadais agus mar Stiúrthóir ar Amharclann na Mainistreach.

Iriseoir eile ab ea Frank Sheehy Skeffington (8 Márta) a raibh aithne mhaithe aige ar pholaiteoirí agus ar cheannairí an Éirí Amach. Fear síochána ab ea é a dhiúltaigh don fhoréigin ach a dúnmharaíodh go gránna ag fíor-thús Sheachtain na Cásca.

Agus an Saorstát bunaithe agus síocháin i bhfeidhm, thug an Rialtas aghaidh ar na dúshláin a bhaineann le neamhspleáchas tionsclaíoch agus eacnamaíoch a bhaint amach. Tráchtann Gineadóir an Stáit (9 Feabhra) ar an togra is mó ar fad acu, scéim chun leictreachas a ghiniúint ó chumhacht na habhann is mó ar an oileán, tionscnamh oll-mhór inar fostaíodh na mílte ag obair ar na suíomh in Ard na Croise.

Sa mbreis ar na cláracha seo a chraolfar i lár na seachtaine, cinnteoidh TG4 clúdach comórtha eile freisin. Craolfar stair CLG agus táimid ag obair ar bheo-chlúdach a sholáthar ar ócáid ar leith i bPáirc an Chrócaigh ag Cluichí Ceannais na Sraithe 2016 cothrom an lae, 100 bliain go díreach ón Éirí Amach.

Filí agus údair ab ea roinnt de cheannairí na Réabhlóide agus beidh a n-oidhreacht sin agus a sliocht in aschur cultúir agus ealaíne TG4 i mbliana freisin. Ina measc seo beidh Deargdhúil clár nua físiúil ar dhánta Mháire Mhac an tSaoi, bean atá ar chomh-aois leis an Stát agus ar iníon í le duine de mhór-pholaiteoirí na haoise seo caite, fear a throid san Éirí Amach. (15 Márta).

I bpáirt leis an gComhairle Ealaíon, tá 8 ngearrscannán nua coimisiúnaithe ag TG4 ar théama na n-ealaíon in Éirinn le 100 bliain (le craoladh i mí Márta) agus beidh aitheantas ar leith d’oidhreacht 1916 ar fáil i ngradam speisialta a bheidh mar chuid de Ghradam Ceoil TG4 2016 a fhógrófar go luath.

Mars Álainn! @HiRISEIrish

Tá mé ag leanúint cuntas giolcaireachta le deanaí a roinneann pictiúirí ó Mars - an pláinéad dearg.

@HiRISEIrish atá ar an gcúntas agus bhaineean sé le tionscadal "Mars Álainn" (BeautifulMars) de chuid Olscoil Arizona sna Státaí Aontaithe. An aidhm atá leis an tógra na scaipeadh an smaoineamh  gur le gach éinne an teolas atá a bhailiú faoin bplainéad sin. Scaiptear an t-eolas i dteangacha éagsúla agus chuireann siad fáilte roimh éinne atá sásta cabhrú le NASA.

Is é an ceamara HiRISE (High Resolution Imaging Science Experiment), atá ar bord an Orbiter Taiscéalaíochta Mars, an ceann is cumhachtaí dá leithéid a sheoladh riamh chuig pláinéad eile. Leis an gceamara ardtaifigh sin is féidir dromchla a iniúcadh ar bhealach narbh fhéidir a dhéanamh cheana. Ar ndóigh cabhródh sé áiteanna a roghnú le leaindeáil amach anseo.

Seo scannán a roinn siad ar maidin:


Tá tuilleadh físeanna le feiscint ar YouTube HiRISE Gaeilge.

Pictiúir ón stair ar Dhroichead uí Chonaill! @manOnBridgeDoc

Caoga bliain le phobal Bhaile Átha Cliath!

Nuair a luadh ainm Arthur Fields dom i rith na Nollag cheap mé nach raibh aithne agam air. Ach bhí agus tá ag an-chuid as Bhaile Átha Cliath agus ar chuairteoirí ar an ard-chathair le breis is caoga bliain. Bé an fear na grianghrafadóireachta ar an ndroichead é ag glacadh griangr aagus má deireann tú é sin deireann daoine leat "Oh sea is cuimhin liom é!"

Chuireann an smaoineamh sin a bhóithre na smaointe iad - "Sea! Is cuimhin liom gur tógadh pictiúir fadó de mo Mháthair, de mo Mhuintir agus tá sé againn 'áit éigin' sa bhaile."

Mar sin a bhí sé agamsa pé scéal é. D'aimsigh mé fhéin pictiúr a bhí tabhachtach do m'athair agus bhí sé ar an matal againn i gcónaí agus muid óg.

Tá mo shean mháthair ar thaobh m'athair atá ann agus i lena h-iníon is óige, Máirín. Tá siad ar dhroichead uí Chonaill ag dul ó dheas agus foirgnimh Ché Éidin ar chúl - Hopkins & Hopkins a bhí ar an gcúinne sin. Tá scéal leis an ngriangraf seo áfach.

Lá éigin i lár mí Márta 1941 a bhí ann. Bhí mo shean mháthair le dul is teach san oispidéal ach bhí uirthí slipéir nua a fháil le bheith gléaste i gceart ós comhair na banaltairí. Chuig sí isteach lena h-iníon chun iad a cheannach agus is dócha gur i gClery's a fuaireadar iad. Tá cuma sona ar an mbeirt acu.

Chuaig sí isteach go dtí an oispidéal ach agus í ar bhórd na h-obráide fuair sí t-aom chroí agus fuar sí bás ar an 25 Márta 1941. Mar sin is é seo an pictiúir deireannach atá againn di. Ní raibh sí ach 56 bliain d'aois.

Agus muid óg glaomar "Grandma in heaven!" uirthi i gcónaí agus an pictiúr seo á theaspeáint againn.

Tá suíomh ar líne ann - Man on the Bridge - lán le pictiúirí idir 1930 go dtí na h-ochtaidí nuair a d'éirigh sé as. Ní raibh aon chartlann claonchlónna fágtha aige, nó ag a chlann agus mar sin níl ach na pictiúirí a tá ag an bpobal féin fágtha mar taifead ar a chuid saothair. Deirtear go thóg sé breis is 182,500 griangrafeanna i rith an ama sin.

Chuireas an pictiúir isteach ann, tá sé éasca é a dhéanamh agus tá sé ar líne anois ann.

Scéal na blaoisce - léiriú ar mhór-imircí isteach go hÉirinn!

Seiceamhú déanta den chéad uair ag eolaithe ar Ghéanóim ó Dhaoine as Éirinn Ársa

Tá seiceamhú déanta den chéad uair ag foireann géineolaithe as Coláiste na Tríonóide Baile Átha Cliath agus ag seandálaithe ó Ollscoil na Banríona Béal Feirste ar ghéanóim ó Éireannaigh ársa. Tugann an fhaisnéis ó na géanóim freagra ar cheisteanna ríthábhachtacha maidir le bunús mhuintir na hÉireann agus a gcultúr. 

Blaoisc Bhallynahatty

Fuarthas an bhlaoisc (cloigeann) seo i dochaltán in aice le Béal Feiriste sa bhliain 1855. Bhí sí faoin gcré le 5000 bliain agus anois tá sí in Olscoil na Ríona ann. (Daniel Bradley, Trinity College Dublin).

Athdhéanamha ar an mblaoisc le hÉlizabeth Black. Tá fhios óna cuid géinte go raibh gruaig dubh uirthi agus súile donn aicí. (Pic: Barrie Hartwell)

Rinne an fhoireann seiceamhú ar ghéanóm ó bhean ón ré luathfheirmeoireachta a chónaigh gar do Bhéal Feirste thart ar 5,200 bliain ó shin agus ar ghéanóim ó thriúr fear a mhair i ré níos déanaí, thart ar 4,000 bliain ó shin sa Chré-umhaois, tráth a raibh miotalóireacht ar bun. Déanfar torthaí an staidéir a fhoilsiú inniu san irisleabhar idirnáisiúnta Proceedings of the National Academy of Sciences, USA (Béarla)

Tá géinitic mhuintir na hÉireann fíor-spéisiúil.  Tá ceangal ag géinitic mhuintir na hÉireann le go leor grádán géiniteach san Eoraip agus inti tá an líon is airde ar domhan de na hathraithigh is cúis le hacmhainn lachtóis, an crómasóm den chineál Y ón Eoraip thiar chomh maith le roinnt galar géiniteach tábhachtach lena n-áirítear haemacrómatóis, a bhaineann leis an iomarca iarainn a bheith coinnithe sa chorp. 

Níl a fhios, áfach, cén bunús atá leis an oidhreacht seo.  An t-aon bhealach le heolas a chur ar ár stair ghéiniteach ná géanóim ó dhaoine ársa a sheicheamhú agus dul ar thuras ama géiniteach, más maith leat.

Is ábhar díospóireachta í an imirce i gcúrsaí seandálaíochta le fada an lá.   Níltear ar aon intinn an nósanna nua a glacadh go háitiúil nó an tionchar ó mhór-imircí isteach ba chúis leis na mór-athruithe in Éirinn agus sa Bhreatain Mhór inar imíodh ó bhealach saoil a mbítí ag fiach agus ag cnuasach go dtí slí mhaireachtála bunaithe ar thalmhaíocht agus níos déanaí an t-athrú ó úsáid cloiche go húsáid miotail.  

Léiríonn na géanóim ó na hÉireannaigh ársa seo gur tharla imirce ollmhór isteach sa tír. Is as an Meánoirthear, san áit ar thosaigh talmhaíocht, a tháinig formhór shinsear an luathfheirmeora. Tá na géanóim ón gCré-umhaois éagsúil arís. Is ó Steip na Mara Duibhe thart ar aon trian do shinsear na bhfear. 

Dúirt Dan Bradley, Ollamh le Géinitic Daonra i gColáiste na Tríonóide Baile Átha Cliath, a bhí i gceannas ar an staidéar, gur tháinig athrú mór ar ghéanóim san Eoraip sa Chré-umhaois mar thoradh ar imirce ó cheantar ó thuaidh den Mhuir Dhubh chun na hEorpa agus go raibh a shliocht fiú ar an oileán is faide siar san Eoraip. Dúirt sé freisin go mb’fhéidir gur tharla athruithe gaolmhara eile dá bharr agus go mb'fhéidir gur ar theanga a tháinig isteach atá na teangacha Ceilteacha bunaithe. 

Dúirt an Dr Eileen Murphy, Léachtóir Sinsearach le Seandálaíocht Chnámh in Ollscoil na Banríona Béal Feirste, go léiríonn an tionscadal seo an tábhacht atá le hanailís ar DNA ársa chun freagraí a thabhairt ar na ceisteanna ar ábhar spéise iad don lucht acadúil le fada, maidir le bunús na nÉireannach.

Gruaig dhubh a bhí ar an luathfheirmeoir agus bhí súile donna inti agus bhí sí níos cosúla le daoine ó dheisceart na hEorpa ach ba é a bhí sna hathraithigh ghéiniteacha sa triúr fear ón gCré-umhaois as Reachlainn ná crómasóm den chineál Y, an ceann is coitianta in Éireannaigh, ailléilí súl gorm agus an t-athraitheach is tábhachtaí maidir leis an ngalar géiniteach  haemacrómatóis. 

Tá an sóchán C282Y sin chomh coitianta i ndaoine de bhunadh na hÉireann gur 'an galar Ceilteach' a thugtar air uaireanta. Seo é an chéad uair ar sainaithníodh athraitheach tábhachtach galair sa réamhstair.

Dúirt Lara Cassidy, Taighdeoir PhD sa Ghéinitic i gColáiste na Tríonóide gur cosúla géanóim mhuintir na hÉireann, na hAlban agus na Breataine Bige an lae inniu le géanóim na bhfear ón gCré-umhaois rud a thugann le tuiscint gur thart ar 4,000 bliain ó shin a tháinig tréithe lárnacha an ghéanóim Cheiltigh oileánda chun cinn.

Dreoilín bocht!

Tháinig cailín óg chuig an teach ar Lá 'leStiofáin i mbliana.  Bhí prócha ina lámh aici ina raibh dreoilín bocht.  Bhí sé ag guairdeall go bríomhar an t-am ar fad.

Troglodytes troglodytes

Is i bpriosúin a bhí sí. Bhí cineál brón orm gur gabhadh an créituírín beag seo. Go raibh gá é a iompair ar chuairt ó theach go teach.

Tuigim ar ndóigh gur sean-traidisiún atá ann, nós atá ann leis na cianta - tá cúntas cáiliúil ar bheith ag seilg dreoilín i leabhair Kickham - Knocknagow.

Tá súil agam gur ligeadh amach an dreoilín bocht seo nuair a bhí an cuairtaíocht thart. Go mbeadh saol fada aige.

Fear ionraic, cantalach, feargach, ildánach, lách, séimh!

Ní raibh ach súil aithne agam ar Noel Browne. Nuair a bhíos óg dúradh liom gur fear a throid in aghaidgh na heaglaise a bhí ann agus mar sin nár mhaith an fear é. Droch fhear fiú! Mar a chuireann Shakespeare i mbéal Chaesair b'fhear é le "..a lean and hungry look. He thinks too much. Such men are dangerous...."

Níos déanai agus mé beagáinín fásta(?) chuala mé faoin dian-obair a rinne sé sa troid i gcoinne na h-eitinne agus thuig mé níos fearr an polataíocht agus an chaimiléireacht agus an fuath a ruaigh amach as oifig é. Baicle eaglaisaigh, dochtúirí, politeoirí le leasa dílsithe an status quo a choimeád mar a bhí

Ach i rith na blianta sin ba dhuine a bhí curtha i "mála ceirteacha" na gluaiseachtaí immealacha soisialta polataíochta agam. Beagáinín níos fearr na na cummanaigh b'fhéidir!  Agus b'shin an íomhá a bhí agam air, má bhí aon smaoineamh agam air, go dtí na h-ochtóidí. Tá daoine eile in ndán scríobh faoi, ar a saol polataíochta, agus ansin nuar a shocraigh sé faoi dheireadh ar an gCloch Mór ar thaobh na fairrige i gConamara. Ar an dearcadh a bhí ar muintir na h-áite ar an bhfear ildánach seo. (féach ar James Dean na Cloiche Móire!).

Bhí na páistí againn ag fás aníos agus bhí sé de nós againn saoire samhradh a bheith againn i nGaeltacht Chonamara. Bhí teach ar chíos againn ar an gCaorán agus nuair a bhí an aimsir go maith caitheamar a lá ar fad ar an dtrá in aice le Reilig Mhuighrois ar an mBánrach. Is ansin a chonaiceamar an Noel Brown eile. Bhíodh sé ina shuí ar an bhféir is a droim go ball na sean-reilige ag léamh go ciúin. Ach an rud a thugamar faoi deara na an nós séimh uasal tuisceannach lena bhean Phyllis. Ní raibh rian den cantalachas nó crostachas úd ann.

Níor labhramar ríamh lena chéile seachas dea-focal beannachta éigin agus miongháire eadrainn faoi éacht éigin ag na bpáistí.

Is mar sin a smaoiním ar Noel Browne anois. Duine daonna a rinne iarracht ar son na bhoicht agus na heasláin.

Is maith an rud an comóradh ag an Reilig úd ina bhfuil sé féin agus Phyllis, a ghrá, curtha. Mar Íosa féin ní na huaisle, ná na polateoirí a chuir ansin é ach a cháirde agus iad siúd a bhí grá aige dóibh - muintir daonna na Cloiche Móire agus an ceantair máguaird agus a chomráidí a chreid fós. Thárla sé d'fhear eile fadó, d'fhear a rinne iarracht dea-scéala a bhreith leis chuig na dearóile, agus cóir leighis a chur ar chroíthe brúite!

Bíodh síochán agige in do rogha áit, máirceáilte go símplí, le Phyllis ar bhruach na fairrige.

Lasc ar na soilse!

Tárlaíonn sé gach bliain! Na *&@£# soilse!

Is san ailéar atá siad ó mí eanáir seo caite agus tá an áit sin an-fhuair agus dá bharr san tagann comhdhlúthú ortha chomh luath is a tógtar anuas. Mar sin ní ceart iad a thriál go dtí go mbeidh siad taghta go teocht an tseomra - cosúil le fíon dearg maith! Ach ar ndóig idir an dá linn is manglam téada agus bolgáin iad agsu ní mór iad a dhíriú amach.

Nuair a bhíomar níos óige bhí fhis ag cuile duine sa taighlach gan dul in aice le Daid an fhaid is a bhí sé ag obair ar seo!

I mbliana bhí an obair déanta istigh de leath uair a chloigh agus míorúilt na míorúilte bhíodar go léir ag obair agus ní raibh gá ag Daid gan ach cupla focail dána bog a rá!

Ta siad lasta anois, Tá an crann gléasta agus neart spás le San Níoclás a chuid fheiríní a fhágáil faoi.

Anois an mainséar a thógáil d'Iosagán.

---

Tá sé tagtha!

Tá sé de nós agam tiomáint chuig Tí Dick gach maidin Sathairn thár timpeall a h-ocht leis an nuachtán a fháil. Bíonn an-chuid le léamh ar an bpáipéar ar an Sathairn idir altanna agus iris breise. Is maith linn iad a leamh go mall agus an bricfeasta á ithe againn go mall.

Léim mé isteach sa charr mar is gnáth agus chuir mé an inneal ar siúl agus ansin thug mé faoi deara go raibh gaothscáth clúdaithe le ceo agus nuair a dúsaigh mé na cuimilteoirí gaothscátha níor éirigh leo feabhas a chuir ar chúrsaí. Bhí sé reoite - oighear a bhí ann agus bhí orm é a scríobadh don gcéad uair ó thosaigh an geimhridh i mbliana.

Sea tá sé tagtha!

N'fheadair cén saghas geimhridh a bheidh againn? Fuar nó measartha!

Brr!

Réalta na Mara as Máigh Cuileann ag dul soir go Sofia!

Amhrán na hÉireann roghnaithe do Chomórtas Amhránaíochta Sóisearach Eorafíse ar TG4.

Thug cailín óg as Maigh Cuilinn i gConamar, an chraobh náisiúnta léi aréir. Seasfaidh sí an fód don tír seo nuair a ghlacfaimid páirt, den chéad uair riamh, sa gComórtas Amhránaíochta Sóisearach Eorafíse (Béarla) i Sofia na Bulgáire faoi cheann coicíse.

Aimee Banks (Pic TG4)

Is í Aimee Banks, 13 bliain, an t-amhránaí a roghnaigh na moltóirí aitheanta, Niamh Kavanagh, Brian Kennedy agus Stiofán Ó Fearaíl ag deireadh sraithe teilifíse inar ghlac 32 amhránaí páirt sa gcraobh náisiúnta. Réalta na Mara is teideal don amhrán buacach a chum Aimee i bpáirt le Niall Mooney, Jonas Gladnikoff agus Brendan McCarthy.

Bhí iomaitheoirí ann as gach ceard den oileán agus amhráin nua-chumtha Gaeilge acu, féachaint leis an gcraobh Éireannach a bhuachan ar dtús agus ansin dul chuig na babhtaí ceannais Eorpacha.

Leath-chúpla í Aimee, dalta sa dara bliain i gColáiste na Coiribe, Gaillimh. Is amhránaí cáiliúil í cheana féin agus gan í ach ag tús a ré.

Aimee Banks (Pic: America Protégé)

Bhuaigh sí an duais ab airde ón gcomórtas American Protégé le gairid agus beidh sí ar an ardán i Halla Carnegie i Nua Eabhrac, ceann de mhór ionaid ceoil an domhain, faoi cheann míosa, 19 Nollaig. Thug sí ocht gcraobh clasaiceach léi ón bhFeis Ceoil 2015, príomh-chomórtas ceoil clasaiceach na tíre agus tá duaiseanna, Amhránaí is Fearr agus sparánacht buaite aici freisin ó Fheis Cheoil Lártíre 2015.

Tá dlúthdhiosca eisithe aici, My Classical Spirit agus is d’Oispís Laura Lynn a thiomnaigh sí uaidh. Anois agus Craobh na hÉireann sa Junior Eurovision buaite aice, an chéad duine riamh a rinne an éacht seo, tá tuilleadh taistil roimpi mar go mbeadh sí ag glacadh páirt sa gCraobh Eorpach a bheidh ar bun san Armeec Arena i Sofia na Bulgáire agus a bheo-chraolfar ar TG4 ar an Satharn 21 Samhain ag 6.30pm. Tá an Chraobh seo ar bun le trí bliana déag agus glacfaidh 17 páirt i gcomórtas na bliana seo.

Nuacht seachto bliain sean!

Fuair mé brontannas le deanaí de mhacasamhail den gcéad leathannach den Irish Times don 25 Deireadh Fómhair 1945.

Bhí an cogadh mór díreach thart agus bhí nuacht faoi chúrsaí a bhain leis sin ann mar shampla "Quisling executed secretly!" Bhí nuacht faoi stoirmeacha ar an gcósta agus tuairisc ar cheist a cuireadh i bpairlimint Westminster, "Why Britain gave Ireland more tea!"

Agus bhí cursaí Gaeilge sna hollscoileanna á phlé is cosúil chomh maith ag Úachtarán na hÉireann ag an am, Seán T. Ó Ceallaigh. Bhí sé ag caint ag cruinniú bliantúil Chomdháil Náisiúnta na Gaeilge agus bhí an Taoiseach san am sin i láthair chomh maith. N'fheadair cad a gceapafadh siad faoin slad atá déanta ag na húdaráis agus deireadh curtha acu leis an gcómhdháil féin?

Alt eile atá ann ná imní an TD General Mulcahy (FG) faoin gcealú údaráis áitiúil ag an Rialtas (F). Spéisiúil sa lá atá inniú ann agus údaráis áitiúil curtha ar ceall ag an Rialtas seo (FG-LO) agus caint ar chinn eile a nascadh le chéile.

Ar ndóigh tá píosa ann ag rá "Seven new Barons created!" Agus tá tuairisc faoi tine mór, 40 tonna fhéir, ar fheirm sa  Chúlóg. N'fheadair cé mhéid feirmeacha atá san áit sin anois!

An príomg scéal áfach mar an moill a cuireadh ar eitileán Meiricánach ag Aerfort Rineanna leis na stoirmeacha 80 míle san uair. Is cosúil go dtóg an turas treas Atlantach ó Gandar go hÉirinn timpeall 8 go leith n-uaire.

Agus bhí fógraí ann do Pigotts (Gramaphone Records), Switzers (lonnaithe san áit a bhfuil Brown Thomas anois), Tullamore Dew, agus Murdock's (Crua earraí - Dún Laoghaire & Bré). Bhí na ceithre chinn sin ar bharr an leathanach ar an dá thaobh de theideal nó ainm an nuactáin. Bhí dhá fógraí ag a bun, "..On every score Cork!" Odeacork don úrlár (O'Dea & Co, Sr. Wolfe Tone). An dar ceann ag a bun ná ceann le málaí do na mná ó Cassidy's (Sr Seoirse, BÁC).