Dhá h-imeacht

Sop nó Solamar

Bhí mé i mBaile Átha Cliath i rith na seachtaine agus d'éirigh liom dul chuig dhá himeacthtaí nuair a bhí mé ann.

Léacht Nollaig Uí Ghadhra a bhí ar siúl in Seomra na Cruinnithe (ar dheis)Acadamh Ríoga na hÉireann ar an Máirt agus bé Saothrú na Gaeilge ar Nuachtáin Náisiúnta Bhéarla na hAoise Seo Caite: Sop nó Solamar? an téama a bhí mar ábhar ag an Ollamh Nollaig Mac Congáil (ar dheis) ó Olscoil na hÉireann Gaillimh ar an oíche.

Mar a dúirt Pádraigh Mac Fheargusa Uachtarán Chonradh na Gaeilge, a d'eagraigh an oíche: “Is tráthúil an téama a roghnaíodh don léacht chuimhneacháin seo ar iriseoir mór Gaeilge, Nollaig Ó Gadhra, fear a chaith saothar saoil ag soláthar do na meáin, na meáin chlóite ach go háirithe, agus ag tráchtaireacht orthu. Is íoróineach an scéal é, ámh, gurb é an Irish Times amháin, de na nuachtáin náisiúnta laethúla, a chuireann altanna rialta i nGaeilge ar fáil dá léitheoirí inniu agus tá moladh ag dul dóibh as sin.

Bhí an léacht an-suimiúil mar thug an léachtaí léargas ar ghluaiseacht na Gaeilge agus saol na Gaeltachta mar a tuarascíodh agus a léiríodh iad sna meán-chló san am atá thart. In an-chuid den taighde atá deanta ar chursaí Ghaeilge agsu na Gaeltachta deintear dearmad ar an bhfoinse luachmara seo mar léiriú ar meoin agus tuairimí an pobal i gcoitinne seachas meoin agus tuairimí "luch na gluaiseachta" Thug sé an chuid samplaí de phíosaí ó na nuachtáin i rith an chéid seo caite.

Más sop atá anois le fáil ó nuachtáin Béarla an lae inniú ba solamar a fuair mé ag a ocáid eile ar a fhreastail mé ar an Aoine.

Bhí Oíche Chultúir eagraithe ag Comhairle Chathrach Bhaile Átha Cliath agus mat chuid de sin bhí léitheoireacht poiblí filíochta ar seo i Labharlann agus Cartlann na Cathrach ar Sráid na bPiarsach. Páirteach ann bhí scríobhneorí ón Oscar Wilde Creative Writing Centre (Coláiste na Trionóide), agus Cumann Scríbhneoirí Úra na Gaeilge (Olscoil na hÉireann Baile Áthat Cliath)mar aon le ceolteoirí, mic léinn ó Cheol-Acadamh Ríoga na hÉireann a cur go mór leis an oíche.

Cé nach raibh mé ann ach ar feadh uair go leith ba leor san chun blaiseadh fháil ar an oíche. Nuair a tháinig mé ar dtús bhí beirt ceoltoirí ar an stáitse ag seinnt ceol, duine ar na píob agus duine eile ar an bhfidil. Ba deas mar tús leis an oíche é.

Ansin bhí beirt léitheoirí ón Oscar Wilde, duine amháin a léigh caibidil as leabhar atá á scríobh aige agus ansin cailín a léigh píosaí óna a cuid filíochta féin. Cheap mé go raibh an caighdeán maith go leor ach nach raibh mórán beocht ionta. B'fhéidir go bhfuil sé deachair ar údar a chuid oibre féin a léamh go heasca ceolmhar.

Ansin bhí beirt ón na scríbhneoirí úra (ar dheis). Ba spéisiúl an dá dream a chuir i gcodarsnacht lena chéile. Bhí beirt údair óg tarraingteach ag léamh, lán de bheocht agus fuinnimh. Bhí fadhb acu mar bhí an-seans nach dtuigfidh gach éinne céard a bhí á rá acu ach rinneadar iarracht miniú a thabhairt ar a chuid saothair. Ar dtús léigh Caitríona Ní Chléirchín, Léachtaí i UCD, dánta dá cuid, dánta gearr agus haikuanna, a bhí lán de bheocht mar bhí fhios aici conas í fhéin a chuir i láthair agus miniú na focail agus na dánta a thabhairt, fiú dóibh siúd a bhí ar bheagán Gaeilge. File eile, Scott de Buitléar, craoltóir atá ag déanamh máistreacht i Scríobh agus Cumarsáid na Gaeilge i UCD a léigh ansin. Bhí bealach eile aige a chuid filíochta a mhiniú. Thug sé cuid de chúlra na dánta dúinn sular athraigh sé iad. Agus d'athraigh sé iad le mothú agus le paisean fiú.

Mar a dúirt mé bhí orm imeacht lua go leor ach is cosúil go raibh an-oíche roimh na daoine a d'fhán.

Agus na píosaí filíochta a thaitn liom is fearr? Bhí dhá ceann ó pheann Scott a thaitn liom, go mór mór ceann leis an ainm "Dall" a bhí an mhothú i ngach focal den dán seo dár liom. An tárna ceann ba dhán álainn grá é, "Is leatsa mo chroí." (Tá an-chuid dá chuid dánta ag Scott ar a bhlag aige. Ní raibh mé i ndán cinn ag Caitríona a aimsú.

Teach bán

Bóthar go dtí an White House

Sraith thábhachtach nua ó fhoireann léirithe Mhobs Mheiriceá, ina rianaítear stair eachtrúil agus ról lárnach na nÉireannach i bpolaitíocht na Stát Aontaithe le céad go leith bliain anuas.

Bóthar go dtí an White House seolta ag Ambasadóir SAM Stair eachtrúil na nGael i bpolaitíocht Mheiriceá B’é a Oirearcas, Dónal Ó Ruanaidh, (Daniel M Rooney) Ambasadóir nua na Stát Aontaithe in Éirinn a sheol an tsraith teilifíse seo le TG4 ag ócáid ina Áras cónaithe i bPáirc an Fhionnuisce i mBaile Átha Cliath inné. Sraith thábhachtach í seo ina rianaítear ról lárnach na nÉireannach i bpolaitíocht na Stát Aontaithe le céad go leith bliain anuas. Le cabhair anailíse ó shaineolaithe staire agus ó thráchtairí polaitiúla agus ábhar go leor ón gcartlann físe, cuireann an tsraith seo, 6 chlár ar fad, síos ar chuid de na carachtair ba cháiliúla agus ba chonspóidí sa bpolaitíocht Ghael-Mheiriceánach. Agus é ag seoladh na sraithe, dúirt an tAmbasadóir Ó Ruanaidh: “Mar ionadaí an Uachtaráin Obama agus phobal na Stát Aontaithe – agus mar dhuine de shliocht Éireannach mé féin - is ábhar bróid dúinn ar fad a bhfuil déanta ag Éireannaigh sa saol poiblí sa tír s’againn.” Thug Bríd Seoighe, an léiritheoir sraithe le Abú Media, an comhlacht neamhspleách as Gaeltacht na Gaillimhe a sholáthar an clár do TG4: “Léirigh an taighde a rinne muid go bhfuil scéal mór iontach againn anseo, ina bhfuil na mílte scéal eile fite, a thugann léargas dúinn ar an mianach a bhí sna Gaeil agus an tuiscint a bhí acu ar thábhacht na polaitíochta chun cás an Éireannaigh agus a stádas a chur chun cinn sa Domhan Nua.” Ghabh Pádhraic Ó Ciardha, Leascheannasaí TG4, buíochas leis an Ambasadóir as a thacaíocht don tsraith seo agus dúirt: “Tá léargas tráthúil ar fáil sa tsraith seo ar chumas an Éireannaigh é féin a chur chun cinn, ainneoin constaicí agus bacainní uaireanta ceacht ón stair nach miste a mheabhrú sa la atá inniu ann freisin.” JFK i gCorcaigh Meith 1963

Le cabhair anailíse ó shaineolaithe staire agus ó thráchtairí polaitiúla agus ábhar go leor ón gcartlann físe, cuirfidh an tsraith seo, 6 chlár ar fad, síos ar chuid de na carachtair ba cháiliúla agus ba chonspóidí sa bpolaitíocht Ghael-Mheiriceánach.

Díreoidh gach clár ar dhuine amháin agus ar a thionchar ina cheantar féin lena linn agus ar a oidhreacht, idir phearsanta agus pholaitiúil. Cuirfidh an tsraith lenár dtuiscint ar an dul chun cinn a rinne na hÉireannaigh ina n-iarracht seilbh agus ceannas a fháil ar an struchtúir polaitiúil ag an leibhéal áitiúil, cathrach, Stáit agus náisiúnta.

Is é Richard 'Boss' Croker is ábhar do Chlár 1 (24/09/2009), fear a d’imir tionchar mór ar an saol i Nua Eabhrac tar éis an Ghorta Mhóir. B’as an gCarraig Dhubh i gCorcaigh ó dhúchas dó ach is ar chathair Nua Eabhrac a d’fhág sé a mharc mar gurbh é a fuair ceannas ar Tamanny Hall, eagras cumhachtach polaitiúil na cathrach.

Is iomaí sin cleas a rinne sé agus is iomaí gníomh cam salach freisin nó gur fhill an feall ar an bhfeallaire roimh dheireadh a shaoil. Dá ainneoin sin, léirigh sé go raibh na Gaeil in ann an córas a láimhsiú agus a neart mar chine a eagrú go háitiúil.

Alfred E Smith is ábhar don dara clár (1/10/2009), an chéad Chaitliceach agus an chéad duine de shliocht Éireannach a sheas d’Uachtaránacht na Stát Aontaithe (i 1928). Toghadh ina Ghobharnóir ar Nua Eabhrac é cheithre huaire ar fad agus chuir sé go leor tograí i gcrích chun leas na cathrach sin a d’fhág a rian go láidir uirthi. Dá ainneoin sin, spreag a iarracht ar an Uachtaránacht go leor ionsaithe ciníocha agus maslaí gránna agus léirigh go raibh go leor deacrachtaí le sárú ag na hÉireannaigh sula rachaidís chun cinn ag an leibhéal náisiúnta de pholaitíocht na Stát Aontaithe.

Cuirfear aithne ar Boss Tom Prendergast i gclár 3, (8/10/2009) duine de charachtair iontacha Kansas City sna 1920í agus fear a bhí lárnach i saol polaitiúil na nUachtarán Roosevelt agus Truman. Cé gur éirigh leis go leor infheistíochta a mhealladh chun na cathrach, thuill Kansas go leor míchlú freisin de thoradh na coiriúlachta agus an fhoréigin a bhí fairsing inti lena linn. Thug seo ar na húdaráis dul i mbun fiosrúcháin ar Phrendergast féin faoi dheireadh, ciontaíodh é ar chúis a bhain le seachaint cánach agus cuireadh i ngéibheann é. Cáineadh an tUachtarán Truman as dul chuig a shochraide i 1945.

Is í cathair Bhoston ceann de mhórionaid na nGael i Meiriceá le breis is céad bliain agus bhí James Michael Curley ar dhuine de na pearsain ba cháiliúla riamh de shliocht Gael sa gcathair sin. I gclár 4 (15/10/2009), tráchtfar ar chuid den iliomad eachtra a bhain lena shaol. Ní raibh saibhreas ná maoin ag a mhuintir ach d’éirigh leis dul go croílár na cumhachta sa gcathair sin agus greim a choinneáil ar an gcumhacht sin ar feadh i bhfad, cé go raibh fórsaí suntasacha ina choinne agus biogóideacht mar chúlra le cuid de.


Bhíodh triall na nGael ar Chathair na Gaoithe ón tús agus is é Richard J. Daley an polaiteoir is mó atá luaite le Chicago agus is é is ábhar do chlár 5 (22/10/2009). Polaiteoir conspóideach ab ea riamh é, ina laoch ag dream amháin agus ina namhad fíochmhar ag dreamanna eile. Bhí greim aige ar scair shuntasach den Pháirtí Daonlathach i lár an chéid seo caite. Dá réir sin ba mhór a thábhacht in ainmniúchán John F Kennedy mar iarrthóir an pháirtí sin i dtoghchán na hUachtaránachta i 1960. Is é a mhac, Richard M Daley, Méara Chicago faoi láthair.

Díríonn clár 6 (29/10/2009) ar an teaghlach Gael-Mheiriceánach is cáiliúla agus is cumhachtaí ar fad, clann Uí Chinnéide. Is scáthán as scéal iomlán na deoraíochta é a scéal siúd. Tháinig a sinsir go Meiriceá in aimsir an Ghorta agus de réir a chéile rinne siad dul chun cinn, glúin ar ghlúin, sa saol gnó agus ansin sa saol polaitiúil. Tar éis an Dara Cogadh Domhanda (inar maraíodh an mac ba shine, an té a bhí roghnaithe ag a athair le dul le polaitíocht) b’é John F. Kennedy dóchas an teaghlaigh agus d’éirigh leis i 1960 éacht pholaitiúil a dhéanamh nach ndearna éinne de shliocht Gael roimhe sin – bua a fháil agus é tofa mar Uachtarán ar na Stáit Aontaithe. Teaghlach ildánach casta ab ea na Cinnéidigh agus tá a rian go láidir fós ar pholaitíocht Mheiriceá, fiú le bás be, Eunice Shriver agus an Seanadóir Edward Kennedy i mí Lúnasa na bliana seo.

Ciníochas

An féidir leis?
Sean cheist mar bhagairt don bhrionglóid!

Bhí mé i Meiriceá níos túisce sa bhliain agus chuir sé iontas orm an méid naimhdeas a bhí ann i gcoinne an Uactharán nua Obama.

Ar ndóigh níl an polataíocht i Meiriceá cosúil leis an bpolataíocht anseo in Éireann. Is cineál cluiche atá againn anseo. Ná tá páirtí sa freasúra bíonn tú i gcoinne aon rud a deineann an Rialtas. Agus má tá tú "i bpower" tá fhios agat nach bhfuil ciall ar bit ag an dream eile. Ach ar bhealach tá meas de shaghas acu ar a chéile. Téann siad thíos ag bearr na Dála tar éis na catha!

Ach i Meiriceá tá a mhalairt de scéal ann! Is cosúil nach bhfuil meas madra ag chuid den fhreasúra ar Obama bocht. Cén fáth? Tá roinnt daoine a rá gur ciníochas atá i gceist. "Níl ceart ar bith ag duine gorm a bheith mar Uachtarán ar na Státaí!" dár leo. Deintear comparáid le Stalin, Mao agus Hitler, fiú nuair atá cuid acu mar Naitsíagh Nua.

Nuair a labhair sé le Comdháil Státaí Aontaithe Mheiriceá i rith na seachtaine seo chugainn d'úsáid duine de na teachtaí, as Carolina Theas, Joe Wilson an focal bréag ar úrlár an tí nuair a bhí an Uchtarán ag tabhairt oráid ar a phlean don chóras sláinte.
"South Carolina Republican Rep. Joe Wilson shouted "You lie!" after Obama had talked about illegal immigrants." (AP).

Tá daoine ann a deireann go ndúirt sé "You lie, boy!" Másla mór ar dhuine den cine ghorm i Meiriceá. Mar a dúirt colúnaí i gceann de na nuachtáin mór le rá an Washington Post: "Some people don't believe Wilson's outburst had anything to do with race. They'll tell you it's democracy in action. But tell that to the many African Americans who know first-hand the subtlety of post-racial slights. What had been our excitement over Obama's election is rapidly becoming consternation at a marked increase in racism and attendant racial disparities -- in health, income, jobs and housing - "

Agus deireann iar úachtarán S.A.M. Jimmy Carter go gceapann sé féin gur ciníochas atá i mbun an-chuid den chor i gcoinne seo.

'"I think it's based on racism," Carter said at a town hall meeting held at his presidential center in Atlanta. "There is an inherent feeling among many in this country that an African-American should not be president."'

Ach i ndairíre is ceart go n–eiródh le uchtrántacht Bharack Obama ar a chuid polasaithe ar an chinnithe thar a chine! Mar a deireann an Frankfurter Allgemeine: Bheadh léamh ar rath Uachtaránacht Obama sna uimhreacha; céatadán fás ar eacnamaíocht SAM; easnamh, fiaca, ráta difhostaíochta agus cúrsaí sláinte faoi árachas nó faoi chóras stáit; an méid daoine atá san Iarác agus an méid saigdiúirí a thagann abhaile i gcónra!

Is cosúil go bhfuil dainséar ann gur nimhneacht naimhdeas a chuid shaoránaigh féin a cuirfidh deire leis an brionglóid.

TG4 sa bhFomhair

Scéiméireacht, Seanchas agus Siamsaíocht sa Sceideal nua Fómhair

Seo ráiteas a fuaireamar ó TG4 ar maidin!

Tá drámaíocht nua bhríomhar, cláracha fiosracha faisnéise a thugann léargas nuálaíoch ar an oidhreacht Ghaelach sa mbaile agus i gcéin, ceol, damhsa agus amhránaíocht ó mháistrí na n-ealaíon sin, clúdach eisiach ar na cluichí Gaelacha d’fhir is do mhná, athchóiriú agus forbairt shubstaintiúil ar an soláthar do dhaoine óga mar aon le soláthar nuachta agus cúrsaí reatha den scoth i measc na ngnéithe is suntasaí de Chlársceideal Fómhair TG4 do 2009, a fógraíodh inniu.

• Rásaí na Gaillimhe - Mórshraith nua drámaíochta Gaeilge, seacht gclár, ina bhfuil an paisean agus an greann (agus beagán den ghruaim freisin) ag féile mhór rásaíochta an tSamhraidh mar chúlra le snáthanna éagsúla an scéil. Cuirtear an dráma i láthair thar sheachtain iomlán na féile agus ceann de na seacht bpeacaí marfacha mar théama breise le gach eagrán. Tá cliar iontach aisteoirí tugtha le chéile ann, ina measc Don Wycherley, Tom Ó Súilleabháin, Ruth Bradley, Frankie Mc Cafferty, Dairíne Ní Dhonnchú, Seán T. Ó Meallaigh, Eoin Mac Diarmada, Owen Roe, Charlotte Bradley, Donncha Crowley, Áine Ní Dhroighneáin agus Eoghan Ó Riada.

• Bóthar go dtí an White House - Sraith ina rianaítear stair eachtrúil agus ról lárnach na nÉireannach i bpolaitíocht na Stát Aontaithe le céad go leith bliain anuas. Cuirfidh an tsraith seo síos ar chuid de na carachtair ba cháiliúla agus ba chonspóidí sa bpolaitíocht Ghael-Mheiriceánach.

• Ros na Rún - Sraith úrnua den sraithdhráma is dúchasaí agus is tíriúla ar fad, atá ina cheathrú shéasúr déag anois. Níl aon mhaolú ar an ngreann, ar na haighnis agus ar na heachtraí mioscaise agus míthuisceana sa mbaile beag seo cois cuain i mbliana agus Tadhg ag dul i ngleic leis an saol nua-phósta agus le tuismitheoireacht.

• Cérbh É? - Sraith ina dtugann ceoltóir aitheanta ónár linn féin ómós do laoch a chuaigh roimhe a d’fhág rian go láidir ar oidhreacht cheoil na hÉireann.

• Teorainn - Sraith thráthúil faoi bhunú na teorann, beagnach nócha bliain ó shin agus faoi mheon na gCoimisinéirí Teorann a tharraing an líne ar an léarscáil.

• Stíl na Réalt – comórtas siamsúil ina dtugann dhá fhoireann faoi dhúshlán suimiúil – dhá feisteas éadaigh atá cosúil le stíl réalta aitheanta (Kate Moss, SJP, Audrey Hepburn &rl) a aimsiú agus a cheannach ar bhuiséad bídeach.

• Cogar - cláracha aonaracha, leathuair an chloig ar fhad a eachtraíonn scéal pearsanta nó pobail a bhí ceilte nó dearmadta – tubaiste eitleáin KLM i 1958, fear an chomhartha John 3:7 ag cluichí peile agus iomána, ról an tsiopa faoin tuath agus saol na ndaltaí i Scoil Lughaidh i Muineacháin seasca bliain ó shin.

• An Jig Gig - sraith nua comórtas ina bhféachfaimid le teacht ar an damhsóir aonair nó an troupe damhsóirí traidisiúnta is fearr sa tír.


• Cowboys - Sraith nua faisnéise a rianaíonn an oidhreacht láidir Éireannach atá ar fáil i stair na mbuachaillí bó i Meiriceá agus a fhéachann le teacht ar an bhfírinne faoi chuid de na finscéalta atá cruthaithe faoi mhórcharachtair na linne sin.

• Daniel O’Donnell - amhránaí Cheann Casla i mbun ceolchoirme agus ag comhrá faoina shaol éachtach ceoil.

• Cúla4 – Seirbhís shainiúil laethúil na bpáistí bunscoile le sraitheanna nua Ben 10, Spongebob Squarepants, Skunk Fu agus Eliot Kid.

• Cúla4 na nÓg - an zón laethúil do pháistí réamhscoile ag am bricfeasta, seacht lá na seachtaine le Sesame Street as Gaeilge, Dora the Explorer, Dive Ollie Dive agus Mr. Men.

• Ponc - Teideal agus láithreoirí nua (Máire Treasa agus Colmán) don zón laethúil do dhéagóirí ina bhfuil sraitheanna cáiliúla drámaíochta, réilifís go leor, guais-spórt, léirmheasanna agus comórtais.

• GAA Beo - Clúdach eisiach ar na cluichí Gaelacha gach deireadh seachtaine, cluichí faoi 21, Craobh TG4 i bPeil na mBan, Craobhacha Contae agus cluichí móra i gCraobh Club AIB.

• GAA@125 - Togra ceannródúil eile ag TG4 le sceideal iomlán lae á thiomnú do chomóradh 125 bliain CLG ar 1 Samhain – cláracha spóirt, faisnéise, ceoil agus cuimhneachán ó mhoch maidine go deireadh oíche .

• Nuacht TG4 Seirbhís laethúil a thugann malairt clúdaigh ar mhór-imeachtaí na réigiún, na tíre agus an domhain. 7 Lá, clár a thugann anailís ar imeachtaí móra sa mbaile agus i gcéin.

• Comhrá. Daoine aitheanta agus neamhaitheanta ag nochtadh a gcroí agus scéal a mbeatha do Mháirtín Tom Sheáinín.

• Mí na Meala - ina bhfilleann lánúin ar ionad a gcéad saoire nuaphósta le dul siar ar bhóithrín na smaointe. Chuaigh cuid acu go hAlbain agus cuid eile go Lourdes.

• Rapairí - Stair, amhráin agus an béaloideas na bpearsan seo, Éamonn an Chnoic ina measc , a bhí ina laochra ag an gcosmhuintir ach ina sceimhlitheoirí dar leis na húdaráis .

• Amhráin is Ansa Liom - Roghnaíonn scoth na bhfonnadóirí sean-nóis na hamhráin is fearr leo.

• Fíorscéal - an sraith fhaisnéise a thugann malairt insinte ar scéalta móra idirnáisiúnta.

Scaoileadh Megrahi

Chuir sé iontas orm an litir a scríobh Ceannaire an FBI, Robert Mueller, faoi scaoileadh saoir Abdelbaset Ali al-Megrahi in Albain le déanaí.

Seo duine as an dtír a bhris a dlíthe féin tré mhí-úsáid ar priosúnaigh nár cuireadh ós comhair cúirte ar bith agus tá sé ag chuir an mileán ar duine, agus ar tír, a claoí go beacht leis an dlí sa chás seo. Dlí a thugann cead trócaire a thaispeáint i dtoil an Aire Dlí in Albain. Déan comaráid le tuairisc an BBC faoin tairíde a tugadh do na daoine bochta seo. An féidir le haon duine sa tír sin, go mór mór duine atá ag obair don stáit, a rá go raibh an cinneadh seo "detrimental to the cause of justice" nó "makes a mockery of the rule of law"?

Tá sé éasca go leor a ráiteas a thuiscint go mór mór nuair a feictear ar an fáilte a fuair sé ina thír féin ach ní hionann san is a rá go raibh an ceart aige. Laghdaigh gníomhartha a rialtas féin pé éifeacht, agus bfhéidir pé bhrí a bhí leis an méid a dúirt sé! Seans maith gurb iad na gníonmhairthe céann a thug "cead" do rialtas na Libia an fáilte seo a chuir roimh an fear seo.

Ar ndóigh, de réir dlí bhí an fear seo Megrahi, ciontach as cóir uafásach. Eitileán a phleascadh san aer agus bás tubaisteach a dháileadh ar níos mó ná 200 daoine. Ach ní féidir iad a thabhairt thar n-ais pé rud a deintear leis an té a rinne an gníomh.

Anois is cosúil go bhfuil sé ag fáil bháis agus bhí an ceart sin ag Aire Dlí na hAlbain, Kenny MacAskill, é a ligint saor go trócaireach chun bás a fháil i meas a mhuintire nó go mítrocaireach, mar a rinne sé féin le muintir Lockerbie, gan trócaire ar bith a thaispeáint.

Tuige an rí-rá seo? Chuireann sé i gcuimhne dom na focail sa mbíobla:

"..an ea go bhfuil do súilse éadmhar de bhrí go bhfuilim féin maith!"

Deireadh leis an nGaeltacht?

Agus muid ag cloisint an-chuid faoi "Tuarascáil an Ghrúpa Speisialta arUimhreacha na Seirbhíse Poiblí agus Cláir Chaiteachais" atá le fáil ar shuíomh Na Roinne Airgeadais (ach i mBéarla Amháin!)


Má ghlachtar leis na moltaí i dtaobh na Gaeltachta, an Iarthair agus na hOileán, bheidh deireadh leis an nGaeltacht ar fad a deireann ball Údarás na Gaeltachta an Comhairleoir Seosamh Ó Cuaig. Dúirt sé le Raidío na Gaeltachta ar maidin nár gá dúinn ach taisteal ó Gaillimh siar go dtí an gClochán agus a laghad fhorbairt atá le feiscint ar an mbóthar sin and chuid is mó de atá faoi chúram an IDA. Go bhfios dom féin tá dhá cheann de na forbairtí a fuair maoineadh ó Údarás na Gaeltachta.


Anois déan comparáid leis an bóthar ar an gcósta - nach bóthar náisiúnta é - agus tá forbairt agus borradh le feiscint - a mbuíochas nach mór le obair Údarás na Gaeltachta.


Léiríonn sé an dearcadh atá ag an ngrúpa seo nár mholadar deireadh a chuir leis an Metro nua i mBaile Átha Cliath!

Bhí mé ag éisteacht leis an nuacht ar Raidío Éireann (an seirbhís náisiúnta?) agus is beag áird a thug sé ar an chuid den tuairisc a bhain leis an Ghaeltacht.

An fiú an Ghaeltacht, foinse beo na Gaeilge, an nasc deireannach beo lenár sínsear, a shabháil?

Tá freagra faighte againn ón mBórd Snip seo!

An aontódh an Rialtas leis?

Féach ar Alt Chonchubhair Uí Liatháin inne Deireadh leis an nGaeltacht.

T-léinte/Airgead an Údaráis/Foinse 7rl

T-léinte le cur chun chinn na Gaeilge!


Sé Conchubhair Ó Liatháin a chéad thug é seo ós ár gcomhair. Seo suíomh nua (i mBéarla) atá ag díol t-léinte le manadh cosúil le "Rith an Modh Coinniollach!" agus "Seas an fód, leabhair do theang le bród!" agus mar sin. Is féidir an rogha iomlán a fháil ar a suíomh Caint Campaign.

---

Socruithe Maoinithe Údarás na Gaeltachta - Ó Caoimh!

Is mian leis an Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta an seasamh i dtaca leis socruithe maoinithe a bhaineann le hÚdarás na Gaeltachta i láthair na huaire a shoiléiriú.

Tosóidh Seachtain Oidhreachta 2009 Cho na Gaillimhe, Dé Sathairn an 22ú Lúnasa agus leanfaidh go dtí Dé Domhnaigh an 30ú Lúnasa.

---

Áras Chois Fharraige oscailte go hoifigiúil

D’oscail An tAire Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta Éamon Ó Cuív, T.D., Áras Chois Fharraige, An Spidéal, go hoifigiúil le déanaí.

---

Céimeanna Oinigh á mBronnadh in OÉ Gaillimh

Bronnadh Céimeanna Oinigh inniu (Dé hAoine, an 26 Meitheamh) in OÉ Gaillimh. Bhain na daoine ar bronnadh na céimeanna oinigh orthu le réimse na hinnealtóireachta (Liam Connellan), an ghnó (Brian Joyce), leis an tseirbhís phoiblí (Pádraic MacKernan), le réimse an daonchairdis (Anna Ó Coinne) agus le réimse an oideachais (an tOllamh Philip O'Leary).

---

Deireadh le FOINSE

Seo eagarfhocal deireanach san eagrán deireannach de Foinse!

Tine cnámh!

Aréir bhí oíche fhéile tSín Sheáin againn thiar i gConamara agus mar is gnáth bhí craic agus spórt thar timpeal an tine mór chnámh. Seo an tine mór a bhí againn ar an gCaorán! Tá mé ag ceapadh go raibh níos mó ná cnámha sa tine!

Ár dTrevor...

Bravo Trevor!

Tháinig muintir Sinn Féin chuig an teach aréir agus d'fhagadar billeog ar son Trevor Uí Chlochartaigh.

Íontas na n-íontas níl focal Béarla air a bhilleog. Sea, chonaic tú i gceart é - NÍL FOCAL BÉARLA AIR!

Fiú ar chúl tá píosa faoi Phadraig Mac Lochlainn, iarrathóir Shinn Féin i dtoghcheantair Eorpach, atá i nGaeilge leis. A céad píosa faoi an nduine seo i nGaeilge a chonaicamar. Mar a duramar cheana an píosa a cuireadh sa phost chuig an ceantair Gaeltachta seo is i mBéarla amháin a bhí sé - seachas líne amháin.

Ní bheinn ag súil ach le meas agus tuiscint ar a phoball ó Trevor. Is trua nach bhfuil an meas céanna á léiriú ag a bPáirtí. An ndéanfaidh a dhearcadh aon tionchar ar dearcadh a Pháirtí. Bhí beagnach an rud céanna á rá ag Conchubhair Ó Liatháin. Go beacht sé an rud atá á rá faoi ná "Is maith linn Trevor ach is trua faoin bPáirtí!" Ach ag an am céanna cén tionchar a bhíonn ag Comhleoir Chontae ar pholasaí aon pháirtí!

Chonaic mé fógra ag Pat the Cope a bhí i nGaeilge in aice linn anseo (buladh bos!). Ach tá fógraí atá ag Seamus (sic) Walsh - a bhí ina Bhreathnach ag toghchán an Údaráis - go léir as Béarla. (Dala an scéal an mise a t-aon duine a cheappann go bhfuil a aghaidh ar na postaerí céanna cosúil le Marx, Groucho ní Karl - féach thíos!)

Ach thar n-ais chuig Trevor, deireann sé sa bhileog:

"Teastaíonn uaidh an pobal a chuir i dtús áite arís. Tá béim faoi leith aige ar sheirbhísí don aos óg, óg oideachas, sláinte, seirbhísí poiblí agus fostaíocht d'árdcaighdeám=n do mhuintir Chonamara. Is duine ionraic, glórach é Trevor, a sheasann don gnáthdhuine agus iad siúd ar an imeall. Fear misniúil agus fear pobail!"

Gan amhras, fear misniúil! Go n–éirí adh leis.

Groucho nó Karl!

Áit a bhfuil do chroí...

Rudín deas anois...

Pósadh ár mac le déanaí agus bhí an bainis féasta san Ostán Chonnemara Coast. Ionas nach mbeadh orainn taisteal abhaile go muc maidne agus a ár ndóthain alcól ionainn shochraíomar fanach ann do oíche.

Ostán an-chompórdah atá ann agus radharacann áilline ar chósta Co an Chláir uaidh.

Nuair a chuamar thuas chuig ár seomra bhí an fógra beag seo ar an leaba mar aon le dhá milseáin seacláid!

Eorpa béarlach...?

Agus seo ceann eile a fuair muid sa phoist inniú. Marian Harkin, nach bhfuil sásta aitheantas a thabhairt don teanga nuair atá sí ag vótaí sa Ghaeltacht...



Sin trí cinn atá feicthe againn anseo Jim Higgins, - gan focal Gaeilge air, Pádraig Mac Lochlainn a bhfuil líne amháin i nGaeilge air agus anois an ceann seo ó Mharian Harkin - "your strong independant voice in Europe" an fhaid is atá sé ag labhairt i mBéarla!

Agus ós rud é go bhfuil muid ag caint ar an idirlíon níl focal Gaeilge ar a suíomh ach an oiread!

Tús maith...?

Seo r-phoist a fuair mé ar maidin ó Fheargas Ó Snodaigh agus seo é ina iomlán


Tá feachtas nua margaíochta beartaithe ag Guinness ag lorg na milliúin sínithe agus níl Gaeilge ar bith air ná á úsaid (seachas 'Sláinte'). Táim ag déanamh go bhfuil na mílte tithe tábhairne ar fud na tíre ina bhfuil an Ghaeilge á labhairt agus a úsaid ó lá go lá mar a dteanga oibre agus ól.

Táim chun an litir agus an carn margaíochta seo a sheoladh ar ais chuig Diageo agus an fhioreann margaíochta atá fostaithe acu; RMG Target Marketing i mBaile Átha Cliath 4 agus iarraidh orthu an bhfuil leagan Gaeilge de na póistéirí ar fáil. An mbeadh sibhse mar craoltóirí ábalta é seo a spreagadh i measc bhur bpobal Ghaelach agus áird na ndaoine a dhíriú ar an dóigh a bhfuil Diageo ag déanamh neamh-aird ar na Gaeilgeoirí - agus nach cinnte go bhfuil neart acu ann a n-ólann an leann dubh go rialta - fiú gach oíche.


In ionad ábhar margaíochta i mBéarla inár dtithe tábhairne beidh ábhar magaíochta (magadh) againn ag seoladh an pháipéarachas seo ar ais. Táim den bharúil nach dteastaíonn uaidh móran dúinn ár n-ainmneacha a chur le h-ábhar margaíochta meisciúil le go bhféadfaí éinne arb mhaith leo muid a phiocadh amach agus ábhar magaidh a dhéanamh asainn (na péas fiú?). Táim den bharúil chomh maith gur feachtas bhréagach atá ann mar nach bhfuil ach 25 duais le fáil as na milliúin sínithe? Tá níos mó seans agat airgead den chineál sin a bhuachaint ar an Lotto nó ar chapall.

An bhéadfaidh libh agallaimh a chur ar tábhairneoirí ag iarraidh orthu an bhfuil an dearcadh céanna acu maidir leis an neamhaird atá na gcomhlachtaí seo ag déanamh ar an Gheailge? agus an mbeadh siad sásta an carn margaíochta a sheoladh ar ais de bharr nach bhfuil an Ghaeilge (ár dteanga dhúchais) á n-úsáid.
Bheadh sé suimiúl mar chuid eile de chlár raidio, nach mbeadh?

Ach sinne ná bfuair an poiblíocht sa phost céard is féidir linn a dhéanamh. Ar ndóigh is féidir linn ríomh phoist a chuir chucu ag rá cé chomh mí-shásta is atá muid leis seo. Sé ConsumerInfo.Carefor.IRL@Diageo.com an seoladh atá ar an suíomh idirlíon acu. Chuirfhimíd tús leis an bhfeachtas tré ceann de na iomhánna seo "Something Remarkable" nó an ceann dubh, "Discover the power of your signature..." a seoladh thar n-ais chucu.

Is ceart go mbeadh meas ag comhluchtaí móra ar an dúchas mar aon leis an stáit agus aon dream eile atá ag lorg tacaíocht ó phoball na hÉireann...

Guinness gan Gaeilge!

Seo r-phoist a fuair mé ar maidin ó Fheargas Ó Snodaigh agus seo é ina iomlán

Tá feachtas nua margaíochta beartaithe ag Guinness ag lorg na milliúin sínithe agus níl Gaeilge ar bith air ná á úsaid (seachas 'Sláinte'). Táim ag déanamh go bhfuil na mílte tithe tábhairne ar fud na tíre ina bhfuil an Ghaeilge á labhairt agus a úsaid ó lá go lá mar a dteanga oibre agus ól.


Táim chun an litir agus an carn margaíochta seo a sheoladh ar ais chuig Diageo agus an fhioreann margaíochta atá fostaithe acu; RMG Target Marketing i mBaile Átha Cliath 4 agus iarraidh orthu an bhfuil leagan Gaeilge de na póistéirí ar fáil. An mbeadh sibhse mar craoltóirí ábalta é seo a spreagadh i measc bhur bpobal Ghaelach agus áird na ndaoine a dhíriú ar an dóigh a bhfuil Diageo ag déanamh neamh-aird ar na Gaeilgeoirí - agus nach cinnte go bhfuil neart acu ann a n-ólann an leann dubh go rialta - fiú gach oíche.

In ionad ábhar margaíochta i mBéarla inár dtithe tábhairne beidh ábhar magaíochta (magadh) againn ag seoladh an pháipéarachas seo ar ais. Táim den bharúil nach dteastaíonn uaidh móran dúinn ár n-ainmneacha a chur le h-ábhar margaíochta meisciúil le go bhféadfaí éinne arb mhaith leo muid a phiocadh amach agus ábhar magaidh a dhéanamh asainn (na péas fiú?). Táim den bharúil chomh maith gur feachtas bhréagach atá ann mar nach bhfuil ach 25 duais le fáil as na milliúin sínithe? Tá níos mó seans agat airgead den chineál sin a bhuachaint ar an Lotto nó ar chapall.

An bhéadfaidh libh agallaimh a chur ar tábhairneoirí ag iarraidh orthu an bhfuil an dearcadh céanna acu maidir leis an neamhaird atá na gcomhlachtaí seo ag déanamh ar an Gheailge? agus an mbeadh siad sásta an carn margaíochta a sheoladh ar ais de bharr nach bhfuil an Ghaeilge (ár dteanga dhúchais) á n-úsáid.
Bheadh sé suimiúl mar chuid eile de chlár raidio, nach mbeadh?

Ach sinne ná bfuair an poiblíocht sa phost céard is féidir linn a dhéanamh. Ar ndóigh is féidir linn ríomh phoist a chuir chucu ag rá cé chomh mí-shásta is atá muid leis seo. Sé ConsumerInfo.Carefor.IRL@Diageo.com an seoladh atá ar an suíomh idirlíon acu. Chuirfhimíd tús le

Éire ar chúl...

Tá mé díreach tar éis billeog "Litir um Thoghcán" a fháil sa phost a chuireann íontas orm.

Is ó Phádraig Mac Lochlainn (Sinn Féin) é agus cé gur Gaeltacht an ceantair seo is i mBéarla atá sé - seachas ceann líne amháin - sop in áit na scuaibe!


"Sinn Féin - Putting Ireland First!" a deireann sé. N'fheadair! Tá suíomh idirlíon luaite ar an mbilleoig www.padraigforeurope.ie a léiríonn an meoin atá acu! Nuair a théann tú ann is i mBéarla atá sé ar ndóigh. Ach céard é seo tá nascín beag ann ar dheis "English/Gaeilge" agus árdaíonn sé do chroí go dtí go ngliogáileann tú é mar an t-aon rud a déanann sé ná an roghchlár a aistriú go Gaeilge ach fagann sé an bunábhar sa tSacs Bhéarla! Is cosúil go bhfuil dhá suíomh ag Sinn Féin ceann amháin(www.sinnfein.org) nach bhfuil Gaeilge ar bith air agus an ceann eile, i bhfad níos snasta www.ardfheis.com/ agus arís níl fiú an feach i dtreo na Gaeilge ann. Bhfuil fhios ag éinne cén ceann atá sealadach agus cén ceann atá oifigiúil?

Seo an dara billeog a fuair muid anseo atá i mBéarla, (fuaireamar ceann ó Fhine Gael cupla lá ó shin), agus seo an toghlach Eorpach le níos mó ceantair Gaeltachta ann ná aon cheantair eile. Léiríonn sé an meas atá ag Sinn Féin ar mhuintir na Gaeltachta, ar phoball na Gaeilge agus ar theanga ársa na hÉireann.

An obair in aisce an troid le Gaeilge a dhéanamh ina teanga oifigiúil san Aontas Eorpach?

"...Mór mo náir:
Mo chlann féin a dhíol a máthair."

Toghcháin....Áitiúila is Eorpacha

Tá na polaiteoirí thar timpeall arís.

Bhí dream ó FG thar timpeall aréir agus d'fhágadar billeogaí ar son Thomáis Uí Laoi. Chuir sé iontas orm go raibh sé i nGaeilge mar níos luaithe fuareamar "Litir Um Thoghchán" ón bpáirtí cheanna ar son a iarathóirí Eorpacha - i mBéarla amháin a bhí sé.

Bé Tomás Ó Curraoin, Sinn Féin Poblachtacha a thug cuairt orainn ar dtús, timpeall coicíos ó shin. Fear lách, deas, dea bhéasach, Ní nach ionadh go bhfuil ag éirí go maith sna poballbreitheanna! Billeoig i nGaeilge aige leis agsu tugaim faoi deareadh go bhfuil na postaerí aige i nGaeilge chomh maith.

Nach dream aistach iad Fianna Fáil? Deireann an blagatheoir Concubhar Ó Liatháin is gá an cló bheag a léamh ar na postaeirí thar timpeall Conamara leis. Tá postaeirí Sheáin Uí Thuairisc agus Connie Ní Fhatharta i nGaeilge ach mo léan ní hamháin gur aithrigh Séamus Bhreathnach a shloinne go Séamus Walsh, ach tá na postaerí a chonaic mise go dtí seo i mBéarla amháin. Ní thuigim a dhearcadh nuair atá Séamus Breathnach sásta a bheith ar Bhoird an Údaráis agus Séamus Walsh ar an gComhairle Chontae. Meas tú cén fath nach James atá air ansin? Ar aon nós bhí Sán Ó Tuairisc thar timpeall i rith na seachtaine seo caite agus tá an billeoig acu in meascán de Gaeilge agus Béarla.

Sé Trevor Ó Clochartaigh, Sinn Féin, an ghníomhach ó thaobh na postairí de, Gaeilge ar fad agus ráitisí ag teacht amach go rialta ar a son. Tá postaeirí i nGaeilge ar son a iarrtheoir Eorpach, Mac Lochlainn, i nGaeilge leis.


Tá na polaiteoirí thar timpeall arís.
Maidir le suíomhanna idir líon na bPairtithe, tá Concubhar tar éis brú na cnaipe á lorg agus is bocht an scéal a léiríonn a iniucadh. Tá roinnt suíomhanna ná thug sé cuairt orthu, mar shampla laoch mór na Gaeilge son Eoraip, Seán Ó Neachtain is beag Gaeilge atá (nó a bhí) ar a shuíomh siúd. Ar ndóigh tá neart Gaeilge ar shuíomh Sheosaimh Uí Cuaig (ar dheis), agus beagáinín den Bhéarla tríd! Más Polainnis atá uait teir chuig suíomh Fhianna Fáil, an Páirtí Poblachtach!

Leanann an spóirt ar aghaidh!

Ní in Éirinn amháin...

Bain sult as seo!


Moncaithe ag damhsa! - Na físeán baile is fearr anseo!

Is cosúil go raibh ceol agus craic acu i ríocht na n-ainmhithe chomh maith ar an Máirt!

Troscadh

Uaireanta téim chuig "Tearmann", suíomh mhacnaimh na n-Íosánach, chun sos beag a glacadh. I rith na seachtaine seo tá an smaoineamh seo ann mar thús:

"Lá dá raibh, bhí dlithe eaglasta ann maidir le troscadh a shainigh go mion méid agus meáchan an ábhair a ceadaíodh do dhuine ag príomh-bhéile agus ag roisíní.

I mbéascna an lae inniu, níl mórán céille lena leithéid. Ach amháin seo: gurb é is cuspóir le troscadh anois ár saoirse phearsanta a chosaint agus a neartú in aghaidh nósanna sean-bhunaithe, cuid acu ina nósanna iteacháin, b'fhéídir, a bhaineann leis an iomarca a ghlacadh, nó gan a dhóthain, nó an cineál mícheart a ithe nó a ól, nó é a dheánamh rómhinic nó ró annamh. Gan tracht ar mhí-úsáid drugaí. Tá neart deiseanna againn fós na laetha seo chun dea-rúin a dhéanamh. Ach meabhraigh seo: ní leor dea-rún a chumadh, nó a scríobh síos i ndialann nó a leithéid. Déantar rud fírinneach de nuair a chuireann tú é i ngníomh."

Maidir liom féin tá an carghas nach mór "more honoured in the breach than in the observance!" Ach chuir an píosa seo ag smaoineamh arís mé!

Libertas nó saoirse?

Feicim go bhfuil Declan Ganley chun a ainm a chuir isteach le haghaidh ceann de na trí suíocháin atá sa cheantair Thuadh-Thoir don AE. Deireann sé go bhfuil sé chun cam chuairt a dhéanamh tar timpeall an toghceantair mór seo ó Thuaisceart Dhún na Gall go deisceart Chontae an Chláir.

Tá súil agam go mbeidh fáilte mór roimhe sna ceantreacha is mó Gaeltachta sa tír atá san toghlach. Is beag Gaeilge a bhí á úsáid ag a ghluaiseacht Libertas i rith reaifreann Liosbón. Seans go mbeadh níos mó meas aige uirthi nuaira atá céadtadán níos aoirde a úsáideann i ar bhonn laethúil?

Taobh amuigh de cheist an Gaeilge is docha go bhfuil an troid roimh an triúr atá an faoi láthair, go mór mór Seán Ó Neachtain, fear Fianna Fáil.

Feichimíd!

Ciarán Ó Con Cheanainn

Is mór an brón atá ar mhuintir Chois Fhairrge, agus ar Mhuintir Chonamara agus muintir na Gaeltachta agus na Gaeilge ar fúd an domhain.

Bhí séipéal An Chnoic lán go doras agus taobh amuigh ag fágáil slán le Ciarán Ó Con Cheanainn, an tamhráiní óg a cailleadh go tobann i rith na seachtaine seo chaite. Ní raibh sé ach 27 bliaina óg agus a saol roimhe amach, lán le ceol agus léann. Bé an tamhánaí is óige a bhuaigh Corn Uí Riaid, agus mar a dúirt Peadair Ó Riaida ar an Raidío ar an Aoine bé an céad duine de buathóirí an Chorn sin a cailleadh ó ainmníodh é.

Bhí daoine ó chuile áird ag an séipéal. Níor thuigeamar é. Ógfhear a raibh gealladh air, comh álainn, comh cneasta, scioptha uainn gan coinne!

Bhí na sagairt a bhí ag céiliúradh an Aifreann chomh brónach agus a bhí muid fhéin. Níor thuigeadar ach an oiread cén míniú atá le tubaist mar seo.

Ba bhreá an seanmóin a thug an Ath Micheál ag iarraidh miniú a fháil ar a tharla, ag iarradh sólás a thabhairt dá máthair, Brídín agus Máirín a dheirféar, a thabhair dúinn ar fad.

Togadh suas rudaí a bhain lena shaol ghearr ag an ofráil, bailiucháin amhráin, an bonn a fuair sé i mí Deireadh Fomhair seo caite ag an Oireachtas i gCorcaigh nuair a bhuaigh sé Corn Uí Riada.

Is beag duine nach raibh ag sileadh deora nuair a sheinneadh craoladh de Chiarán ag canadh "Contae Mhuigheó" ag an oireachtas agus ag rá "gura maith agaibh" ag a deireadh. Ba croíúil an bualadh bos a líon a séipéil ansin.

Ach ansin ag deireadh ar fad chan Máire Pheter, a bhíodh ag múineadh Ciarán a chuid amhránaíochta, amhrán gearr brónach. Más féidir liom na focail a aimsiú cuirfidh mé anseo iad.

Cuireadh Ciaráin i gcré na cille ag Reilig an Chnoic, in aice lena athair, Pádraic, a fuair bás cúpla blian ó shin.

Is beag duine nach raibh deor nó dhó á sileadh i rith an searmanais seo.

Tosnaíonn Conchubair Ó Liatháin, píosa ar a bhlag fhéin leis na focail.

Is é an cladhaire an bás a thagann
Go ciúin gan caint na teangan
Ar nós an taoide leathan
I gcuantaibh do shaol...

I measc na haingil atá Ciarán anois, ag ceoltóireacht do Dhia na Glóire. Go dtugadh an smaoineamh seo sólás dá chlann is dá mhuintir is dúinn go léir.

Omós do Chiarán i mBlag Alison Ní Dhorchaidhe
 

Go F.H.D 10/5/73

Fear gan radharc na súile
Fear gan úsáid na géaga
Gafa ag galar
galar tuilte i gceart
ag saol neamh réadúil a óige
Iochta anois le h-ús.

Fear mór cheoil
Ag lorg súile
ag lorg ghéaga
a fhaigheann iad tré ghrásta an neamh Dia ina gcreideann sé.
A ceol a scrí
a sheinnt
a mheas
a thabhairt don domhan ollmhór
nach dtuigeann
nach maitheann
agus dá bharr
nach mhaireann ach i gcead
an té úd
gan radharc
gan gluaiseacht
a chan "Amhrán an tsamhradh!"