Slua don Éagóir!

Tá tuairisc ar an dtaispeántas seo le fáil ar chúntas giolcaireachta MholScéalta (TG4) anseo.

Tá sé beagnach dhá bhliain ó léigh mé leabhair Sheáin Uí Chuirreáin ar chás Mhaolra Seoighe - Éagóir: Maolra Seoighe agus dúnmharuithe Mhám Trasna.  Bhí spéis faoi leith agam ann mar bhí colceathar ag mo mháithair mar aon lena a seanathair, leis an ainm céanna agus tá deartháir agam a anmníodh ina dhiadh - ach an seanlitriú atá á úsáid againne - Maolmhuire. Ba as Gránard (An Longfort) ó thús iad agus tháinig an tainm síos ó na Rathallaigh is dócha. Bhí an tainm Myles ar thaobh m'athair i Loch Garman ach is ón chlann de Hóra a thainig sé agus tá mé ag ceapadh gur ainm Normánach atá ansin.

Cuid den slua ag feitheamh

Inné bhí an chéad léiriú de scannán faisnéise, Murdair Mham Trasna, léiriú de chuid Rosg,  bunaithe ar leabhair Sheáin eagraithe ag Club Scannáin Sailearna. Bhí Sean Scoil Shailearna lán go doras agus is cosúil go raibh ar roinnt daoine dul abhaile mar ní raibh go leor spáis acu istigh. Chaill siad an-scannán.

Thárla dúnmharú tubaisteach i bpobal an bheag sa bhliain 1882. Maríodh go brúidiúil cúigear sa chlann chéanna athair, a bhean, a mháthair, a iníon agus a mhac ar oíche dorcha. Gabhadh seachtair ach bhí amhras fiú ansin ar chad a thárla ar an oíche sin. Bhí breabaireacht i gceist, easpa measa ar an bpobal féin, neamh thuiscint agus séanadh cearta theanga agus polataíocht i gceist.

Sa scannán bhí staraí, comhairleoirí dlí agus saineolaithe eile (ina measc Uachtarán na hÉireann, Micheál D Ó hUigínn),  ag caint faoin gcás i gcoinne na bhfear agus cé chomh lochtach is a bhí sé ó thaobh dlí de. Ar deireadh níl amhras ar bith ann gur daoradh daoine neamhurchóid chun blianta a caitheamh i bpriosúin agus ar a laghad duine amháin chun crochadh. Crocadh Maolra Seoighe agus beirt eile dhá mhí tár éis an dúnmharú féin.

Ní raibh aon píosa den crochadh curtha faoi cheilt ag déantasóirí an scannáin! Bhí chuile rud le feiscint go lom. Tharraing an crochadóir, Marwood, an luamhán agus osclaíodh an comhla thógála go tobann. Chualamar go léir an torann agus chonaic muid go léir an titim marbhach sin. Bhí osna uafáis ón lucht féacanna. Bhíomar ann.

D'éirigh leis an scannán ar dtús uaiféaltas an oíche Lúnasa sin i Mám Trasna a léiriú. Ansin an drámaíocht sa trial i mBaile Átha Cliath agus an uisce faoi thalamh a bhí ar siúl ann. An míthuiscint iomlán ar shaol an chosmhuintir i Mám Trasna - nó in iarthar na tíre fa seach. (Táid ann a deireann go bhfuil an míthuiscint sin fós ann i mBaile Átha Cliath ach sin scéal do lá eile b'fhéidir!).

Ach níor stop sé ansin thóg sé muid soir go Westminster agus an nimh idir Libearálaigh Ghladstone agus "tuathghríosóireacht" na dToraithe, mar a thus sé air. Bhí díospóireacht ceithre lá ar sa Phairlimint ach sa deireadh níor thárla aon ní as. Bhí Maolra agus beirt eile marbh agus bhí cúigear i bpriosún agus fios ag muintir ná háite go raibh éagóir déanta.

Ag deireadh an scannán bhí píosa ann a tharraing deor ó dhuine amháin den lucht féachanna agus níos mó. Cá bhfios? Sa bhliain 1902, tá éis dá scór bhliain faoi ghlas, ligeadh amach triúr den cúigear a daoradh agus bhí ortha a mbealach féin a dhéanamh ó Ghallimh siar siar thár n-ais chuig a n-áit dhúchas, Mám Trasna. Chonaicamar iad ag siúl go mall ar an mbóthar agus ansin go tobann bhí a mná ós a gcomhair. Nach minic a deintear dearmad ar a bhfulaingt? Cuirtear béim i gcónaí ar na fír a deineadh éagóir ortha ach nach fíor go mb'fhéidir go n-ealaíonn fulaingt na mná uainn agus muid ag plé chúrsaí. Ní fios dúinn cad a thárla do bhean Mhaolra Seoighe go dtí an lá atá inniú mar shampla.

Tá an scannán le bheith ar TG4 i gcionn mí nó dhó. Molaim gan é a chailliúnt.

Uafás álainn sa Seanscoil!

Bhí mé ag an Féile Réabhlóideach Scannánaíochte aréir agus bé "Áille an Uafáis" an ceann a rognaigh mé le feiscint. Bhí dhá scannán éile á thaispeáint, "An Cearnóg" (Béarla) faoin an heachtrai i gCearnóg Tahir na hÉigipte, agus "Persepolis" (Fraincís) scannán bheochan faoi saol faoi bean san Iaráin faoin Shah agus ansin faoin réimis na hAyatollah. Bhí an féile eagraithe ag Club Scannáin Sailearna.

Bhí giolch ag Trevor Ó Clochartaigh faoin gceann Éigipteach aréir."Tús iontach le Féile Scannán na Réabhlóide in Indreabhán anocht le 'The Square' curtha i gcomthéacs ag Treasa Ní Cheannabháin."

Sa Seanscoil a bhí "Áille and Uafáis" le feiscint. Deineadh dhá bhliain ó sin agus séard atá ann ná Éirí Amach na Cásca tré súile iad siud a bhí ann, Réabhlóidithe, Saighdiúirí na hImpireachta agus gnáth mhuintir Bhaile Átha Cliath. Ní fhacamar an Piarsach nó an Conghnailach nó éinne den na ceannairí móra. Chuir sé béim ar dhá ionad cogaíochta, Droichead Sr. an Mhóta i ndeisceart na cathrach agus Sr. An Rí Thuaidh i gceantair na Ceithre Cúirteanna.

D'aitheann sé crógacht na reibiliúnach agus an tuiscint a bhí acu ar cogaíocht. Ag an am céanna bhí tuiscint ar easpa cleachtadh na saighdiúirí a cuireadh isteach sa cathair le smacht a fháil mar aon le stuacacht a gcuid gceannaire in áiteanna - go mór mór ag an Droichead. Bheadh sé éasca dóibh dul isteach sa cathair thár Droichead Sr Bhagóid nach raibh garda ar bith ag na hÓglaigh.

Cé nár éirigh le hAirm na Breataine an lámh in uachtair a fháil ortha ar Shráid an Rí, arís tré easpa cleachtadh na saighdiúirí bhí ortha géileadh nuair a fuaradar órdú an Phiarsaigh. Ach i ndan fhios dóibh bhí uafáis tar éis tárliúnt thíos uatha ag na tionóntáin. Nuair a maríodh gach fear a bhí istigh ionta ar ordú mar dúradh leo "Is reibiliúnaí gach fear a faightear sna tithe sin!" I bhfocail duine de na tráchtairí "Under pressure the British Army just lost it!"


Cé go raibh fhios againn cén deireadh a bheadh le himeachtaí bhí an scannán seo déanta chomh maith san go raibh tú féin páirteach ann. Bhí tú le na hOglaigh agus iad ag feitheamh ar an troid le teacht. Bhí tú le na daoine bochta a ionsaíodh is Sr an Rí. Bhí tú le leis na gnáth saighdiúirí bochta fiú nach raibh tuairim dá laghad cad a bhí rompu agus anois atá curtha agus dearmadta don chuid is mó.

Ar bhealach chuir sé miniú eile dom ar an searmanais a bhí ann do na Sasanaigh a fuair bás sa bhliain 1916 le déanai agus atá curtha i gcré na hÉireann seachas páirceanna Fhlóndras.

Ar dheis Dé go raibh anamacha na marbh!

• Nuair a críochníodh agus a taispeánadh an scannán seo thosaigh daoine muintire le daoine a bhí ann i 1916 ag teacht chuid na léiritheoirí le tuille scéalta. Táid ag obair ar tógra nua le scéalta as 1916 agus tá podcastanna le fáil ar an suíomh A Terrible Beauty (Béarla). Is fiú go mór éisteacht leo.

• Cé nach raibh mo mhuintir féin páirteach (go bhfios dúinn) tá roinnt stuif againn sa chlann a bhaineann leis an tréimhse stairiúil seo a scríobh mé faoi le deanaí.

  @ClubScannan @1916film #Éire2016

Réabhlóid i gCois Fharraige! #Éire2016

Tá Club Scannán Sailearna ag reachtáil féile scannán i gConamara i 2016 mar chomóradh céad bliain ar Éirí Amach na Cásca 1916.

Tá an clár iomlán le fáil anois. Beidh scannáin Éireannacha faoin Éirí Amach agus Cogadh na Saoirse ach chomh maith le le sin beidh scannáin aitheanta idirnáisiúnta ar théama na réabhlóide á dtaispeáint freisean. Cinn  as an Fhrainc, an Pholainn agus ceann le hainm a cuireadh dán an Phiarsaigh i gcuimhne dúinn ó Chuba - "Soy Cuba!" (Mise Cuba!).

Táthar ag súil cainteoirí atá deimhnithe beidh na saineolaithe staire agus scannáin mar aon le scannánóirí aitheanta.

Bunaíodh Club Scannán Sailearna in 2007 agus ó shin i leith táthar ag taispeáint scoth na scannán sainealaíne idirnáisiúnta agus Gaelach thar dhá shéasúr in aghaidh na bliana don phobal. Cláraítear thart ar thrí scór ball leis an gclub gach séasúr agus bíonn taispeántais speisialta á n-eagrú ag an gclub go rialta a dhéanann céiliúradh ar scannánaíocht i mionteangacha agus faoi mhionchultúir.

I measc na cinn a thaitn go mór liom féin bhí "I mBéal na Stoirme" a léirigh streachailt John O'Brien agus iascairí beaga oileánda i gcoinne maorlathas an AE len saol a noileán a caomhnú. Troid atá fós ar siúl. Oíche eile a bhí an in omós do shaothar Bhob Quinn a thaispeánn pobal Chonamara iad fhéin ar an scálán mór don gcéad úair!

Mar a duradh tá an féile seo a eagrú mar chuid de chomóradh Éirí Amach na Cásca 1916.  Seo an clár:

Tá ticéidí le fáil anseo!

Tá lóistín le fáil sna comharsanacht. Liosta anseo!

Casadh na taoide?

Bhí mé ag na pictiúirí aréir.

Ba ceann de na scannáin a bhíonn á theaspáint ag Club Scannáin Shailearna sa Seanscoil anseo i gConamara gach Deardaoin. Ní minic a bhíonn seans agam freastal ortha ach nuair a chonaic mé ábhar an scannán áirithe ann cheap mé go raibh cineál gaol ann idir a théam agus an coimhlint éagothrom idir pobal áitiúl eolasach Árann agus ár Rialtas maorlathach aineolach atá fós ar siúl.

Scéal pearsanta John O’Brien a bhí sa scannán seo, I mBéal na Stoirme*, a rinneadh thar thréimhse ocht mbliana. Iascaire beag ó Inis Bó Finne é a sheas roimh na húdaráis san Eoraip agus anseo in Éirinn chun a chearta iascaireachta seanbhunaithe i bhfarraigí Dhún na nGall a chosaint. Léargas a bhí ann ar na dúshláin mhóra a bhíonn le sárú ag iascairí beaga agus ag na pobail ina maireann siad. Bhí léiritheoir an scannáin Loic Jourdan is láthair leis ceisteanna a fhreagairt agus níos mó eolais ar an scannán a roinnt linn.

Is oileán beag nach bhfuil ró fhada ón mór thír i dtuaisceart Dhun an nGall é Inis Bó Finne. Diaidh ar ndiaidh tá rialacháin agus rialacha atá déanta ag na húdaráis i mBaile Átha Cliath agus sa Bhruiséal ag réabadh agus ag scriosadh phobail oileánda mar Inis Bó Finne. Baineann na rialacha céanna le gach duine sa chomhphobail gan tagairt no gan bacadh do riachtainisí na phobail beaga stairiúil traidisiúnta seo.

Is iascairí iad muintir Inis Bó Finne agus de réir rialacha a chuir Rialtas Bheaile Átha Cliath i bhfeidhm tógadh a slí bheatha uatha gdtí an pointe nach raibh cead acu iasc ar bith a thógaint ón bhfarraige, fiú an baoite a úasáideadh le gliomach nó portán a gabháil. Creid nó ná creid bhí ortha anois iasc reoite a cheannach ó lucht na dtrálaer mór atá ag scuabadh iasc go rialta ag fíor na spéire uatha. I gceann de na cruinnithe léitear tras-scríbhinn de theachtaireacht ó ceann de na trálaeir mór céanna ag iarraidh eolas a fháil ar shuíomhanna nó na háiteanna ina raibh potaí gliomaigh ionas go mbeadh siad i ndán trálú gan chuir isteach ortha! Seo in áit nach raibh ceart ag an iascaire tradisiúnta na háite aon iascaireach a dhéanamh.

Léiríon an scannán an bealach ar chuaigh sé chuig na hoileán eile i nDún na nGall, Tóraigh agus Árann Mór agus fuair sé daoine sa bhaile a bhí sást seas leis, mar an sagart, an Ath John Joe in Árann Mór, oileánach é féin ach go raibh a oileán tréigthe cheanna féin. Ansin ag lorg níos mó tacaíocht chuaigh sé i dteangabháil le hoileánaigh agus iascairí eile ar fud na hEorpa, sa tSualainn, sa Bhriotáin agus an Chorsaic sa Meán Mhuir. Cé go raibh gach oileán difiriúil bhí an fhadhb céanna acu le maorlathais náisiúnta agus Eorpacha.

John O'Brien

Chuaigh sé go dtí an Bruiséal. Tá na radharcanna sa scannán ansin i measc na cinn is éifeachtaí ann. Léiritear an obair crua a bhí roimh an oileánach simplí nach raibh uaidh ach bheit sa bhaile ag obair mar a rinne a shinsear leis na cíonta. Trácht dianghlórach - sráideanna plódaithe - pasáistí fada gan críoch - cruinnithe síoraí agus seomraí ostáin doicheallach neamhtharraingteach - daoine neamhthuisceanach.

Bhuail sé le an chuid daoine ar ndóigh, cuid acu a bhí sásta cabhrú leis agus cuid eile gur cuma leo. Dár liomsa tháinig beirt politeoirí go maith as, Pat the Cope a bhí ina Fheisire Eorpach i rith an ama agus an Coimisinéir Iascaireachta, Maria Damanaki, arb oileánaí í féin. Dár liomsa an cuid is mó de na poiliteoir bhi an port céanna acu agus a chualamar le déanaí i gconspóid oileánach eile le deanaí - an proiséas a leanúint.

Tár éis ocht mbliana fógródh polasaí nua Eorpach i gcúrsaí iascaireachta anuireadh a thug, don gcéad uair, aitheantas do na phobail bheaga traidisiúnta. Agus anois tá gach rud i geart? Níl faraoir. Tá ar an Rialtas s'againne gníomhú ar an bpolasaí seo anois agus mar a dúirt an té a dúirt, "...tic-toc, tá an t-am ag sleamhnú agus más fíor gur go mall a mheileann muilte Dé, is léir gur níos moille fós a mheileann muilte an státchórais..." 

An slua a bhí ag an scannán ag impí ar an Rialtas moltaí an Fothchoiste um Iascach a chuir i gcríoch

Léiríonn an scannán seo John O'Brien agus é ar a thuras fada ó 2006 go 2014, turas nach raibh gan íobairt mór dó féin is dá chlann. Chaill se imeachtaí sa chlann comóradh 4 agus 7 bliana dá ioníon mar shampla.  Agus anois tá bagairt eile ann ar shaol Phobal Inis Bó Finne. Tá caint ar Limistéar faoi Chaomhnú Speisialta a dhéanamh den gceantair sin de Dhún na nGall, Tóraí agus Inis Bó Finne san áireamh. Agus mar a dúirt John O'Brian féin, níl fhios aige an bhfuil an fuinneamh aige anois le troid eile a thosú.

Tá ceachtanna le foghlaim anseo. Tá ceacht le foghlaim ag pobal na Gaeltachta "nach dtiocfaidh gíog ná míog astu féin go mbeidh sé rómhall," i bhfocal Sheasaimh Uí Chuaig.  Tá ceach le foghlaim ag an stáit chóras, a bheith i gcónaí ag éisteach leis an bpobal. Agus tá ceacht le foghlaim ag na polaiteoirí. Bhí sé spéisiúl nach raibh ach Feisire amháin as Éirinn a bhí gníomhach san obair seo. Bhí sé spéisiúl nach raibh teachta dála níos ghníomhaí sa troid seachas a bheith ann don "gairm ghrianghraf" nuair a thug Taoiseach na h-ama chuig Árann Mór.

Is fiú go mór an scannán seo a fheiscint agus níos mó ná ceachtann a fhoghlaim as.

*Breis eolas faoin scannán i mBéarla anseo: A Turning Tide in the life of Man.

Féach leis ar shuíomh facebook: Irish Islands Marine Resource Organisation  agus ar suiomh idirlím: Cumann Acmhainní Mara Oileáin na hÉireann (Béarla don cuid is mó!) 

Scannáin saor in aisce ag an Seanscoil!

Tá an Club Scannán agus an Cinemobile th'éis tiocht le chéile le dhá scannán saor in aisce a thaispeáint ar an Satharn seo chugainn i Seanscoil Sailearna. 

Pioneer, scannán ón Iorua ceann acu agus baineann an scéal le timpist a tharlaíonn nuair atá píopa á leagan ar ghrinneall na farraige.  Beidh an scannán sin ag 19.00. (7 i.n.)

Of Horses and Men ón Íoslainn, scannán éadrom gleoite é seo. An scannán seo ar a 21.00. (9 i.n.)

Beidh an dá scannán oscailte don phobal agus saor in aisce. Scéim Eorpach é seo atá á reachtáil ag an Cinemobile ar a thugtar Films on the Fringe. Is rud nua don Club Scannán a bheith ag cur scannán ar fáil mar seo don phobal i gcomhar le Cinemobile.