Saotharlanna Nuálaíochta oscailte.

English Language Version

D'oscail Heather Humphreys T.D., an tAire Forbartha Tuaithe agus Pobail,an t-ionad saotharlainne nuálaíochta atá forbartha ag Údarás na Gaeltachta i gteic@An Spidéal i nGaeltacht na Gaillimhe. Tá na háiseanna saotharlanna forbartha mar áis nuálaíochta do ghnóthaí atá lonnaithe sa mol digiteach agus a bheadh ag forbairt coincheapa nó i mbun tástála ar tháirgí. D’oscail an tAire an trí saotharlann ina bhfuil dhá chomhlacht éagsúil ag feidhmiú faoi láthair.

Dúirt an tAire, "Tá ríméad orm na saotharlanna seo a oscailt ag gteic@An Spidéal agus a fheiceáil mar atá an mol seo ag úsáid na teicneolaíochta agus na heolaíochta chun an cian oibre a chur chun cinn. Léiríonn an togra seo cumhacht na nascachta chun gnóthaí d’ardchaighdeán a mhealladh chuig ceantair tuaithe cosúil leis An Spidéal i nGaeltacht Chonamara.
"Léiríonn comhlachtaí cosúil le HiTech Health agus Epitheal gur féidir le gnóthaí fás agus forbairt is iad ag obair as moil tuaithe agus nach gá a bheith cóngarach do chathracha nó bailte móra chun rath a bheith ar do ghnó.
"Tá an cian oibre agus tógáil gréasán náisiúnta d’os cionn 400 mol mar chuid lárnach do pholasaí Forbartha Tuaithe an Rialtais, Ár dTodhchaí Tuaithe. Tá muid an-sásta a bheith ag tacú le hÚdarás na Gaeltachta agus iad ag leathnú a ngréasán gteic ar fud na gceantar Gaeltachta sa tír.”

Achar 86 méadar cearnach atá i gceist leis na saotharlanna atá forbartha i gteic@An Spidéal agus á n-úsáid d’fheidhmeanna éagsúla saotharlainne ag cothú éiceachóras fíor fheiliúnach do ghnóthaí atá ag tosú amach. Tá na saotharlanna suiteáilte amach le háiseanna uisce agus doirteal agus binsí oibre le córais aerála sa gcaoi is go mbeidh trealamh sainfheidhmeach ag obair go héifeachtach sa tsaotharlann. Is féidir an caighdeán is airde maidir le hanailís fisiciúil, cheimiceach agus DNA agus réimsí teicniúla gaolmhara a chur i gcrích sna saotharlanna agus cuireann seirbhís den scoth ar riachtanas oibríochtúil na gcomhlachtaí HiTech Health agus Epitheal, atá lonnaithe iontu.

Tógadh gteic@An Spidéal le tacaíocht suntasach maoinithe faoin gCiste um Athghiniúint agus Forbairt Tuaithe le blianta beaga anuas agus fógraíodh an tseachtain seo caite go raibh os cionn €424,000 de mhaoiniú ceadaithe faoi Scéim Connected Hubs na Roinne Forbartha Tuaithe agus Pobail chun uasghrádú a dhéanamh ar 15 ionad gteic maidir le héifeachtacht fuinnimh, bothán rothar, áiseanna físchomhdhála agus teicneolaíocht do dhoirse nua-aoiseacha i measc oibreacha eile. 

 “Tá muid fíor shásta go bhfuil na saotharlanna nuálaíochta atá oscailte go hoifigiúil inniu ag réiteach an bhealaigh d’fhorbairtí nua as ár n-ionaid gteic," a dúirt Príomhfheidhmeannach Údarás na Gaeltachta Mícheál Ó hÉanaigh. "Cuireann na háiseanna seo luach agus deiseanna breise ar fáil do chomhlachtaí ó mhoil gteic. Beidh forbairtí dá léithéid ag cur go mór lenár bpobail, le gnóthaí a fhás agus fostaíocht a bhuanú i gceantair tuaithe na Gaeltachta. Bhí an maoiniú a ceadaíodh don eagraíocht faoin gciste RRDF ríthábhachtach do leathnú gréasán digiteach gteic, gréasán ar bhain daoine leas as le linn na paindéime agus a mbeidh an-tóir air sna blianta atá le theacht.”

@UdarasnaG @HHumphreysFG @DeptRCD @HealthHitech #Sláinte #Saotharlann

Oireachtas Chois Fharraige - 16-15 Meán Fomhair 2016!

An deireadh seachtaine seo chugainn a bheas an fhéile chultúrtha, Oireachtas Chois Fharraige 2016, ar siúl agus ag leanúint ar aghaidh go dtí an Domhnach, 25 Meán Fómhair. Thart ar Indreabhán agus An Spidéal a bheas formhór na n-imeachtaí ar bun. Ar an gclár tá meascán de Cheol, Amhránaíocht, Damhsa ar an Sean-Nós, Drámaíocht agus Amhránaíocht.

Ar an Satharn agus ar an Domhnach, 17/18 Meán Fómhair, léireofar in Amharclann Chois Fharraige (Seanscoil Sailearna) don chéad uair ‘Éirí Amach Chois Fharraige’, seó ilmheánach atá scríofa go speisialta ag Joe Steve Ó Neachtain le comóradh a dhéanamh ar Chois Fharraige agus 1916, agus chomh maith leis sin, le ceiliúradh a dhéanamh ar bhunú Chumann Forbartha Chois Fharraige leathchéad bliain ó shin i 1966 agus ar an méid a baineadh amach ó shin.

Tuilleadh Eolais agus an Clár Iomlán Anseo.

Tá bileogaí leis an gclár iomlán ar fáil anois le piocadh suas i siopaí agus áiteanna poiblí i nGaeltacht Chonamara nó tré scéal a chur ag comoradh40@gmail.com, nó téacs ag 083 8649519. Agus is féidir an clár iomlán a íoslódail mar PDF Anseo.

Tá Oireachtas Chois Fharraige á eagrú faoi choimirce Chumann Forbartha Chois Fharraige. Cosnaíonn sé thart ar €25,000 é a chur ar bun. Tá urraíocht flaithiúil fáighte ó Chomhar Creidmheasa Cholmcille aríst i mbliana, chomh maith le roinnt ó Údarás na Gaeltachta, ó TG4, ó Chomhairle Chontae na Gaillimhe agus tá beagán le tíocht ó Ealaín na Gaeltachta. 

Aisteach go leor, dhiúltaigh Oireachtas na Gaeilge aon urraíocht a chur ar fáil i mbliana, cé go bhfuil sé mar chúram ar an eagraíocht (faoin leagan amach nua ar na heagraíochtaí Gaeilge) a bheith ag tacú le féilte cultúrtha den chineál seo. Is ag brath ar shíntiúis ó dhaoine atá an coiste. 

Tá achainí curtha amach ag daoine ag iarraidh orthu ticéid don deireadh seachtaine a cheannacht roimhré, ar an bpraghas €25. Tá na ticéid ar fáil ó oifigí an Chomhar Creidmheasa ar an gCnoc agus ar an gCeathrú Rua, ó oifig Chomharchumann Sailearna sa tSeanscoil agus ó oifig Chomhlacht Forbartha an Spidéil. Is maith an luach airgid na ticéid chéanna mar go dtabharfaidh sé cead isteach saor in aisce do na himeachtaí uilig ar an gclár.

Oireachtas Chois Fharraige 2016 ag céiliúradh Damhsa ar an Sean-Nós! #OirCF16

Tá sé socraithe anois go mbeidh Oireachtas Chois Fharraige ar bun thar dhá dheireadh seachtaine mí Meán Fómhair seo chugainn.

Tosóidh imeachtaí an Oireachtais ar an Aoine, 16 Meán Fómhair, le oscailt Taispeántas Ealaíne i gCasla, sa bhfoirgneamh ina bhfuil oifigí Oireachtas na Gaeilge ar an eastát tionsclaíoch de chuid Údarás na Gaeltachta.

Ar an Satharn agus ar an Domhnach, 17 agus 18 Meán Fómhair, beidh seó ilmheánach á léiriú san amharclann i Seanscoil Sailearna, rud atá curtha le chéile go speisialta ag Joe Steve Ó Neachtain, le comóradh a dhéanamh ar 1916, ach chomh maith le sin, le comóradh a dhéanamh ar bhunú Cumann Forbartha Chois Fharraige i 1966, leathchéad bliain ó shin.

Le linn na seachtaine dár gcionn beidh ceardlanna éagsúla ar bun sna bunscoileanna sa gceantar, idir scéalaíocht, drámaíocht, damhsa, amhránaíocht agus ealaín.

Damhsa ar an Sean-Nós

Déanfar Oireachtas Chois Fharraige a oscailt go hoifigiúl ar an Déardaoin, 22 Meán Fómhair, nuair a bheas oíche mhór Damhsa ar an Sean-Nós, le comóradh a dhéanamh ar an oíche a baistíodh ‘Damhsa ar an Sean-Nós’ ar an stíl damhsa aonair a bhí fós á chleachtadh ag daoine i gConamara: eagraíodh ‘Taispeántas Damhsa ar an Sean-Nós’ mar chuid d’Oireachtas na Gaeilge 1976 agus cuireadh síol an oíche sin, as a d’fhás is a leathnaigh an Damhsa ar an Sean-Nós, mar stíl damhsa ar fud na tíre agus thar lear chomh maith.

Le linn an dara deireadh seachtaine beidh neart ceol is drámaíocht sa gceantar, idir Fibín ag cur ‘Mac Piarais i bPictiúr’ ar an ardán, Aisteoirí an Spidéil ag léiriú an dráma iontach ‘Boicíní Bhóthair Kilburn’ agus Síle Denvir ag déanamh an seó ‘Caithréim’, atá bunaithe ar cheol agus amhráin an Phiarsaigh.

Coirmcheoil Mhór
Ar an Satharn, 24 Fómhair, beidh Coirmcheol Mhór na Féile ar bun in Óstán na Páirce, le scoth na n-amhránaithe is na gceoltóirí ar an ardán chomh maith le Cór Fear na nDéise agus Cór Chois Fharraige.

Tá Oireachtas Chois Fharraige á eagrú faoi choimirce Chumann Forbartha Chois Fharraige. Cosnaíonn sé go leor airgid é a chur ar bun. Tá urraíocht fáighte ó Chomhar Creidmheas Cholmcille ach seachas sin is ag brath ar shíntiúis ó dhaoine a bheas an coiste.  Tá achainí curtha amach ag daoine ag iarraidh orthu ticéid a cheannacht don deireadh seachtaine roimhré ar an bpraghas €25. Duine ar bith ar mian leo síntiús a thabhairt níl le déanamh acu ach seic a chur ag Brian Ó Cuív, Teach Mór Thoir, Indreabhán, Co. na Gaillimhe.

Tá suíomh ag Oireachtas Chois Fharraige anseo ar facebook agus ar an gcóras giolcaireachta twitter anseo. Más ag tuíteáil faoi atá tú bain úsáid as an haisclib - #OirCF16

Uafás álainn sa Seanscoil!

Bhí mé ag an Féile Réabhlóideach Scannánaíochte aréir agus bé "Áille an Uafáis" an ceann a rognaigh mé le feiscint. Bhí dhá scannán éile á thaispeáint, "An Cearnóg" (Béarla) faoin an heachtrai i gCearnóg Tahir na hÉigipte, agus "Persepolis" (Fraincís) scannán bheochan faoi saol faoi bean san Iaráin faoin Shah agus ansin faoin réimis na hAyatollah. Bhí an féile eagraithe ag Club Scannáin Sailearna.

Bhí giolch ag Trevor Ó Clochartaigh faoin gceann Éigipteach aréir."Tús iontach le Féile Scannán na Réabhlóide in Indreabhán anocht le 'The Square' curtha i gcomthéacs ag Treasa Ní Cheannabháin."

Sa Seanscoil a bhí "Áille and Uafáis" le feiscint. Deineadh dhá bhliain ó sin agus séard atá ann ná Éirí Amach na Cásca tré súile iad siud a bhí ann, Réabhlóidithe, Saighdiúirí na hImpireachta agus gnáth mhuintir Bhaile Átha Cliath. Ní fhacamar an Piarsach nó an Conghnailach nó éinne den na ceannairí móra. Chuir sé béim ar dhá ionad cogaíochta, Droichead Sr. an Mhóta i ndeisceart na cathrach agus Sr. An Rí Thuaidh i gceantair na Ceithre Cúirteanna.

D'aitheann sé crógacht na reibiliúnach agus an tuiscint a bhí acu ar cogaíocht. Ag an am céanna bhí tuiscint ar easpa cleachtadh na saighdiúirí a cuireadh isteach sa cathair le smacht a fháil mar aon le stuacacht a gcuid gceannaire in áiteanna - go mór mór ag an Droichead. Bheadh sé éasca dóibh dul isteach sa cathair thár Droichead Sr Bhagóid nach raibh garda ar bith ag na hÓglaigh.

Cé nár éirigh le hAirm na Breataine an lámh in uachtair a fháil ortha ar Shráid an Rí, arís tré easpa cleachtadh na saighdiúirí bhí ortha géileadh nuair a fuaradar órdú an Phiarsaigh. Ach i ndan fhios dóibh bhí uafáis tar éis tárliúnt thíos uatha ag na tionóntáin. Nuair a maríodh gach fear a bhí istigh ionta ar ordú mar dúradh leo "Is reibiliúnaí gach fear a faightear sna tithe sin!" I bhfocail duine de na tráchtairí "Under pressure the British Army just lost it!"


Cé go raibh fhios againn cén deireadh a bheadh le himeachtaí bhí an scannán seo déanta chomh maith san go raibh tú féin páirteach ann. Bhí tú le na hOglaigh agus iad ag feitheamh ar an troid le teacht. Bhí tú le na daoine bochta a ionsaíodh is Sr an Rí. Bhí tú le leis na gnáth saighdiúirí bochta fiú nach raibh tuairim dá laghad cad a bhí rompu agus anois atá curtha agus dearmadta don chuid is mó.

Ar bhealach chuir sé miniú eile dom ar an searmanais a bhí ann do na Sasanaigh a fuair bás sa bhliain 1916 le déanai agus atá curtha i gcré na hÉireann seachas páirceanna Fhlóndras.

Ar dheis Dé go raibh anamacha na marbh!

• Nuair a críochníodh agus a taispeánadh an scannán seo thosaigh daoine muintire le daoine a bhí ann i 1916 ag teacht chuid na léiritheoirí le tuille scéalta. Táid ag obair ar tógra nua le scéalta as 1916 agus tá podcastanna le fáil ar an suíomh A Terrible Beauty (Béarla). Is fiú go mór éisteacht leo.

• Cé nach raibh mo mhuintir féin páirteach (go bhfios dúinn) tá roinnt stuif againn sa chlann a bhaineann leis an tréimhse stairiúil seo a scríobh mé faoi le deanaí.

  @ClubScannan @1916film #Éire2016

Réabhlóid i gCois Fharraige! #Éire2016

Tá Club Scannán Sailearna ag reachtáil féile scannán i gConamara i 2016 mar chomóradh céad bliain ar Éirí Amach na Cásca 1916.

Tá an clár iomlán le fáil anois. Beidh scannáin Éireannacha faoin Éirí Amach agus Cogadh na Saoirse ach chomh maith le le sin beidh scannáin aitheanta idirnáisiúnta ar théama na réabhlóide á dtaispeáint freisean. Cinn  as an Fhrainc, an Pholainn agus ceann le hainm a cuireadh dán an Phiarsaigh i gcuimhne dúinn ó Chuba - "Soy Cuba!" (Mise Cuba!).

Táthar ag súil cainteoirí atá deimhnithe beidh na saineolaithe staire agus scannáin mar aon le scannánóirí aitheanta.

Bunaíodh Club Scannán Sailearna in 2007 agus ó shin i leith táthar ag taispeáint scoth na scannán sainealaíne idirnáisiúnta agus Gaelach thar dhá shéasúr in aghaidh na bliana don phobal. Cláraítear thart ar thrí scór ball leis an gclub gach séasúr agus bíonn taispeántais speisialta á n-eagrú ag an gclub go rialta a dhéanann céiliúradh ar scannánaíocht i mionteangacha agus faoi mhionchultúir.

I measc na cinn a thaitn go mór liom féin bhí "I mBéal na Stoirme" a léirigh streachailt John O'Brien agus iascairí beaga oileánda i gcoinne maorlathas an AE len saol a noileán a caomhnú. Troid atá fós ar siúl. Oíche eile a bhí an in omós do shaothar Bhob Quinn a thaispeánn pobal Chonamara iad fhéin ar an scálán mór don gcéad úair!

Mar a duradh tá an féile seo a eagrú mar chuid de chomóradh Éirí Amach na Cásca 1916.  Seo an clár:

Tá ticéidí le fáil anseo!

Tá lóistín le fáil sna comharsanacht. Liosta anseo!

Seachtar laoch?

Bhíos ag an gcruinniú d'iarratheoirí don Dáil Cheantair áitiúil (Gaillimh Thiar/Muigheó Theas) sa Sean Scoil aréir. Bhí slua mór - níos mó ná céad i láthair - ann chun éisteachta leo agus ceisteanna a chuir. As an 19 atá ag dul san iomaíocht bhí seachtar i láthair ar an oíche.

Liosta Iomatheoirí

Charity James ( NS )
Clochartaigh Trevor Ó ( NS )
Connolly Catherine ( NS )
Connolly John ( FF )
Cubbard Mike ( NS )
Cuív Éamon Ó ( FF )
Davoron Nicola ( R )
Patrick Feeney( NS )
Grealish Noel ( NS )
Healy Eames Fidelma ( NS )
Hoade Mary ( FF )
Holohan Tommy ( NS )
Kyne Seán ( NS )
Naughton Hildegarde ( NS )
Nolan Derek ( NS )
O'Mahony John ( NS )
O'Neill Ruairí ( DDI )
Roddy Thomas ( NS )
Sheridan Séamus ( NS )
Tuathail Niall Ó ( NS )

B'iad Éamon Ó Cuív agus Seán Kyne ag iarraidh a suíochán féin a choimeád agus ar a sáile bhí Séamus Sheridan (Glasaigh), Niall Ó Tuathail (Soc Daon), Ruairí O'Neill (NS), Catherine Connolly (NS) agus Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh (SF).

Bhí an chuid cainte faoi chúrsaí bhóithre agus pleanála a d'éirigh teasaí ar uairibh. Cúrsaí sláinte ag déanamh imní chomh maith. Bhí an-chaint faoin oideachas agus easpa tacaíochta do na scoileanna sna áiteanna "iargualta' mar Áran agus go raibh daoine tinn ag scríobh éilimh agus acainí chuid an Rialtas agus na teachtaí gan móra toradh. Agus ná bí ag caint faoi sheirbhís idirlín....

Ní raibh cumas sa Gaeilge ag Séamus Sheridan agus labhair sé beagnach ar fad i mBéarla ach a buíochas leis an gcathaoirleach, Gormfhlaith Ní Thuairisg (Adhmhaidin, RnaG) níor shleamhnaigh an cruinniú isteach sa Bhéarla cé gur cuireadh íontas orm gur labhair Niall Ó Tuathail, a bhfhuil togha na Gaeilge aige, cúpla uair i mBearla gan leithscéal a glachadh. Ba cosúil gur cheap sé go raibh pointe tabhachtach le déanamh aige a bhí chomh tabhachtach sin narbh fhéidir iad a rá ach i mBéarla.

Bhí cineál trua agam don gCadhanach a bhí ina aonar ag cosaint chuinne an Rialtais. Mar sin féin níor ligeadh an Rialtas roimhe gan cháin ón lucht fhéacana. I ndairíre bhí chuid den cáineadh ar ionadaí Fhianna Fáil teasaí go leor.

Níl fhios agam ar éirigh le h-éinne dul i bhfeidhm orm thár éinne eile cé go raibh dúthracht Catherine Connolly ag taitneamh go soiléir i measc na polataíochta go léir. Níl mé ag rá nach raibh dútharacht ag an hiomatheoirí eile ach gur mhothaigh an scríobhnóir seo é uaithí thár aon duine eile.

Ach ar ndóigh is cróga gach duine atá sásta a ainm nó a hainm a chuir ós comhair an "daoscair slua" i dtoghchán. Ar bhealach nach laoch iad ar fad atá sásta a chuid tuairimí agus a chuid smaointe a roinnt linn go poiblí. Cé chomh maith is atá an tuarastal a faigheann siad má éiríonn leo a bheith tofa, ní beag san.

Pic le Trevor Ó Clochartaigh den slua

#GaelVóta #GE16 

Láthair Tástála na Mara.

Is minic agus muid ag dul abhaile as Gaillimh go déanach bíonn solas le feiscint amach ó gcósta idir na Forbacha agus An Spidéal.

Beidh léacht ag An Roth, i gCumann na nInnealtóirí, 22 Bóthar Cluaidhe, BÁC 4, ar Dé Céadaoin, an 27ú Eanáir, ag tosnú ar 19:30.

Ag 900,000 km2, tá achar mara na hÉireann 10 n-uaire níos mó ná achar talún féin. Tá ceann de na h-acmhainní nadúrtha is mó ar domhain againn maidir le fuinneamh in-athnuaite na mara.

Tá suíomh tástála ann, atá suite leath-slí idir An Spidéal agus na Forbacha, timpeall ar 1.5 ciliméadar amach ón chósta agus ag doimhneacht 23 méadar. Faoi cheannas Fhoras na Mara, ar na comhlachtaí atá ag baint úsáid as an suíom tástála seo, tá WaveBob agus Ocean Energy Limited.  Ón suíomh seo, tá cábla snáthoptaice ann, a théann go dtí An Spidéal.

Beidh go leor le rá faoi seo, agus na deiseanna íontacha atá ins na h-earnálacha seo leanas: muir, imshaol, teicnneolaíocht agus taighde, ag an aoichainteoir, Diarmuid Ó Conchubhair, SmartBay Ireland. (Béarla).

Tá fáilte roimh chách ann. Tá beár againn ansin, le tae, caifé agus eile. Muna féidir leat a bheith ann tá sé le bheith craolta ar líne anseo.

Seo scannán (i mBéarla) faoin dtógra:

Nótaí Chois Fharraige! @CTribune

Seo nóta a fuair muid inniú:

A chairde,

Thóg Nótaí Chois Fharraige, an colún sa gCuradh Connachta, sos le linn Iúil agus Lúnasa mar nach raibh a dhóthain ábhar ag tíocht isteach leis an leathanach a líonadh go seachtainiúl. Tá áthas ar an gCumann Forbartha a rá go mbeidh an colún ag filleadh arís ar an Déardaoin seo chugainn, 3 Meán Fómhair. As seo amach, gach Luan, beidh muid ag cuartú scéalta agus grianghrafanna faoi imeachtaí a tharla an deireadh seachtaine roimhe nó imeachtaí atá le tarlú san am atá le tiocht.

Ba bhreá linn go speisialta torthaí na gcluichí a imríonn na clubanna spóirt sa gceantar ag an deireadh seachtaine a fháil, le cur sa gcolún agus tuairisc ghearr faoi na cluichí is tábhachtaí.

Má tá grianghraf  nó dhó le dul leis an scéal, bheadh fáilte rompu chomh maith, ach iad a bheith ar caighdeán maith agus i bhformad JPEG. Grianghrafanna nach n-usáidtear sa gcolún bíonn muid in ann iad a usáid ar an leathanach nuachta ar ár suíomh idirlíon .

Ba mhaith linn an t-ábhar a fháil roimh 2.30pm ar an Luan. Is fearr an ábhar a choinneál gearr, gonta agus ní ghá a bheith buartha faoi litriú ná gramadach, mar go ndéantar an t-ábhar a cheartú sara gcuirtear chun bealaigh é. Bíonn an colún le réiteach agus le cur chun bealaigh faoin 6.00 le bheith in am don Churadh Chonnachta. Is féidir an t-ábhar a chur ag an seoladh ríomhphoist seo:              

notaicoisfharraige@gmail.com

Obair dheonach a chuireann an colún le chéile, mar sheirbhís do phobal Chois Fharraige agus an fhad is atá ár ndóthain ábhar ag tíocht isteach coinneofar ar bun é. 

Tá muid an bhuíoch do Dave O' Connell, eagarthóir an Churadh Connachta, faoin deis a chur ar fáil dúinn. Is fúinne uilig atá sé an deis a thapú le eolas a scaipeadh agus poiblíocht a thabhairt do na himeachtaí atá ag tarlú sa gceantar. 

Ar ndóigh foilsítear an t-ábhar go léir a bhíonn sa gcolún, agus ábhar breise, ar an suíomh idirlíon againne. 

Tá muid buíoch faoi bhur dtacaíocht go dtí seo don cholún agus tá súil againn sna seachtainí atá le tíocht go mbeidh sibh in ann tairbhe a bhaint as, tré neart ábhair a sheoladh chugainn.

Ádh mór,

Donncha Ó hÉallaithe,

Cathaoirleach, Cumann Forbartha Chois Fharraige.

Éabha Ní Choisdealbha, 8 mbliana d’aois, ar Pháirc an Chrócaigh Dé Domhnaigh 16 Lúnasa agus brat na Gaillimhe á chrochadh aici chun na mórtha fáilte a chur roimh fhoireann iománaíochta na Gaillimhe ag tús na himeartha. Ar ndóigh, bhuail Gaillimh Tiobraid Árann chun áit a fháil sa gcluiche ceannais in aghaidh Chill Choinnigh.

Pic: Ray Mc Manus

• Suíomh an Churadh Chonnachtach (Béarla do chuid is mó)

Dhá scór bliain ón gcéad traffic jam i gCois Fharraige #OnaG74

Bhí céiliúradh thár barr anseo i gConamara, nó i gCois Fharraige i rith na seachtaine seo caite.

Cuid den slua taobh amuigh den bPoitín Stíl ag oscailt Oireachtais Chois Fharraige 

(Pic Sheáin Uí Chualáin ar twitter)

Bhí Seosamh Ó Cuaig agus Deasún Fennell i gCorcaigh sa bhliain 1969. Is cuimhin liom féin an gcruinniú a bhí ann idir lucht Chearta Sibhialta na Gaeltachta i gcathair Fhionnbarra. Bhí "teachtaireachtaí" ó Chonamara agus Corca Dhuibhne agus b'fhéidir ó cheantracha Gaeltachta eile. Chuaigh mé fhéin agus scata beag anuas ó Bhaile Átha Claith i gcarr Amhlaoibh Uí Loinsigh, beannacht Dé leis. Is cuimhin liom go maith oíche amháin i rith na deireadh seachtaine le filí Innti, amhránaíocht den scoth agus fear óg amháin a dúirt "Táim-se im choladh is ná dúistear mé!" chomh h-álainn sin nár chuala mé roimhe ná ó shin á casadh ag éinne. Ní cuimhin liom rud ar bith ó thaobh na cruinnithe féin de ach is cuimhin Seosamh féin é mar deireann sé gur ansin a luadh an smaoineamh ag Fennell gur chóir an tOireachtas a reachtail i measc na nGael ina nGaeltacht seachas i gcathair "gallda" Bhaile Átha Cliath.

Nascanna Pictiúirí don cuid is mó Réamh imeachtaí Pictiúirí ón Seoladh Chláir Seoladh Leabhrán Óireachtas Chois Fharraige (An Coimisinéir Teanga) Pictiúirí Oscailt Oifigiúil Oscailt Oifigiúil (Joe Steve Ó Neachtain) Pictiúirí Pictiúirí eile Imeachtaí éagsúla An Cabaret Craiceáilte Taispeáinteas Ealaíne Agallamh le h-údar Rocky Ros Muc (pictiúirí) Omós do Johonny Chóil Mhaidhc Omós do Johnny Chóil Mhaidhc (eile) Fís'74 - cad a thárl dó? Seoladh "Colmcille i gConamara" Seoladh "Chois Fharraige le mo linnse" Coirm Ceoil Mór Shean Nóis (Uachtarán na hÉireann i láthair) Choirm Cheoil Sean-nós (eile) Seoladh "An Glanfhírinne" Coirm Cheol an Chlabhsúir Coirm Cheol an Chlabhsúir (eile) Comóradh Oireachtas 1974 Cartlann d'imeachtaí Oireachtais Chois Fharraige 2014

Mar sin ba chun brú a chur ar Chonradh na Gaeilge An tOireachtas a bhogadh amach as an nGalltacht, cuireadh Oireachtas na nGael ar bun i Ros Muc i 1970, i dTír An Fhia i 1971, i gCorca Dhuibhne i 1972 agus i gCill Chiarán i 1973. D'éirigh leis an bhfeachtas agus reáchtáladh Oireachtas na Gaeilge 1974 i gCois Fharraige (Conamara).

Ó shin ar aghaidh bíonn an tOireachtas ag bogadh suímh ó bhliain go bliain agus é ag dul ó neart go neart.

An Smaoineamh
Níos túisce i mbliaina bhí an smaoineamh ag Cumann Forbartha Chois Fharraige faoina Cathaoirleach Donncha Ó hÉilithe comóradh Oireachtas Chois Fharraige 1974 - 2014 á eagrú, an deireadh seachtaine deireanach de mhí Mheán Fómhair, le comóradh a dhéanamh ar an neomad seo i stair na Gaeilge, Oireachtas na Gaeilge 1974 i nGaeltacht Chois Fharraige.

I gcuimhne ar an árdú anama a thug an t-aistriú seo léirithe mar shampla san aitheasc iontach spreagúil a thug Joe Steve Ó Neachtain ag cuir fáilte roimh na h-aíonna.  Mar a dúir tsé níos daichead bhliain níos deanaí "Cuireadh cúpla focal breise le teanga na nua-ghaeilge, le linn an Oireachtais sin, mar gurbh é an chéad uair ar tháinig ‘traffic jam’ go Cois Fharraige. "

Tuairimí & Smaointe á chuir i gcríoch!
Deineadh cruinniú a ghairm ag deireadh Mí Bealtaine agus b'íontach an fhreagairt a fuarathas. Taobh istigh de acar an-ghearr bhí coiste cumhachtach éifeachtach gníomhach curtha ar bun. Tháinig tuairimí, agus beart mór smaointe éifeachtach go tiubh agus diaidh ar ndiaidh thainig crot ar an mbunsmaoineamh, dátaí, cé tá sásta a bheith páirteach sna míreanna éagsúla. An ceart cuireadh a thabhairt don politeoir seo nó siud. Céard faoin Uachtarán? An mbeadh seisean sasta teacht. (Ní raibh ceart aon imní a bheith ar éinne, mar a thárla rudaí ní raibh rud ar bith, fiú cluiche ceannais iomána, a chuirfeadh isteach ar a theacht!)

Ar an idirlín
 Cuireadh suíomh idirlín ar bun. Socraíodh ar shuíomh ar facebook le cuireadh agus eolas a fhoilsiú ar líne. Bunaíodh láithreacht ar an suíomh giolcaireachta twitter leis an seoladh @OnaG74. Ceapadh haisclib #OnaG74 ionas go mbeadh gach éinne i ndán pé rud a bhí ráite faoin gcomóradh a bheith éasca a aimsiu ar an léibheann nó árdán áirithe sin.

Cabhair
Ar ndóigh bíonn urraíocht de dhith ag gach imeacht shoisialta agus gan flaithiúlacht Chomhar Creidmheasa Cholm Cille ar dtús agus Údarás na Gaeltachta ní fhéadfadh an féile a reachtáil. Ar ndóigh bhí comhluchtaí agus eagraíochtaí eile, An tOireachtas féin ina measc, lán sásta cabhair a thabhairt le hionad nó acmhainní eile a chuir ar fáil.

Clár
Foilsíodh clár ag searmanis deas i gceann ceathrú an Chomhair Creidmheasa i dtús mí Meán Fomhair. Bhí sé soiléar gur deaineadh an-chuid oibre ar an gclár a bhí lán d'h-imeachtaí. Taispeánadh gearr scannán a bhí deanta ag Bob Quinn blaiseadh de scanán a taispeánadh níos deanaí i rith na féile.

Leabhrán
Seoladh Leabhrán an Oireachtais Chois Fharraige , Comóradh an Dá Scór ós comhair slua an-mhór istigh i  dTigh Ghiblin ag an gCoimisinéir Teanga nua, Rónán Ó Domhnaill. Is mar seo a labhair sé faoin obair a chéad thug an tOireachtas anoir, "Níl deireadh leis an obair sin go fóill." Leabhrán an-spéisiúl atá ann. Ní clár imeachta amháin atá ann ach bailiúchán altanna, aistí, stair, filíochta agus pictiúirí a cuirfidh go leor ar bhóithrín na smaointe agus b'fhéidir go spreagfaidh sé daoine eile chun gnímh. Má fheiceann tú cóip de is mór is fiú é a fhaíl agus é a léamh.

Leabhrán Oireachtais
Chois Fharraige

Tháinig an lá!
Bhí fadhb mór acu ag an Oireachtas sa bhliain 1974 agus b'shin an aimsir nuair a leagadh an pobal mór a bhí le bheith  mar lár ionad don bhféile. Tháinig an Poitín Stíl isteach ar an scéal agus chuireadar foirgneamh le fáil. Ní raibh fadhb ar bith leis an aimsir i rith an chomóradh seo áfach, i ndairíre bé an Mean Fomhair is fearr ó thaobh na h-aimsire de a bhí i mbliaina againn nuair a bhailigh slua mór ag an bPoitín le leach ag an mballa a nochtadh ag comóradh an ocáid ag Pádraigh Ó Héalaí, Uachtarán an Oireachtais 2014 (Pic ar bharr). Is cosúil gur bhfuair an Aire Stáit i Roinn na Gaeltachta cuireadh an plaic a nochtadh ach nach raibh sé i ndán teacht ar chúis amháin nó ar chúis eile!

Ansin isteach linn le h–éisteacht le h-oráid fíordhúshlánach ó an Joe Steve céanna dúinn. Spreagfidh sé an-chuid cainte ach an spreagfidh sé gnímh? "Sílimse go bhfuil sé in am againn forfhógra nua, glan a scríobh mar chomóradh ar Éirí Amach na Cásca."

Na mór ocáidí
D'éirigh thár barr leis an gComóradh agus dár leis an gcomhfhreagraí seo bhí trí oícheanta nach féidir a shárú. Ar an Aoine bhí omós don file, aisteoir, scríobhnóir agus saoi, Johnny Chóil Maidhc curtha i láthair ag a chomh aisteoir, Máirtín Jaimsie. Taispeánadh scannán le giotaí le Johnny ag caint faoina chuid tuairimí agus ag aithreas píosaí dá chuid scríobhnóireachta.

Thóg Rónán Mac Aodha Bhuí, atá beo i gcónaí,  Cabaret Craiceailte anuas ó Thír Chonaill lena bheogacht agus spleodair  a scaipeadh i measc óige Chois Fharraige. Agus ag breathnú ar na pictiúirí a cuireadh ar na meán shóisialta bhí daoine nach raibh chomh san ag baint suilt agsu craic as!

Bridín, máthair Chiaráin Uí Chon
Cheanainn le  hÚachtarán na
hÉirinn ag an gCoirm Cheol
Sean Nóis ar an Saith.

(pic Marion Ní Shuileabhán)

Ansin bhí coirm ceoil mór nach bhfacthas riamh (agus b'fhéidir nach bhfeicfear arís) ós comhair slua oll-mhór. B'shin Coirm Ceoil Sean Nós in onóir cuimhne Chiaráin Ó Chon Cheanainn inar chan 16 déag de phlúr na n-amhránaithe sean nós a bhuaigh Corn Sheáin Uí Riada ó 1972 i leith. Bhí ríméid ag gach éinne go raibh Uachtarán na hÉireann, Micheál Ó hUigín agus a Bhean, Sabina, i láthair ag an coirm ceoil sin. Chuir Cór Chúil Áodha, cór cáiliúil an Riadaigh, deireadh bríomhar leis an gcoirm ceoil a bhí á craoladh ag Raidío na Gaeltachta.

Mar clabhsúr le rudaí bhí coirm ceoil ar siúl ar an oíche eile le togha ceolteoirí ó Chonmara agus áiteanna nach é. Arís ní raibh síochán fágtha le suí air agus bhí spiorad íontach sa lucht féachanna ag baint taitneamh as gach nóta a seineadh nó a chanadh i rith na h-oíche.

Is féidir leis an gcoiste a d'oibrigh chomh dian san a bheith sásta gur éirigh thár barr leis an gComóradh. Súile agam go raibh codladh sámh acu tár éis toradh a gcuid saothair a chaith siad a oiread dua leis!

Agus an gcéad ceist eile? Cad a fhásfidh as amach anseo?

Seo bailiúcháin ó míreanna nuachta TG4 ar Oireachtas Chois Fharraige snaidhmthe le chéile ag TGcóa (Tiúba as Gaeilge).

Seoladh Leabhrán Oireachtas Chois Farraige!

Bhí Tigh Giblin sa Spidéal ag cur thar maoil aréir nuair a sheol Rónán Ó Domhnaill, Coimisinéir na dTeangacha Oifigiúla leabhrán ar leith atá foilsithe mar chuid d’ Oireachtas Chois Fharraige 1974 – 2014.

Sa leabhrán tá altanna éagsúla a bhaineann le Oireachtas na Gaeilge 1974, leis an sean nós chomh maith le stair áitiúil an cheantair. Chomh maith le sin tugtar sa leabhrán eolas faoi imeachtaí na féile, a bhéas ar bun an deireadh seachtaine seo chugainn.

Ina phíosa cainte ag an ocáid, dúirt an Coimisinéir Teanga, Rónán Ó Domhnaill, go mba údar ceiliúrtha é Oireachtas na Gaeilge 1974 agus an méid a baineadh amach ó shin.

Dúirt sé go dtugann na hailt sa leabhrán léargas ar an speodracht a bhain le reáchtáil an OIreachtais i gceantar Chois Fharraige dhá scór bliain ó shin agus ar an misneach a bhí ag daoine seasamh lena gcearta agus go raibh Údarás na Gaeltachta, Raidió na Gaeltachta agus TG4 mar thoradh ar na síolta a cuireadh sa tréimhse sin.

"Mar phobail Ghaeltachta,"  dúirt sé,  "Sí seachadadh na teanga ó ghlúin go glúin ceann dena dúshláin is mó atá os ár gcomhair anois agus caithfidh an stát ceannaireacht a léiriú agus a chuid féin a dhéanamh chun a chinntiú nach lagaítear an Ghaeilge sna ceantair Ghaeltachta thar mar atá sí lagaithe cheana féin!"

Dúirt sé nach bhfuil an éileamh mí réasúnach go mbeadh Gaeilge ar a dtoil ag oifigigh stáit atá lonnaithe i gceantair Ghaeltachta nó a chuireann seirbhís ar fáil sna ceantair sin. Tá an caint a thug sé le léamh anseo!

Ag glacadh buíochas leis an Roinn Ealaín, Oidhreachta is Gaeltachta, as tacaíocht a chur ar fáil don leabhrán, dúirt Cathaoirleach Chumann Forbartha Chois Fharraige, Donncha Ó hÉallaithe, go raibh sé níos tábhachtaí anois ná ariamh go mbeadh tacaíocht ar fáil le foilsiú irisí áitiúla sa Ghaeltacht, os rud é nach mbeidh aon nuachtán Gaeilge clóite ar fáil amach anseo. "Má tá deis le bheith ag pobail na Gaeilge sa Ghaeltacht ábhar tré Ghaeilge a léamh go rialta, is iad na hirisí áitiúla ar nós Biseach agus leabhrán bliantúil Iorras Aithneach, is fearr a chuirfidh an deis léitheoireachta sin ar fáil."

Tá an leabhrán, ina bhfuil 72 leathanach, ar fáil le ceannacht i siopaí ar fud Gaeltacht Chonamara ón lá inniu ar aghaidh ar phraghas €4.

Mar a labhair Joe Steve i 1974! #OnaG74

Chun brú a chur ar Chonradh na Gaeilge é a bhogadh amach as an nGalltacht cuireadh Oireachtas Na nGael ar bun i Ros Muc i 1970, i dTír An Fhia i 1971, i gCorca Dhuibhne i 1972 agus i gCill Chiarán i 1973. D'éirigh leis an bhfeachtas agus reáchtáladh Oireachtas Na Gaeilge 1974 i gCois Fharraige (Conamara). Ó shin ar aghaidh bíonn an tOireachtas ag bogadh suímh ó bhliain go bliain agus é ag dul ó neart go neart.

Joe Steve i 1974 agus 2014

Bé Joe Steve Ó Neachtain a rinne aitheasc na h-oscailte ag Oireachtas na Gaeilge 1974, sa bPoitín Stil ar an Aoine, 6 Meán Fómhair 1974. Agus ar shuíomh  Chumainn Forbairt Chois Fharraige tugann sé cuireadh don saol Fodhla teacht go Chois Fharraige ag comóradh na h-ocáide.

Seo mar a labhair sé ina a aitheasc oscailte sa bhliain 1974. (Is féidir éisteacht leis ar chraoladh de chuid Raidío na Gaeltachta ar an suíomh chomh maith.)

"Céad míle milliún fáilte roimh gach mac is iníon máthar agaibh as cheithre airde na tíre.

Fáilte go Cois Fharraige, go Cois Caoláire, go Cois Carraige, go cois aibhne, go cois locha, go cois sléibhe, go ceartlár na Gaeltachta, go dtí rútaí aibí na teanga Gaeilge, go dté bhur dturas chun sochair agus chun tairbhe daoibh. Go mba seacht fearr a théas bhur dturas chun tairbhe do mhuintir an cheantair seo. Beidh sibh ar feadh seachtaine i measc muintir atá cúthail, umhal agus ar bheagán onóra. Muintir atá lách, fáilteach, fial, flaithiúil agus gáireach. Seanmhuintir a d’fhulaing cruatan agus a changail cír ar bhochtanas, óg mhuintir a dhúisigh.

Scór bliain ó shin b’í an iothlainn, an tom, nó cró na mbéithígh a bhí mar leithreas ag 95% de mhuintir an cheantair seo. Ba é an buicéad nó an ceaintín a thógadh isteach uisce te agus uisce níocháin. Ba é an faocha, an báirneach, an scadán goirt, an fata agus braon leamhnachta a t-anlann ab fhairsinge. Ba í an imirce a bhí mar aidhm ag gach malrach scoile. Bhí an ceantar cosúil le monarcha mór amháin ag togáil clainnne le h-ollmharú thar sáile. An bhféadfadh duine ar bith agaibh gan a bheith bródúil as muintir a tháinig chomh fada seo chun cinn le scór bliain? Muintir a chuir deireadh le goirteanas as súl na ndeorachtaí, tré mhonarchain a éileamh agus a fháil. Muintir nach raibh sásta le geallúíntí ach a chuir uisce reatha ar fáil lena gcuid allais féin. Muintir atá anois ríméadach as a bheith ábalta an fhéile mhór seo a reáchtáil ina gcenatar féin. Muintir nach bhfuil ach ag tosnú ag borradh agus nach staonfaidh dá n-iarracht nó go mbíonn siad féin go h-iomlán ina máistrí ar a ngnóthaí.

Tá muid faoi chomaoin ag an gCumann Forbartha, tá muid faoi chomaoin ag an gComharchumann agus tá an ceantar faoi chomaoin ag lárchoiste an Oireachtais i mBleá Cliath a thug chuile chabhair agus chuile chúnamh go fonnmhar.

onagbad1aTá seachtain mhór anois romhainn, seachtain ghaelach spóirtiúl. Níl de chumhacht agam é a chur de gheasa oraibh ach cuirim parúl oraibh, coinnigh an tseachtain gaelach spóirtiúil. Le ceol nó le hól ná cloisim buille ná bagairt, sciolladh ná feannadh a bheith mar ábhar náire go brách ag ceachtar agaibh.

Sé samhail an Oireachtais seo ach crann a bhí ag fás i mBleá Cliath le leathchéad bliain. I ndeireadh na bliana seo caite, tosnaíodh ag bogadh rútaí an chrainn de réir a chéile. Ó fhréamh go fréamh is ó chraobh go craobh hardaíodh an crann ollmhór trasna na tíre. Faoi láthair tá rútaí an chrainn ag baint greim amach i nDúrabán Gaelach Chois Fharraige. Is beag an siota a leagfadh é.

Sibhse gur meas libh an Ghaeilge, sibhse gur meas libh an Ghaeltacht, sibhse gur meas libh an fhéile seo, cruinnigí timpeall an chrainn, cuirigí bhur ndroim mar thaca is spreacadh leis. Cosnaigí géagáin na mblianta agus craobha úra na bliana seo ar an gcuaifeach gallda is ar an stoirm aineolais a d’fhág is atá ag fágáil na Gaeltachta chomh cúng is atá sí…

Os ar mo chrann a tháinig leac oighre na mblianta a bhriseadh, santaím uair na hachainí. Guím dea-chomharsanacht agus fáilte chun féile, a mhuintir uile na hÉireann.

Fógraím go bhfuil an chéad mhaidhm de rabharta stairiúil Oireachtas ’74 tar éis briseadh ar Chois Fharraige."

Tá comóradh Oireachtas na Gaeilge 1974 i gCois Fharraige le bheith ar siúil 24 - 28 Meán Fomhair 2014.

Tacaíocht i gCois Fharraige!

Tá ionad álainn tógtha ag pobal Chois Fharraige in aice le Séipéil an Chnoic. Ionad tacaíochta teaghlaigh an cheantair atá ann. Glaotar An Crann Taca air.

Foilsíodh scánáinín beag le déanaí ag taispeáint chuid den obair atá ar siúl ann leis an páistí óga a deireann i bhfad níos éifeachtaí céard tá ar siúl ná aon fhocal uaimse.