Solas ó neamh!

Thug mé cuairt istig i Séipéil na Tulaigh le déanaí. Ní minic a deanaim é sin - cuairt gearr a thabhairt ar an Naomhshacraimint - ach bíodh sin mar atá is deas an nos é. Mar a deireann an sean rann Bhéarla:

"Whenever I pass by the Church I pay a little visit,
So on that day I'm carried in the Lord won't say, "Who is it!?"

Bhí se timpeal a dó a chloig sa tráthnón agus bhi an ghrian íseal ag lionrach agus a gealú ballaí binne bana na tithe sa chomharsanacht. Agus mé ann liom féin leis an Tiarna thug mé faoi deara an patrún a bhí á dhéanamh ag an ngriain tré na fuinneoga agus ghlac mé an pictiúr seo.

Nach bhfuil sé go h-álainn?

Thar cionn....

Pic: Ciabhán Ó Murchú

Bhí an pictiúir seo roinnte ar facebook le deanaí ag píolóta óg ó Chonamara le deanaí.

Bhí spéis agam ann mar sé ár gceantair féin atá ann.

Bhí sé ag eitilt ós cionn na Tulaigh nuair a ghlach sé an bpictiúir.  Ar dheis tá Scoil Colmcille na Tulaigh le feiscint agus beagáining ar chlé uaidh tá ceannceathrú TG4 ann.

Téann an bóthar siar chomh fada le cros bhóthar Bhaile na hAbhann, an áit a bhfuil an siopa áitiúil, Tigh Dick  ag Muintir Uí Dhurcháin (Costcutter). Casann an príomh bóthar ó thuaidh ansin i dtreo Chasla.

Tá bóthar Bhaile na hAbhann ar chlé ón gcrosaire ar taobh Loch na Creibhinne - an loch fada ar chlé.

Tá bóthar eile, an L1200, a théann siar ón gcrosbhóthar agus ar bhóthar ar chlé uaidh sin ar an taobh eile den loch tá An Cloch Mór. Nios faide siar tá Bánrach (An  Bharainn Bhán ar an léarscáil thíos) agus ansin ár mbaile féin, Caorán na gCearc, áit a bhfuil timpeall 28 tithe. Tá Loch na Lannach le feiscint leis, an áit a bhfuil an sean stáisiún gharda chosta a bhí san mír deireannach den dráma teilifíse An Bronntanas.

Níos faide ansin tá Tóin Cnoic - tá túr Martello ar sin má tá súile an-mhaith agat is féidir é a fheiscint. Tá calaphort Ros a'Mhíl (an foirgnimh bán) ansin ar dheis den gcnoc sin.

Níos faide siar fós tá leithinis an Cheathrún Rua agus Garumna, agus ansin Leitir Mhóir agus Cnoc Mordan.

Is annamh a feictear áiteacha ón spéir agus tá sé an-spéisiúl an gaol idir suíomhanna na bailte fearainn a fheiscint.

An Codú féin? Níl sé le feiscint sa pictiúir tá sé ró fhada ar chlé len é a fheiscint! Tá sé faoin bhfocal "Uirlisí" sa mapa thíos!

Lá 'le Máirtín!

Inniú lá mór sa bhFrainc mar sé lá fhéile Mhartain atá ann. Nuair a bhí mise óg bhí sceal an fhir seo ina scéal íontach dúinn. Is cuimhin liom leis go bhfuil traidisiúin ann gur uncail Naomh Phádraig sinn fhéin é chomh maith - ach ní dóigh liom go bhfuil mórán bhunús leis an scéal sin.

Pé scéal é bhí cáil ar an naomh seo in Éirinn agus ar fud na hEorpa le fada. Anseo in gConamara feach ar an méid daoine leis an ainm Máirtín ortha. Ní i ndiaidh Mairtín de Porres ach Mairtín chathair Tours atá siad ainmnithe. Inné roinneadh píosa a scríobh cailín óg as an scoil áitiúil anseo, Scoil Cholmcille ag an Tulach. Scríobh Áine Ní Fhágharta "Oídhche Fhéile Mártain"  sa bhliain 1954.

Ag bronnadh leath a chlócha!
(Pic in Árdeaglais Tours)

Tá scéal againn go léir is dócha. Saighdiúir a bhí ann agus bhuil sé le fear gan mórán seachas éadaí gioballach strachtha air. Thóg sé a claoímh amach agus gearr sé a fhallaing nó a chlócha féin ina dhá leath agus thug don fear deirce é. Níos deanaí san oíche agus é ina choladh chonaic Máirtín an Tiarna Íosa agus a leat-chlócha air (352AD). Ba leor sin dó agus d'éirigh sé as an saighdiúracht agus chuaigh sé san eaglais agus ansin isteach i mainistir.

Níos deanaí fós deineadh ina easpag ar Tours na Fraince agus is ansin a fuair sé bás (395AD). Bhí cáil ar mar naomh agus bé ceann de na céad daoine a deineadh ina naomh gan a bheith ina mairtíreach.

Bhí cáil a naofachta ag leathnú ar fud na hEorpa agus ba ceann de na h-áiteacha is mó oilthearachta ar chomh chéim le Compostella, Canterbury angus fiú An Róimh féin tráth. Tógadh eaglais ann ina raibh a thuama agus leath a fallaing le feiscint ann. Deirtear gur ón bhfocal "capella" (fallaing beag) a tháinig an focal "Chapelle" na Fraincíse agus "Sáipéal" nó "Séipéal" againn féin.

Bhí cáil é go speisialta in Éirinn agus deirtear go raibh Aifreann speisialta in onóir Mháirtín ar Oileán Í ag Colm Cille agus tá cúntas ar a shaol mar chuid mór de Leabhair Ard Macha (9ú Aois) agus chomh maith leis sin deirtear gur iarr Naomh Colmán (Columbanus) cead guidhe ag uaigh Mháirtín agu é ar a chuid turasanna san Iodáil nuair a bhunaigh sé Mainistir Bhobbio níos deanaí san Iodáil.

Tuama Mháirtín i dTours

Seachtain ó shin bhí muid fhéin i dTours achuamar muid chomh fada le Baisleac Naomh Mhairtín (Fraincís) atá fos ann. Tá an eaglais féin nua go leor (19ú Aois) ach tá a tuama fós faoi gradam faoin bpríomh altóir. Smaonigh muid ar na daoine go léir in Éirinn leis an ainm sin agus b'fhéidir nach raibh fhios acu áit stairiúl i saol na hÉireann leis na cianta cairbreacha!

Chuireann Áine deireadh lena píosa scríobhnóireachta leis an paidir ghearr seo:

"Iarraim ar Mhártan Míorbhúilteach muid a thárrtháil is a chur ar ár leas, is go mbeirimíd beo ar Fhéil Mhártain aríst!"

Céard is féidir linn a chuir leis sin ach "Áiméan!"

Slán le Fil!

Tá Aifreann speisialta le bheith i Séipéal na Tulaí le buíochas a teaspáint do Dia ar obair Fil Uí Dhubhghaill agus an obair a rinne sí ar fud an cheantair ar son phobal an leath-pharóiste Séipéal Cholmcille agus ag son phobal na scoile. Chaith sí na blianta mar muinteoir agus mar príomh i Scoil Colmcille agus tá sí le h-éirí as ag deireadh na míosa seo (Ean 2014)

Fil Uí Dhubhghaill

Seo an teachtairecht a bhí i nuachtlitir an Pháróiste ag an deireadh seachtaine ón Ath Billy, an Sagart Páróiste:

"Míle buíochas: Thar mo cheann féin, thar cheann pobal na scoile, pobal aan pháróiste agus na sagairt a d'imigh romham ba mhaith liom míle buíochas a ghlacadh le Fil Uí Dhúil agus í ag éirigh as a post mar mhuinteoir agus mar Phríomhoide Scoil Cholmcille na Tulaí ag deoreadh na míosa seo. Míle buíochas as an seirbhís a thug sí trí na blianta, níor chuir mé cheist ar ché mhéid bliain, ma mhuinteor agus mar phriomh oide, mar chabhróir agus comhairleor, as anseirbhís agus an cúnamh a thug sí do go leor daoine sa phobal i rudaí a bhain agus ná bhain leis an scoil agus an scolaíocht. Míle buíochas as an seirbhís a thug sí do phobal an Aifrinn ó thaobh ceol agus eile i rith na blianta san ach go h-airithe ar na h-ócáidí móra. Guím rath Dé ort a Fil. Go raibh sláinte maith agus croí láidir agat cun sásamh agus taithneamh a bhaint as na blianta atá amach romhat agus go mba fada iad na blianta sin."

Beidh an Aifreann Buíochas ann i Séipéal Cholmcille ar 11.30 r.n, ar Maidin Dé hAoine 31 Ean 2014. Beidh cór na scoile páirteach ann agus eidh fáilte roimh thuismitheoirí agus iar-scoláire na scoile ann.

Sí Una Uí Dhiorráin atá ceapthya mar príomh oide na na scoile ar Lá 'le Bríde. Dúirt an Sagart, "Go raibh beannacht Bríde uirthí agus go raibh spiorad Bríde inti agus í ag tabhairt faoin dúshlán seo."


Téann Múinteoir Fil ar bhóthar na smaointe i dteannta na cultachaí ar Cheoldrama RTÉ

Colmcille sa bhaile ar deireadh!

Tá beagnach leath chéad bliain caite ó tógadh séipéal na Tulaigh i gConamara. Bé an céad séipéal tógtha in Éirinn faoi rialacha nua liotúirge a tháinig as Comhairle na Vatacáine (1963-1965).

Nuair a tógadh é bhí rún fuinneóg gloine stáin a cur ar an mbinn ó thiadh ós cionn na príomh doirse. De bharr easpa airgead ag an am níor cuireadh ann é.  Is dócha gur tré dearmad nár deineadh aon rud faoi go dtí anois.

Le déanaí cuireadh isteach é agus anois tá sé le feiceál ina áit fhéin. Is foirgnimh caomhnaithe é Séipéil na Tulaigh agus mar sin bhí ar an bhfuinneog teacht leis na fuinneogaí eile sa séipéil cheana, ó thaobh dearadh dé: dearadh simplí, geal. Sílim gur éirigh leis an bhfuinneog nua na coinníollacha sin a comhlíonadh.

Is deas an íomhá é den naomh ar cloch ag snámh ar an bhfarraige, de réir seanachas béile na háite, gur tháinig sé aniar as Árainn ar charraig mhór.

Tá Bád Colmcille fós le feiscint in aice le Reilg Muighreas ar trá an Bhánraigh agus is ansin ar Lá Cholmcille a bhíonn Lá an Phatrúin, nó Lá an Tobair á céiliúradh gach bhliain leis an cianta!

Nach deas an rud é go bhfuil Naomh Colmcille anois le feiceáil ina Séipéal féin, Seipéal na Túlaigh?

An Turas ar Lá an Tobair (Máirín MhicLochlainn 2012) Colmcille i seanchas na ndaoine (Coilimín an Fhárthara 1995) Johnny Chóil Mhaidhc agus Lá an Phatrúin! (1963)

Gníomh cosáin coisithe Chonamara

"Siúl, siúl, súil, a rúin," a deireann an amhrán ach go minic is gá na focal "go dteigh tú a mhúirnín slán" a chuir leo más ar bhóthair Chonamara atá do thrial!

Tá fhios ag madraí na sráide faoi crot bhoithre Chonamara. N'fheadair an fhuil fhios acu faoin easpa chosáin in an chuid áiteanna ann.

Tá gníomh á dhéanamh ag Coiste na Tulaigh na madraí a chuir ar an eolas i mí Márta tré Oíche na gCon a eagrú istigh i nGaillimh ar an  gcead Sathairn sa mhí sin. Beidh slua ag dul soir ann le craic a bheith acu agus airgead a sholáthar do thógra le cosán ó Áras TG4 siar chomhfada le cros bhóthar Bhaile na hAbhann. Is dócha gur comhartha ar an nganntanas maoine ón Rialtas é nach bhfuil an Comhairle Chontae sásta (nó ábalta?) íoch ar obair mar sin ó chiste na Chomhairle.

Eagraíodh ocáid ag chuir tosú leis an bhfeachtas ar an Aoine seo caite agus b'é laoch peile (nó caide) Chiarraí agus tráchtaire raidío agus teilifíse, Dara Ó Cinnéide, a sheol é. Bhí slua ón gceantair ann mar aon le hionadaí áitiul, mar an Seanadóir Trevor Ó Clochartaigh agus na Comhairleoirí Seán Ó Tuairisc agus Seán Ó Laoi. Bhí dhá cúnna ann lena a dtacíocht a theaspáint chomh maith!

Tá pictiúirí den ocáid le feiscint ar facebook anseo.

Bí ag breathnú le níos mó eolais faoin oíche spraoiúil seo ar an meáin soisialta agus eile!

Cú chosáin!

Tá Oiche ag na Madraí le reachtáil chun airgead a sholáthar le cosán a thogáil ó Foirgneamh TG4 go dtí crossbhothair Bhaile na hAbhainn dha eagrú ag Coiste Pobal na Tulaí i lathair na h-uaire. Tá siad ag súil go mbeidh sé ar an 2ú Lá Márta istigh ag Rásraon an gCon i nGaillimh (Béarla).

Tá ticead le fáil o bhail an choiste ar phragas €15 an duine no €25 ar chlann.(2+2)

Má tá duine ag iarraidh aon chunamh a thabhairt don choiste no ticeád a chuir san aireamh dean teanghmháil le Maire ag 086-3104573 no Nuala 572049.

Beidh siad thar a bheith búioch do aon tacaíocht don chúis tabhachtach seo! Baintear an úsáid as an chuid seo den bhóthar ag coisithe, go mór mór ag páistí scoile i rith na bliana agus scoláirí Gaeilge i gColáiste Chamais sa Samhradh.

Tá praghas an bhus istigh ar phraghas na ticéád. Tá bus ag fagáil Halla na Tulaí ar an oíche. Beidh tuilleadh eolas le fáil níos gaire don ócaid!!

• Tá suíomh ar facebook ag Oíche na Madraí anois - feach ar ché tá ag dul ann!

Cuireadh ón sagart!

Tá cónaí orainn-ne i bPáróiste an Chnoic i gCois Fharraige (Árd Deoise Thuama - Béarla!) . Bainmuid leis an dar séipéal sa pharóiste, Séipéal na Tullaí - séipéal stairiúil mar a thárlaíonn sé mar bé Séipéal Naomh Colmcille na Tullaí an chéad séipéal in Éirinn a tógadh faoi rialacha nua a tháining as an dara Comhairle Vatacáine sna seascadaí. Sé sin an céad eaglais sa tír a tógadh leis an altóir oiriúnach do íobairt an Aifrinn agus an sagart ag seasamh len a aghaidh i dtreo an phoball.  Romhe sin ba i Laidin agus lena dhroim don bpoball a deineadh an gnás Eocharaisteach - le ceithre chéad agus bfhéidir i bhfad níos mó bliaina. Ach ní faoi seo atá mé ag scríobh!

Naomh Colmcille, An Tullaigh

Tá sé de nós nuachtlitir beag a bheith again sa pharóiste le tamall anuas. Bíonn nuacht áitiúil, fógraí amantai Aifrinn agus rudaí suimiúla eile ann. Chuir mé spéis sa píosa seo, ó pheann an t-sagairt pháróiste, a bhí ann ar an Domhnach.

"Oíche Nollag/Lá Nollag
Bhí sé íontach an slua mór a fheicheál ag Aifreann na Nollag. Bhí sé deas daoine a fheiceáil ann nach bhfaca mé le píosa, b'fhéidir nach bhfaca mé aríamh ann, comh maith leis na daoine a fheicim ann go rialta. Is fíor sin faoi chuile duine idir sean agus óg ach caithfidh mé a rá go raibh sé íontach uilig an méid daoine óga a fheiceáil.

"Níl fhios agam cén fáth a raibh tú ann. B'fhéidir gur consias a bhí i gceist, b'fhéidir gur 'draíocht, na Nollag, b'fhéidir gur athnuachan creidimh, nó bfhéidir gur iarracht maith an ceann is fearr a fháil ar leisce, rud a bhíonn ar chuile dhuine againn ó amm go chéile ach nach bhfuil sé comh h-éasca ag cuid géileadh dó is mar atá ag cuid eile.

"Is cuma cén fath a raibh tú ann! Bhí tú ann agus bhí ár gcéiliúradh níos saibhre mar gheall go raibh tú ann. Iarraim oraibh uilig ach go háirithe ar na daoine óga iarracht a dhéanamh amach anseo an creidimh sin atá mé cinnte atá go domhain in bhur gcroí a athnuachan agus ar dtús, mar atá ráite agam cheanna, am a caitheamh le Dia chuile lá agus más féidir ar chor ar bith freastal ar an Aifreann níos rialta b'fhéidir ná mar a bhí sibh ag déanamh."

Ansin  chuireann sé dúshlán eile ós a gcomhair:

"Iarraim oraibh ansin páirt níos gníomhaigh a ghlacadh mar léitheoirí nó mar ministéirí. Tógann sé creideamh agus má dhéanann sibh macnamh air tá mé cinnte go bhfuil an creideamh sách láidir ag formhór agaibh, agus tógann sé misneach. Ta súil agam go bhfuil an misneach ag go leor agaibh. .."

Ag an deireadh tá cuireadh tugtha aige. "Más maith le éinne ceist creidimh, nó léitheoireacht nó ministreacht a phlé beidh fáile rompu glaoch isteach am ar bith!"

Glór na nGael agus An Tulach

Bhí lá mór ag buaitheoirí Glór na nGael in Áras an Uachtaráin le déanaí agus  bhí baill den choiste áitiúil, Coiste na Tulaigh, ann le buaileadh leis an Uachtarán. Ocáid mór a bhí ann, comóradh 50 bliain don eagraíocht agus don gComórtas.

Tomás Ó Neachtain agus baill den gCoiste ag caint leis an Uachtarán!

Bhuaigh Coiste Pobal an Tulaigh an chéad áit náisiúnta sa chomórtas do choistí gan cúnamh fostaíochta. Bhronn an tAire Donncha Mac Fhionnlaoich agus an Dr Íde Ní Uallacháin an duais cheana féin, seic do €10,000, ar Nuala Ní Chonghaile agus Tomás Ó Neachtain, thar cheann an choiste i dTeach Carton, Má Nuad, ar an 16ú lá Aibreáin 2011. (Féach an pic ag an bun!)

San Áras!

Na buaitheoirí ar fad leis an Uachtarán.

An bronnadh féin i Má Nuad mí Aibreáin 2011

Athraithe agus nuacht eaglasta eile

Fógraíodh an-chuid athraithe agus nuacht in Árd Deoise Thuama (Béarla) le déanaí.

Tá beirt shagart An Chnoic/An Tulach, an tAth Micheál Ó Flannara agus an Ath Colm Ó Ceanabháin le h-éirí as, mar atá an tAth Pádraigh Audley ar an gCeathrú Rua. Tá an tAth Liam Ó Raghalaigh ón Fhairche le bheith mar Sagart Paróiste An Chnoic/An Tulach. Ní bheidh sagart lonnaithe ar an dTulach. Tá an tAth Ciarán de Blaca le haistriú ó Árainn go dtí an Ceathrú Rua mar Sagart Paróiste agus tá an tAth Micheál Ó Mainín ag dul go hÁrainn ó Chathair na Mairt. Tá an tAth Pádraig Standún ag dul go Charna ó Thuar Mhic Éadaigh agus an Sagart in gCarna, An tAth Pádraigh Ó Conaola ag dul go dtí an Fhairche/Cor na Móna.


Fógraíodh leis ón Vatacáin, go bhfuil Árdeaspaigh Otawa (Canada) Terrence Thomas Prendergast, (Fraincís) ceapaithe ag an bPápa Benedict mar Cuairteoir Aspalda ar Árd Deoise Thuama le scrudú níos doimhne a dhéanamh ar na socraithe atá déanta ag an Eaglais anseo le sabhaltacht leanaí a threisiú. Tá cuairteoirí eile ainmnithe aige do na trí árddeoisí eiule sa tír agus duine eile le scrúdú ar an institiúidí rialta sa tír.
Nach ait an rud é go bhfuil leathanaigh Árdeoise Ottawa in bhFraincís agus Béarla agus nach bhfuil ach Bearla ag Árd Deoise Thuama?