Meath intinne!

Ta alt a scríobh Alex Hijmans i rith na seachtaine i m'aigne ó léigh mé é. Is cuid de srath atá á scríobh aige don nuachtán fíorúil Tuairisc.ie ar a thaithí féin agus é ag dul ar a thuras gan staonadh lena a mháthair agus a sláinte ag dul go neamaiteach in olcas. 

Bhí néaltrú seanaoise ag mo mháthair féin a cailleadh timpleall 10 mbliain ó shin. Cé nár ainmníodh mar ghalar Alzheimer a bhí uirthi is beag an difríocht idir an dá riocht. 

Is cosúil go raibh sí mar sin sular bhfuair m'athair bás cúig mbliain roimpí. Cé go raibh fhios againn go raibh sí beagáinín "dearmadach" ní raibh fhios again go raibh sí chomh dona agus a bhí sí dairíre. D'fhán sí ina cónaí leithí féin ach d'fhán duine de mo dheartháireacha sa teach leithí san oíche ar feadh sé seachtaine nó mar sin. 

Oíche amháin chuir sí ceist ar duine acu. "Cén fáth go stopann duine agaibh liom gach oíche?" 

Bainfeadh geit as mo dhreathair agus d'fhreagair, "Cheapann muid go bhfuil tú uaigneach a Mháthair!" 

"Cinnnte tá mé uaigneach," ar sí, "ach ní mé uaigneach díbh-se!"

Diaidh ar ndiaidh d'éirigh sí níos measa. Mar a deireann Alex "...is de réir a chéile, seachas thar oíche, a thagann an meath..." 

Bhí timpist aici lá. Thit sí agus tógadh go dtí an oispidéal í. Chinneamar nach bhféadfadh sí fanacht leithí féin agus thóg duine de mo dheartháireacha agus a bhean cróga isteach ina dteach féin í. 

Chun sos a thabhairt dóibh thógamar anoir go dtí ár dteach-sa i gConamara chun sos a thabhairt dóibh ó am go chéile. Is léir go raibh sí ag dul níos measa gach uair a tháinig sí.  Agus ar ndóigh an géartheangachas agus an stuacacht. Bhí orainn súil géar a choimead uirthi an t-am ar fad agus smach a coimead ar ár dteangacha agus ar ár méin féin!

Ar deireadh is ar éigin go raibh aithne aicí orainn cé go raibh fhios aici go rabhamar a tabhairt aire di.

Lá amháin chuir sí ceist orm: "Cé thusa?"

"Is mise do mhach a Mháthar!"

"Ní fhéadfadh sé sin a bheith fíor," a dúirt sí go dearfa agus go láidir, "Ní raibh mise pósta riamh!"

Ar deireadh fuair uair sí bás go tobann agus muide thár timpeall orainn. Is cuimhin liom agus í a rothú thuas go dtí an bharda san oispidéal gur raibh greim daingin aici ar mo lámh ach gan focal a rá. 

Bhí an tuismitheoir ina pháiste.

Beannacht Dé le hanamacha na marbh agus go gabhródh sé leo siúd ag tabhairt aire dóibh - go minic gan buíochas.

Ag stiúiriú na píobairí!

Tá sé fógartha ag Na Píobairí Uilleann (Béarla) gur ghlac Tomás Mac Thréinfhir BL le hainmniúchán do Bhord Stiúrtha na heagraíochta.

Is abhcóide é Tomás atá ag obair ag Barra na hÉireann. Tá sé cáilithe leis an dlí a chleachtadh trí mheán na Gaeilge, agus is Idirghabhálaí Creidiúnaithe de chuid CEDR é, atá deimhnithe i socrú dhíospóidí tráchtála agus idirbheartaíocht gan réiteach lasmuigh den chúirt.

Cuimsíonn cúlra gairmiúil Thomáis róil shinsearacha i mbainistíocht ghnó tráchta agus i gceannasaíocht ag leibhéal an bhoird in earnálacha éagsúla, seirbhísí proifisiúnta, an teicneolaíocht, seirbhísí airgeadais agus earnálacha gan bhrabús ina measc. Sular gaireadh chuig an mBarra é, bhí sé ina phríomhfheidhmeannach ar Institiúid Mhargaíochta na hÉireann, mar a raibh sé i gceannas an ar mbunathrú a rinneadh ar an gcomhlachas gairmiúil náisiúnta.

Bhain sé MBA san Fheidhmiúcháin Idirnáisiúnta agus dioplóma sa Rialachas Corparáideach amach ag Scoil Ghnó Smurfit in UCD. Bhronn Institiúid na Stiúrthóirí in Londain stádas an Stiúrthóra Chairte air agus chomhlánaigh sé cúrsa feidhmiúcháin ag Scoil Ghnó Harvard. Bronnadh comhaltas de chuid Institiúid Chairte na Margaíochta, arb é an comhlachas gairmiúil margaíochta is mó ar domhan é, air. Tá sé líofa sa Fhraincis agus sa Ghaeilge, agus bhí sé ina bhall de bhord an Confédération Européenne du Marketing / Cónaidhm Mhargaíochta na hEorpa.

Baineann Tomás le teaghlach mór ceoil thraidisiúnta agus píobaireachta. Is fidléir aitheanta é agus tá céim mháistreachta aige sa Cheol Traidisiúnta.

Agus é ag labhairt thar cheann Bhord Stiúrtha Na bPíobairaí Uilleann, dúirt an cathaoirleach, an Dr. Caoimín Mac Aoidh:

“Tá áthas ar Na Píobairí Uillean fáilte a fhearadh roimh bhall nua den Bhord. Beidh saineolas gairmiúil Thomáis ar an ngnó, ar an margaíocht agus ar an dlí ina bhuntáiste mhór don eagraíocht, go háirithe agus muid ag dul ag dul i ngleic i gcónaí ar leathnú riachtanais an Chóid Rialachais. Táimid ag súil go mór lena chuid rannpháirtíochta agus le bheith ag obair ina theannta.

Rinne Na Píobairí Uilleann athrú ar a mBunreacht le deireanaí le ballraíocht ag leibhéal an Bhoird a cheadú dóibh siúd a bhfuil scileanna uathúla le tairiscint acu ó thaobh cur chun cinn gach uile ghné den phíobaireacht. Cinnteoidh a leithéid de bhallraíocht ghníomhach ag leibhéil an Bhoird go beidh na struchtúir Rialachais agus na caighdeáin is oiriúnaí á gcur i bhfeidhm ag an eagraíocht.“

Bord Stiúrtha reatha Na Píobairí Uilleann: Dr. Caoimhín Mac Aoidh, Danny McGreevy, Carolyne Lindsay, Rick Lines, Sorcha Potts, Peter Browne, Barra McGrory QC, Tomás Mac Thréinfhir BL.

@TomTrainor @Napiobairi #Ceol

Sé seachtaine!

Bhí mé ag an dochtúir i rith na seachtaine - gnáth scrúdú sláinte bliaintúil.

Chuir me ceist faoin vacsaín agus conas mar a n-eagrófar é sa chleachtas acu?

Duradh go mbeidh siad ag glaoch orm i gcionn sé seachtaine.

"Tá tú i gcohort a trí," a duradh liom.

Conas a thosaíodar ag úsáid an focal sin. Bhíodh sé á úsáid i gcúrsaí cugaidh agus tá píosa filíochta im chloigeann ón am a rabhas ar scoil... dán ó pheann an Tiarna Byron:

"The Assyrian came down like the wolf on the fold,

And his cohorts were gleaming in purple and gold;

And the sheen of their spears was like stars on the sea,

When the blue wave rolls nightly on deep Galilee."

"Scrios Sennacherib" atá ar an dán agus is cuimhin liom gur thaitin sé go mór liom. 

Le cúnamh Dé ní thárlódh a thárla do chohóirt an rí Aisirigh don cohórt ina bhfuil mé féin - nó aon cheann de na chohóirt atá le dul faoin tsnáthaid amach anseo. 

Agus go mbeidh an ráig seo scriosta mar chinn Sennacherib, "melted like snow in the glance of the Lord!"

---

Tá an dán ina iomláine le fáil anseo: The Destruction of Sennacherib: George Gordon (Lord Byron) 1815

Lón faoi dheireadh!

Is ar amharaí an tsaol nách raibh fhaca mé an scannán úd "Lón sa Spéir!*" go dtí aréir ar TG4. Bhí neart faoin scannán ar an gcóras giolcaireachta agus na meáin shóisialta leis na blianta ach theip orm é a fheiscint aon uair a bhí á dtaispeáint.

Níl fhios agam cad a bhi mé ag suíl leis. Is dócha scéal na bhfear a bhí ag glacadh sosa thuas ós cionn Nua Eabhrach sa phictiur cáiliúl. Ach ní sin a bhí ann cé go éirigh le déantóirí an scannáin beirt ainm a fháil go cinnte, b'fhéidir - beirt as Éirinn!

Ba léiriú ar saol atá athraithe ó bhun go barr i gcúrsaí tógála. Is ró cosúil nár chuala éinne ag an am seo (1932) faoi sláinte agus sabháltacht! Is ina suí gan aon chosaint 800 troigh ós cionn sráideann gnóthach Nua Eabhrach ag am lón a bhi an aon duine déag seo. Ní raibh hata chrua ag éinne acu mar shampla! Ní raibh aon criosanna sabháltacht le feiscint. 

B'íontach liom go raibh cartlann sa bhfoirgneamh féin le pictiúirí (an ceann áirithe seo san áireamh) a thóg grianghrafadóirí agus an tógáil ar siúl. Ach cé go bhfuil an pictiúirí féin le feiscint ann is beag eolas atá ann faoi ainmneacha na bhfear oibre a bhí le feiscint sna pictiúirí sin. Níl fiú aon chinnteacht ar ainm an té a thóg an pictiúir úd. Ba gnáth grianghrafadóirí nuachtáin iad agus ba chuid dá ghnáth oibre don nuachtán a bhí ar siúl acu. 

Tríd is tríd bhi an mheas ar na hoibrithe á léiriú. Bhíodar ag obair thuas ansin ar na cearchaillí - ag rinnce d'fhéadfá a rá ós cionn  na cathrach. Ní nach íonadh cailleadh cuid acu ach bhí pá maith ann dóibh dúradh.

Chuir mé suim sa cineamatagrafaíocht, más sin an focal. Bhí sé íontach go rabhadar ábalta dul isteach sa phictiúir, dul faoi an gcábla atá ar dheis sa pictiúir. Nó dul faoi na fir agus breathnú ar na foirgnimh a bhí ansin. Bíontach an scil nó an teicníocht é a chuir leis an léiriú. 

Is pictiúir é seo atá mar siombail ar chathair agus ar thréimhse nó aois eile. Ar thógáil cathair nach raibh a leithéid de am go dtí sin - meascán treibheanna nó náisiúin idir Éireannaigh, Iodálaigh agus Eorpaigh eile. Tá sin fós ag tarliúnt fos sa cathair sin ach le daoine ó náisiún eile, Vítneam, an Phacastáin, an Aifric agus eile. An comhleá cultúir atá i Nua Eabhrach thár aon cathair eile fós.

Ba an léiriú ar am agus ar luachanna Nua Eabhrach sna tríochaidí é an scannán seo. 

*"Lón sa Spéir/Men at Lunch": Léiritheoir,  Seán Ó Cualáin, Sonta Films, Conamara 2012

@Sontafilms @TG4TV

Ag siúl!

Bhí an aimsir go dona i rith na seachtaine agus ní raibh seans againn dul ag siúl an 5km. Bhíomar istigh sa teach faoi dianglásáil ag an mbáisteach. 

Ach ar maidin bhí sé go deas. Griain ag taitneamh. Chuala mé lon dubh ag canadh i sceach ag tí Choilm. Bhí asail baillithee le chéile taobh le teach eile. 

Bhi an chuid amuigh ag siúl. Mar a deirtear thár timpeall anseo bhi an bóthar an-bhisí!

Chuaig me siar i dtreo Baile an tSléibhe agus thug mé faoi deara muileann gaoithe Ros a'Mhíl ag lúbadh go leisciúil agus ag amharch orm thar an aird.

Lá deas a bhí ann, lá earraigh thiar!

Neodrachas?

Ta an toghchán thart agus duine nua le dul isteach sa Teach Bán.

Nuair a bhí an comhaireamh ar siúl bhí an chuid in Éirinn ag breathnú isteach ar CNN. Bhíomar faoi gheasa ag John King agus a bhalla dríochta. Bhí íontas orainn go raibh sé chomh eolach ar na toghcheantar is lú agus is iargúlta in Arizona nó Georgia. 

Níos deanaí cheap mé go raibh an stáisiún claonta i gcoinne an Uachtaráin a chill an toghchán. Ní h-é nach naontóinn leis an dearcadh sin ach má deanaim comparáid leis na stáisiún in Éirinn ní dóigh liom go  mbíonn siad leath chomh neamhbhalbh agus a bhí na láithreoirí ar CNN. Samhligh Brian Dobson ag rá: "Bhí an rud a dúirt an Taoiseach mícheart agus mí reasúnta!"

Dúradh i gcónaí nuair a labhair Donald Trump amach ag rá gur raibh caimiléireacht ar siúl agus gur "goideadh" na milliún vótaí uaidh níor chuireadar fiacail istech ann "Tá sé ag bréagadóireacht!" nó "Níl fianaise ar bith ann!" (Ní fhaca mé aon stáisiún eile ach cloisim go raibh Fox News níos díograsaí ar son tuairimí Trump!). Má thárlaíonn rud mar sin i dpolataíocht in Éirinn bíonn na léirtheoirí neodrach (nó b'fhéidir níos caolchúiseaí). Chuirim i gcás an Arms Trial sna seachtóidí is cinnte gur insíodh bréag nó dhó ach sna meáin chuireadar na ráitaisí éagsúla ós ár gcomhair agus bhí sé soiléir conas mar a bhí rudaí. Cinnte tá spás ann do thuairimí éagsúla ach nach ceart go fágfaí iad siúd do na "saineolaithe" agus do na polaiteoirí féin? Ní ceart do na léitheoirí aontú nó gan aontú leo go hoscailte.*

Ní dhéanfidh mé trácht ar bith ar an neodrachas a bhí ag Éirinn i rith an Daradh Cogadh Domhanda nó "neodrachas claonta" mar a dúirt an fear eile!

Ar ndóigh tharla ansin an "éirí amach" i dTithe Pairliminte Washington - An Capital. Ar ndóigh bhí na tuairiscí an mhaith agus chuireamar aithne ar Donie O Sullivan i measc na sluaite. Bhí sé spéisiúl gut trachtaire ar chúrsaí mheáin shoisialta a bhí ann. Má bhí éinne a thuig tabhachta agus tionchar na meáin sin b'é Donie é. Mar a dúirt sé "Má tá ort tuiscint ar thabhacht na meán sóisialta ní gá ach breathnú thár timpeall anseo!"

Ach ansin cuireadh deireadh le cúntaisí Trump go tobann. Tá mé beagáinín amhrasach faoi sin caithfidh mé a rá. Ní sé go n-aontím le tuairimí an fhir sin ach go raibh an cumhacht ag comhlucht príobháideach deireadh a chuir le cúntas mar sin. Feicim go raibh an amhras céanna ag Angela Merkel na Gearmáine. “Is ceart bunúsach a bhfuil tábhacht bhunúsach leis an gceart saoirse tuairime. Ach ní ceart cur isteach ar an gceart bunúsach seo, ach amháin tríd an dlí reachtaithe ag ionadaithe tofa agus ní de réir chinneadh bhainistíochta ardáin na meán sóisialta!" 

Ní gá ach breathnú ar an córas giolcaireachta agus ar chuid den stuif atá á chraobhscaoileadh ansin le feiscint go bhfuil gá le srian éigin. Agus ní tuairimí na h-eite dheis amháin atá i gceist anseo.

Tá meas tuilte ag gach éinne againn fiú an duine is nimhnaí nó is fealltaí. Ach tá meas tuilte ag an gnáth duine chomh maith.

*Tá alt foilsithe sa Sunday Times ag deanamh an pointe céanna. ("CNN no better than FOX..." Eagrán Éireannach 17/1/2021)

Buchenwald go Bun Gabhla!

Bheifí ag ceapadh go mbeinn in ann na leabhair ar fad nach bhfuil léite agam go dtí seo a léamh agus muid faoin dhianghlasáil. Ach mo léan, ní mar a síltear bítear. Thit cineal fuarchúiseacht nó spadántacht orm agus ar cúis amháin nó ar chúis eile ní raibh mé ábalta díriú ar aon rud go leanúnach. 

Rinne mé iarracht leabhair Bhreandáin Uí Eithir, "Lig Sinn i gCathú!" a léamh. Níor éirigh liom suim a mhuscailt sa scéal agus stop mé á léamh. Is dócha go dtarlaíonn sin ó am go chéile. Is cuimhin liom agus mé óg dúradh liom an scéal seo nó an scéal siúd a léamh agus uaireanta theip orm an leabhair a chríochniú - thárla sé liom le "David Copperfield" mar shampla agus le "Gulliver's Travels." Bhí an diomá ag mo mháthair, a bhí ina léitheoir críochnaithe, agus níor thuig sí cad a bhí cearr liom. Ar ndóigh níor léas leabhair i nGaeilge go dtí go raibh i bhfad níos sine sa meánscoil. (Bé "An Fáinne Arabch" le Deasún Breathnach an cead ceann a léas agus tá sé agam fós - ach sin scéal eile!)

Agus an Nollaig ag buaileadh linn chinn mé ar thosú arís ag léamh. Chonaic mé rud éigin ar líne ag moladh leabhir eile le Breandán Ó hEithir - "An Nollaig Thiar." 

Foilsíodh é san bhliain 1989 agus is cuimhne chinn ata ann ar a shaol nuair a bhí sé óg ar Inis Mór. Díreach roimh agus i rith an dara Cogadh Domhanda a bhí ann agus tá léiriú an mhaith a shaol mar gasúr óg ar oileán atá ann. 

Baineadh geit asam mar níl ar oileán iargualta in iarthair na hÉireann a thosnaíon an údar. Ní hea. Is i Weimar na Gearmáine a thosnaíonn sé. Ait go leor is ansin a bhí an Rialtas lag sa tír sin ón gCogadh Mór go dtí éirí Adolf Hitler agus an Triú Reich agus an Dara Chogadh Domhanda. Ach b'shin stair anois, sna hochtóidí, bhí an údar sa Ghearmáin agus chinn sé ar chuairt a thabhairt ar champa ghéibhinn Buchanwald. 

Ar an turas ón gcampa  bhuail sé le Gearmánach, seanfhear, agus chaitheadar an tráthnóna "ag chur síos ar an Nollaig thoir agus ar nósanna na Nollag thiar ar imeall na Mór-Roinne." Is dócha gur as sin a tháinig an leabhar seo - turas ó chuairt go Buchenwald siar go Bun Gabhla Árann.

Ta na leabhar íontach éasca le leamh. Cur síos beacht ar shaol in Árann nuair a lastar solas na Nollaig i lár na Gheimhridh. Ar ndóigh bhí an cogadh ar siúl don chuid is mó agus an léiriú ar an tionchar ar phoball an oileáin. An tabhacht a bhí leis an mbad, an Dún Aonghus, agus an ceangal a bhí ag na hoileannaigh ar siopaí áirithe i nGaillimh.

Domsa, mar "áitreabhach" i mbruach bhaile de chuid Bhaile Átha Cliath, is léiriú ar shaol atá doshamhlaithe. Gan aibhleis, ag úsáid connnle mar gnáth sholas. Raidió a úsáideann cadhnra fliúch agus an stró a bhí ortha le cinntiú go mbeadh cadhnra lódáilithe, go mór mór am Nollag.

Agus ansin go raibh gá dó dul "thar lear" l'aghidh oideachas tár éis bhunscoile. Agus ansin ag an deiredh é i mBaile Átha Cliath ag teacht abhaile don Nollag, an imní go gcaillfadh sé an bád ó Ghaillimh agus an turas ocht n-uaire abhaile de bharr aimsir geimhreata agus droch ghual d'inneal an bháid. Agus ansin bheith ag súil leis an turas ar ais go Bhaile Átha Claith agus a shaol ann. Cé nár thuig sé ag an am cad a bhí ag titim amach dó, "tuigim anois go raibh fonn orm a bheith sna fir, agus nach mbeadh an Nollaig thiar go deo arís mar a bhíodh." 

* An Nollaig Thiar, Breandán Ó hEithir, Poolbeg Press, ISBN 1 85371 044 X

Féile Normánach.

Inniú féile Thomáis Beckett a maraíodh ag saighdiúirí Anraí II Shasana ina Ardeaglais i gCanterbury ar an lá seo sa bhliain 1170. Ba cheann de phríomh oilithreachtaí sna Meán Aoiseanna í ar chomh chéim le Santiago Chompostela nó leis an Róimh féin. 

Deirtear gur tháinig Anraí go hÉirinn chun cairdeas leis an bPápa a dhaingniú arís tár éis bháis Thomáis. Ar ndóigh bhí eagla air go n-éiródh leis na Normánaigh ríocht nua neamhspleach a bhunú in Éirinn. Ar deireadh d'éirigh le Anraí smacht de short éigin a chuir ar na Normánaigh ach d'athain na Taoisigh in Éirinn é mar Thiarna ar an tír agus thosaigh an coimhlint idir Éirinn agus Sasana a mhair go dtí an lá atá inniú ann.

Ní fios cad a tharlódh gan dúnmharú Ardeaspag Thomás ina eaglais sa bhliain 1170?

Nuair a bhíomar ar thuras go hiarthair na Sicile d'fhánamar i mbaile Marsala. Tá cáil ar an baile seo don fíon uathúil láidraithe a faightear sa cheantear. Ba ríocht de chuid na Normánach í an tSicil san triú aois deag. Tá an Ard Eaglais ann tiomnaithe do Thomás Chanturbury agus is ansin atá an pictiúr seo le feiscint ós chionn an phríomh altóir.

An pictiúr deireanach.

Chuir píosa a léigh mé i dTuairisc ar líne ag scríofa ag Alex Hijmans ag smaoineamh mé. Tá cónaí ar an Ísiltíreach i mBraisíl ach ar ndóigh tá a mhuintir soir san Ísiltír. Scríobh sé agus é ag pacaíl a mhala le dul abhaile lena a Mháthair a fheiceáil ach ar ndóigh sna laethanta seo ní bhíonn tú cinnte go bhful tú ar do bhealach go dtí go mbíonn tú sa aer! Deireann sé "Murach nach bhfaca mé mo mháthair, a bhfuil galar Alzheimer uirthi, le breis agus bliain anuas ní thabharfainn faoin aistear ar chor ar bith." Bhí srath altanna scríofa aige ar an ábar seo roimhe seo ar ndóigh ach cheap mé go raibh rud éigin tochtmhar sa scéal seo aige.

Ansin bhí giolch ag Féilire Gaeilge ag meabhrú dúinn gur cothram an ama seo a fuair an síciatraí Gearmánach Alois Alzheimer  bás. B'eiseann a chéad scríobh páipéar eolaíochta faoin néaltrú seo a tugann muid "Galar Alzheimer" air inniu. Buail taom chroí é ar an 19 Nol 1915.

Is dócha nach gcuirfinn mórán suime sna scéalta seo ach amháin go raibh galar mar sin ag mo mháthair féin - néaltrú seanaoise a bhí uirthí cinnte ní fios dúinn an é an galar Alzheimer a bhí uirthí ach ar ndóigh is beag an difríocht idir an dá ghalar. 

Diaidh ar ndiaidh chaill sí a cuid chuimhne ó fuair m'athair bás. Bhíodar seasca bliain pósta agus maidin amháin fuair sí é agus é gléasta le dul amach ach bhí sé ina luí ar a leaba. Bhí sé ochtó seacht agus taom croí a fuar sé. Ach go dtí an lá atá inniú ann níl fhios agam cad a thárla nuair a fuair mo mháthair é, cé chomh fada is a bhí sé leis sular lorg sí cabhair. Ar deireadh chuaigh sí amach agus bhuail sí ar dhoras chomharsan. Dúirt sí leis, "Tá mé ag ceapadh go bhfuil m'fhear marbh!" a dúirt sí don comharsa bocht.

Is dócha go raibh gach rud ina dhiaidh sa mar cineál brionglóid dí. Nuair a bhí an socraid thart d'fhán duine de mo dheartháireacha sa teach léi ar feadh cúpla mí. Agus nuair a bhí orm dul go Baile Átha Cliath ar chúrsaí ghnó d'fhán mé leithí. Ach bhí sé soiléar nach mbeadh sí i ndán fanacht leithí féin. Thóg bean mo dheartháir istigh ina tigh féin í - rud nach raibh éasca mar bhí sí ag éirí níos measa agus is dócha go raibh gach cuimhne den seasca bhliain a bhí aicí lenár nAthair caillte aici mar níor luaidh sé ríamh é ina dhiaidh sin. Uair amháin chuir sí ceist orm, cé tusa? 

An pictiúr deireanach 

"Is mise do mhac," a dúirt mé. 

"Seans ar bith!" a d'fhreagair sí, "Ní raibh mise pósta riamh!"

Thárla rudaí greanmhar mar sin go minic léithí ach bhí sé an deachair orainn go léir agus í ag dul i ndonais agus an cuimhne ag imeacht uaithe diaidh ar ndiadh. Bhíodh sí ag caint faoin a saol mar páiste ar scoil agus an teach ina raibh chónaí uirthí fadó fadó. Ag caint faoi daoine agus imeachtaí nach raibh aon eolas againne futhu. Fiú nuair a thógamar amach sa charr í agus nuair a thaghnamar thár n-ais níor aithin sí an teach ina raibh sí ag fanacht. "An ar chuairt anseo atá muid?" a dearfadh sí.

Bhí fhios aici go raibh aithne aicí orainn cé nach raibh fhios aici go díreach cé bhí ionainn!

Tháinig a bás cuíosach tobann. Bhí mé léithí i mBaile Átha Cliath ar an gCeadaoin agus aith go leor thóg mé dhá phictiúir dí. Ceann amháin bhí sí ag breathnú brónach agus ansin dúirt mé leithí miongháire a dheanamh don gceamra. Rud a rinne sí ach mar sin féin bhi rian den amhras agus cineal easnamhachas le feiscint ina cuid súile.

An Sathairn dár gcionn bhuail taom éigin í agus taobh istigh de cúpla uair bhí sí imithe uainn. Is dócha gur faoiseamh dí a bhí ann.

Ar dheis Dé go raibh sí agus anamnacha na marbh ar fad! 

Nollaig 1956

 Is ar an lá seo, 13 Nollaig 1956, a fuair mo sheanathar bás. Bhí sé 77 bliain d'aois.

John George Ryan
1897-1956

Is cuimhin liom go maith an oíche. Bhí mé ag teacht abhaile ó thraenáil mar freastalaí altóra timpeall leath uair tar éis a seacht. Bhí an oíche dorcha ach ní rainh aon bháisteach. Chonaic mé solas sa seomar tosaigh - ghlaoghamar an Drawing Room air. D'fhéach mé isteach ann agus bhí m'athair ag caint le fear maol ard in gcóta mór dorcha. 

Lig mo mháthair istigh se teach mé agus bhí fhios agam díreach go raibh Grandpa mar a ghlaoigheamar air, imithe uainn. Bhí Aintín m'athair, Aunt Katy, deirfiúr leis, sa seomra agus thosaigh mé ag caoineadh. "what ails you!" a duirt sí. Ach bhí an bhrón orainn mar bhí an aithne again ar Grandpa ó bhíomar óg. Cailleadh athair mo mháthair trí bhliain roimhe sin ach ní raibh an aithne céanna againn air. Ba mhr an sport a bhí again le athair m'athair féin.

San am sin níor ligeadh páistí bheith ag socraid agus ní fhacamar é sa chónra ná ní fhacamar an cónra féin fiú. Cuireadh i Reilig Ghlas Naíon é ach ní cuimhin liom aon rud faoi sin. Ar dheis Dé go raibh sé.

Go gairid ina dhiadh d'iarr m'Athair orainn - na páistí - an gcurifeadh sé isteach go mór orainn gan Crann Nollag a bheith againn don bhliain áirithe sin. Ba chuma linn faoin gcrann áfach ach bhí rud eile i bhfad níos tabhachtaí ag cuir isteach orainne. 

"Ach an dtiochfaigh San Níochlás ar Oíche Nollag?"

Duradh linn go dtiochfadh sé fiú gan crann.

Agus tháinig!

Seans go mbbeadh suim agaibh sna píosaí anseo

• Mo shean mhuintir sa bhliain 1916.

Iománaí ar chlé – nó ar dheis…

Tháinigh eagrán an Gheimhridh den Iris is sine, Timire an Chroí ró Naofa, sa post inné. Bhí alt faoin gceannteideal "Iománaí ar Chlaí" san eagrán deireanach a spreag  chun pinn mé agus bhí an eagarthóir sásta mó phíosa a chur i gcló.

Seo mar a scriobh mé:

“Ní gá gurb ionann seasamh An Timire agus na tuairimí san alt seo!” Ardaíodh mo chuid spéise nuair a léigh mé é seo ag tús ailt sa Timire le deanaí (Fomhair 2020).

Bhí an alt féin faoi chúrsaí na hEaglaise agus an coimhlint idir “liobrálaigh” agus “coimeadaigh!” 

Ní maith liom na lipéidí sin go mór mór nuair is cúrsaí eaglasta atá i gceist.  Mar a admhaíonn údar  an ailt féin go h-indíreach ceileann na lipéidí sin an chuid den fhirinne. Cad is brí leis an lipéidí sin agus an ceart iad a úsáid i gcúrsaí eaglasta, nó i gcúrsaí chreidimh?

Tagann sé ó dhearcadh “domhanda” agus ag daoine a cheapann gur eagras éigin í an Eaglais. Cineál cumann le rialacha trom nach féidir iad athrú nó ar an dtaobh eile gur féidir iad a athrú más sin toil for mhór na baill. Ach, mar a deireann Naomh Pól linn is coirp í an eaglais, Corp Chríost. 

Mar sin ní cumann í an eaglais,  agus ar bhealach ní reiligiún í fiú! Is muintireas, caidreamh idir gaolta, clann Dé tré ár ndeatháir a Mhac, Íosa, mac Mhuire.

Is cuimhin liom fiche bliain ó shin, gur cuireadhh ceist orm ag Sagart i Meiriceá i mBéarla, “Are you a conservative or a liberal Catholic?”  Ar ndóigh níor smaoiníos ar seo i mo shaol roimhe seo ach thuig mé gur ceist “politiuíl” a bhí ann. D’fhreagraíos é, “I hope I am an orthodox Catholic.”  Is cosúil gur shásaigh an fhreagra sin é. 

Ach cad is liobarálach ann?  Cad is coimeadaí ann? An ceart na téarmaí, na lipéidí, sin a úsáid ag caint faoi Eaglais Chriost?  Ní dóigh liom gur ceart. Is tearmaí “domhanda” iad, téarmaí a úsáidtear sa saol polaitíochta.  Tharais san is téarmaí iad a úsáidtear le deighilt a cruthú dár liom.  I ndairíre is dócha co bhfuil tuairimí liobarálach agus tuairimí coimeadach ag gach duine, Coimeadaigh Liobarálach, Liobarálaigh Coimeadeach!

Sílim nach mbaineann na breathiúnais sin le saol Chaitliceach Chriostaí (ná Críostaí ar bith!) beag nó mór áfach.  “Ná tugaigí breith le heagla go dtabharfaí breith oraibh..” a dúirt Íosa tráth. 

An Pápa i gCearnóg Pheadair 11 Meán Fomhair 2014

Deireann údar an alt úd nach n-aontaíonn an Pápa Prionsias leis an gclé, deas, clé, deas,  seo ach an oiread. “Ní fheiceann an domhain mór ach daoine a bheith páirteach ar an taobh clé nó deas.” Ní fheiceann an Spiorad Naomh ach clan Dé, a deireann sé.  Ní dóigh go ndúirt Pápa ar bith eile a mhalairt.  

Cinnte ní ceart dúinn bheith in adharca a chéile.  I bhfocal Íosa féin, ag guibhe leis an Athair,  “Go mba aon iad go léir, faoi mar atá tusa, a Athair, ionamsa agus mise ionatsa; go mbeidís seo ina n-aon ionainn i dtreo go gcreidfidh an saol gur chuir tú uait mé.”

Luann údair an ailt úd an litir láidir a chuir an tArd Easpaig Viganó inar iarraidh sé ar an bPápa éirí as mar nach bhfuil sé láidir ag cosaint firinne an chreidimh.  Ionsaí fíochmhar a bhí sa litir úd.  (An féidir an litir “Dubia” ó ceithre Cairdinéal* a lua sa comhthéacs seo chomh maith cé nach bhfuil sé seo leath chomh spadhrúil is atá comhfhreagras an Ardeaspaig.) Cuireadh ceist ar an bPápa faoi seo agus é ar a thuras go hÉireann agus d’fhreagair sé: "Ní déarfaidh mé focal amháin faoi seo, sílim go ndeireann an ráiteas seo a scéal féin, agus is leor an cumas atá oraibhse mar iriseoirí bhúr gconclúd féin a dhéanamh!”   Chuir sé ocáid eile im intinn agam, “… freagra níor thug sé ar phointe ar bith, rud a chuir ardíonadh ar an ngobharnóir.”

Deireann an tIománaí ar Chlaí go bhfuil peaca marfach,  “nach maithfear dó é”, déanta ag an bPápa.  Is breithiúnas gan aon amhras é sin.  B’fhéidir nach dtuigeann sé meon an Phápa seo. Nó b’fhéidir go dtuigeann sé go ró mhaith é. 

Is maith liom polaitíocht agus go mór mór polataíocht na Vatacáine. Ach nach bhfuil baol áirithe ann  breithiúnas a dhéanamh ar rudaí nár ceart breithiúnas a dhéanamh.  Níor mhaith liom féin a rá faoi éinne go bhfuil peaca mairfeach déanta aige cé go dtuigim céard is peaca mairfeach ann.  

Sílim gur fiú go mór éisteacht leis an méid a bhí le rá ag Jorge Mario Bergoglio agus é díreach tofa far Pápa, "Is peacach mé, ach tá muinín agam as trócaire agus foighne ár dTiarna Íosa Críost atá gan teorainn." 

Seo Pápa a thuigeann go bhfágann Dia saor sinn fiú chun muid féin a scaradh uaidh agus botúin a dhéanamh ach ar deireadh atá ag feithimh orainn, ag glaoch orainn i gcónaí. Seo teachtaireacht a rinne Eoin Pól II i nGaillimh chomh maith le hóige na hÉireann.

Is dócha gur seo an teachtaireacht atá á theagasc i gcónaí ag Prionsias ó shíochán Pheadair sa Róimh. Teachtaireacht go bhfuil níos “mó áthais sna flaithis faoin aon pheacach amháin a dhéanann aithrí ná faoin naoi bhfíréin nóchad nach mbíonn gá le haithrí acu.”

Is léir sin ón manadh a thóg sé nuair a ornaíodh ina Easpag é san Airgintín: “Miserando atque eligendo!”  (“Ó d’féach sé air go trócaireach do rognaigh sé é!”)

* Litir i mí Meán Fomhair 2016 le cúig ceisteanna a chuir na Cairdinéil (Raymond Burke, Carlo Caffarra, Walter Brandmüller, Joachim Meisner) chuig an Pápa tár éis fhoilsiú Imlitreach "Amoris Laetitia."

---

• Seans go mbeadh spéis agat san píosa seo uaim "Boladh na gCaorach." (26/9/2015)

Realt éirithe as agus réalt nua sa spéir...

Thárla dhá rud i rith na seachtaine sna meán cumarsáide.

D'éirigh Máirtín Tom Sheáinín as a chuid chúramaí craoltóireachta i rith na seachtaine agus mar a dúirt iliomad daoine ar an raidío i rith na seachtaine cé chomh buíoch is a bhí ní h-amháin pobal Chonamara ach pobal na Gaeltachta ar fad. Fear uasal, báúil, tuisceanach agus grámhar atá ann. Bhí cláir álainn chun slán a fhágáil leis ar Raidío na Gaeltachta. 

Scríobh Mise Áine dán nua dó agus bhí seans aici an dán sin "An Ródaí" ar cheann de na cláir sin. 

Nach bhfuil sé go deas gur féidir céiliúradh a dhéamah ar shaol dhuine agus é fós ina bheatha? Tá sé tabhachtach a rá le daoine, an meas agus an cion agus an grá atá againn  nuair is féidir linn, seachas fanacht go bhfuil siad imithe. Má fagtar go dtí an uair sin ní bhíonn aon mhaith déanta! 

Mar a déireann Áine:

D’fhág tú slán ag Ardtráthnóna ‘Níl aon mhaith déanta’ níl ‘by daid’ Aireoimid uainn do chur i láthair Do theanga líofa…agus do ‘hea!’

Mar a déarafadh réalt eile de chuid Raidío na Gaeltachta, go n-éirí an saol agus an aimsir leis. Go dtuga Dia slán leis agus go mairfaidh sé aois Choiln de Bhailís!

An fhaid is a bhíomar ag céiliúradh máistreacht Mhairtín Tom Sheánín bhí dráma eile ar siúl thiar san Oileán Úr. Nuair a bhí torthaí á cíoradh ar an toghchán Uachtarántachta ba léir go raibh an chuid daoine ar an taobh seo den Atlantach ag breathnú ar cláracha Meiriceánacha - NBC, ABC, FOX agus CNN. Chuireamar aithne ar chraolteoirí nua don chuid is mó againn. 

Go luath sna cláracha tháinig íonadh agus meas againn ar duine amháin acu. B'íontach linn an méid eolais a bhí ag John King ar na h-áiteacha is lú agus is iargúltaí i nDeisceart Arkansas nó Tuaisceart Pensylania. Mar an dúirt an file fadó "they gazed, and still the wonder grew That one small head could carry all he knew." Chuaigh a cháil - agus cháil neart a chuid dhuain - chomh fada le oibritheoir anaithnid giolcaireachta TG4 - cáil ar leith gan aon amhras!

Bheadh sé go maith ag toghchán in Éirinn nach mbeadh?

Oíche Samhain gan arracht nó taibse!

Tá an gaoth ag séideadh go láidir. Tá Aodhán tagtha. 

Bíodh eagla ort!

Inniú Oíche Shamhna. Oíche Shamhna nach bhfuil cosúileachta la haon Oíche Shamhna eile.

Ní bheidh seans againn fáitle a chuir le na taibhse agus ollphéist óga ag an ndoras. Níl arracht ar bith thár timpeall - ach amháin an scannán seolta le deanaí. 

Ar ndóigh beidh seans ag an dream óg iad fhéin a gléasadh mar is gnáth ach ní mór dóibh fanacht sa mbaile i mbliana. Cuid againn tá gléasanna soisialta againn agus mar sin is féidir linn breathnú ortha ach níl éinne sa teach seo do na húlla agus cnóanna a bhíodh ag an ndoras.

Cuid againn, go mór mór muintir na Gaillimhe ag súil le féile mór an Oireachtais a chéiliúradh - Oireachtas na Samhna - mar chuid lárnach deGaillimh 2020. Ach...

Mar sin féin chuireamar roinnt de na maisiúcháin Shamhna thúas mar comhartha go bhfuil muid fós beo agus b'fhéidir le dóchas áirithe a thabhart dúinn féin agus muid báite sa droch-nuacht coróinvíreasach lá in ndiaidh lae! 

Beidh lá eile ag an bPaorach deirtear linn.

Scoláireachtaí mheantóireachta dhéanamh phíob.

Tá dhá Scoláireacht Mheantóireachta Dhéanamh Píob bronnta ag Na Píobairí Uilleann (Béarla)  i gcuimhne ar an bpíobaire agus ar an ndéantóir píob oirirc Leo Rowsome, a ndearnadh comóradh air an mhí seo caite.

Leo Rowsome (1903 - 1970)

Is é seo an tionscnamh is déanaí i gclár dhéanamh uirlisí NPU atá á reáchtáil i gcomhar le Coláiste Breisoideachais Bhaile Formaid (Béarla). Tá tús curtha anois leis an ndéanamh cláirseach, a fógraíodh mar chuid den chlár cruthaitheach seo níos luaithe i mbliana. Mar sin, den chéad uair i stair an stáit, tá déanamh an dá uirlis is mó a shamhlaítear leis an tír á mhúineadh ar bhonn foirmiúil trí churaclam struchtúrtha.  

Tar éis dóibh neart iarratas ar ardchaighdeán a fháil, bhronn NPU gradaim ar bheirt déantóirí píob atá ag teacht chun cinn – Mark Blackwell, arb as Contae na Mí é, agus Eoin Dillon, arb as Baile Átha Cliath é.

Mar chuid den scéim mheantóireachta (a fhaigheann tacaíocht ó Chomhairle Dhearadh agus Cheardaíochta na hÉireann), cuirfear gach scoláire ag obair le déantóir aitheanta ar leith a chuirfidh meantóireacht aonair ar fáil ina cheardlann féin thar dhlúth-thréimhse ama.

Rinne Mark Blackwell, céimí de chuid CBBF, agus Eoin Dillon (an dara bliain, CBBF) traenáil ag ionad PipeCraft NPU i gCluain Seach mar chuid den Ard-Dioplóma Náisiúnta i Léiriú an Cheoil Thraidisiúnta (Ceoltóir).

Le linn an chláir mheantóireachta cuirfear aiseolas grinn ar fáil do na mic léinn ar phíoba a rinne siad cheana, gheobhaidh siad breis stiúrtha ó dhéantóirí cumasacha, agus gheobhaidh siad cur amach ar an obair a dhéantar i bhfíorcheardlann. 

Déanfaidh an déantóir John Butler, arb as Acaill dó, meantóireacht ar Blackwell, agus tabharfaidh Dillon, a chaith seal ag obair le Cillian Ó Briain cheana, cuairt ar Patrick Hyland i gContae Laoise. 

Cé go bhfuil caoga bliain ann ó bhásaigh Leo Rowsome, spreagann a chuid oibre eiseamláireach lucht dhéanamh píob go fóill inniu.

Mar chomhartha ómóis ar Rowsome, ba mhaith le NPU tacaíocht a thabhairt do dhéantóirí píob atá ag teacht chun cinn agus deis a thabhairt do dhéantóirí seanbhunaithe a gcuid scileanna a chur ar taispeáint.

@Napiobairi @BCFE_Official

Fás úr agus sean!

Tá roinnt plándai róslabhras a fás ós comhair an tí s'againne. I ndairíre táid fiáin agus anuireadh bhí ceann acu eirithe an mhaol leis an ngaoth. Bhí na craobhacha eirithe an ghránna. Chinn mé ar é a ghearradh siar ar fad. 

Nuair a bhí an obair sin thart bhí an créafóg a bhí faoi thar a bheith lom, gan rud ar bith a fás air. Cheannaíomar rós le cur ann agus d'éirigh leis socrú síos ann. Bláthanna deas "pink" air. Cé go raibh an rós ag fás go maith bhí spás ag a bun i mbliana le rud éigin eile a chur ann. 

Ar ndóigh ní rabhamar i ndán dul aon áit san earrach ach go h-áitiúl. Timpeall míle uainn tá An Gharraí Glas agus tá sé de nós againn glasraí a cheannach ag an siopa beag atá acu ar thaobh an bhothair. Cheannaigh mo bhean planda trátaí ar an lá airithe seo. Chonaic me ansin go raibh gleoráin i bpotaí acu agus cheanníomar trí nó ceithre chinn le chuir sa bhfolmhach faoin rós. Rud a rinneamar.

Tharla rud nach raibh mé ag súil leis i rith an tsamhraidh. Thosaigh an róslabhras ag fás arís ar chúl agus rinne na glóráin drepadóireacht trén rós agus ansin istigh sa róslabhras féin. 

Is dócha nach ndéanadh garraíodar ceart iad a chur le chéile ach dár liom is álainn an radharc é an trí planda ag fás le chéile. 

Nach bhfuil an ceart agam?

Fanaimís slán!

Nuair a thosaigh an ghéarchéin sé mí ó shin is beag a cheapamar go mbeidh muid fós ag caint faoí agus ag maireachtáil faoi scáth dorcha dothuartha na ráige. Ní raibh tuairim againn ag tús mí Eanáir go raibh fhios ag an gnáth duine go raibh a leithéid de rud ann agus coróinvíreas gan trácht ar COVID-19.

Cinnte bhí scéailín beag faoi rud éigin ar siúl i gcathar Wuhan (ní raibh fhios agam go raibh an cathair sin ann cé go bhfuil 11 miliún daoine ina chónaí). Da réir mar a scaip an scéal i mí Eanáir fuaireamar amach go raibh an galar seo chomh dainséarach san gur dúnadh an cathair. Is cuimhin liom smaoineamh go soineanta go mbeadh a leithéad de réiteach éasca go leor i dtír mar an tSín ach nach mbeadh sé indéanta i dtír daonlathach. Nach ormsa a bhí an dul amú! 

Nuair a labhair an Taoiseach ar chéimeanna Ambasáid na hÉireann i Washington go luath ar maidin agus is beag nár gur dún sé an tír ina iomláine na scoileanna agus eile. Agus tá fhios againn gur éirigh nach mór leis an dúnadh síos seo. Ach bé sin an chuid den cogadh a bhí éasca. Cheapamar go mbeadh an dainséar thart taobh istigh de mí nó dhó! Ach ní do céad uair bhí dul amú orainn!

Tá sé éasca chuile rud a stopadh ach níl sé leath chomh éasca rudaí a oscailt. Anois tá córas nua foilsithe ag an Rialtas. Roineann siad na céimeana i gcúig leibhéil agus d'fhoilsigh siad (i mBearla amháin) treoireacha dúinn. Rinne an Irish Times tábla agus anois tá leagan de sin foilsithe ag Glór na nGael. Agus mé ag scríobh seo tá an tír ar fad ag leibhéal 2 ach tá baol ann go mbeidh Baile Átha Cliath ag Leibhéal 3 roimh deireadh na seachtaine.

Idir an dá linn tá treoracha símplí le gach éinne a coimead sabháilte.

• 
  Ní na lámha.
• Coimead dhá méadair óna chéile.
• Caith clúdaithe aghaidhe.
• Seachan sluaite daoine
• Íoslódáil an Covid Tracker ar an bhfón phóca.

Fanaimís slán!

 

Seallín!

Muid amuigh!

Trasna an tí leat ag breathnú i mo threo.

D'fhéac mé id threo-sa. 

Ar chualathas ceol ón díon?

Tada ní duradh. 

 Tusa i mo Ghólda mise i do Thevye. 

 Seinn a fhidléara!

(28/8/2020)

Coineáil folláin!

Cheap mé gur billeog eile ón Roinn Sláinte a bhí ann nár cuireadh sa phost a bhí ann.

Cuireadh Leabhrán Eolais don Phobal amach go luath sa Bhéarla (agus sé seachtaine ina dhiadh san sa Teanga Náisiúnta). Ansin bhí ceann eile leis an treoirlínte a bhí dhá theangach. Ach ní fhaca mé an ceann seo go dtí go bhfaca mé carn beag i measc na billeoga éagsúla in Oifig an Phoist. Thóg mé ceann abhaile liom.

"Conas Thú Féin & Daoine Eile a Choimead Folláin" a bh ar an leabhrán agus istig ann bhi na treoracha atá molta ag na hudaráis sláinte agus ag na doctoirí ó thus agus comhairle sláinte eile atá ciallmhar ach b'fhéidir nach smaoiníonn muid ortha go ró mhinic: neart codhladh, béilí agus aclíocht rialta.

Teagmháil

Ansin téann sé tré na treoirlínte go simplí, Sláinteachas Pearsanta, Teagmháil le Daoine, Scaradh Sóisialta, Maisc Aghaidhe, Miotóga Aon Uaire agus mar sin de.

Ansin ag a cúl tá Gluais bheag ann. Tá focal simplí mínithe mar "tógálach", "víreas" agus "sláinteachas" ann. Tuigeann muid cad iad ach b'fhéidir nach féidir linn iad a mhiniú go simpli. Ach tá cinn eile mar "Sárocsad Hidrigine" nó "Dífhabhtán" atá b'hfheidir beagáinín níos deacra a thuiscint nó a mhiniú.

Níorbh iad an Roinn Sláinte a d'fhoilsigh an leabhrán seo ach an Eaglais Scientology Idirnáisiúnta, rud a chuir beagáinín íontas orm.

Tá suíomh acu chomh maith "Ionad Achmhainní Coiscthe" le hacmhainní éasúla mar aon le físeanna. "Cruthaíodh an t-ionad acmhainní seo le buneolas a chur ar fáil faoin méid is féidir leat a dhéanamh chun tú féin agus daoine eile a choinneáil folláin," a deirtear ann.  Is cosúil go bhfuil an suíomh seo le fáil i breis is scór teangacha éagsúla mar aon le n-ár dTeanga féin.

Ar ndóigh is cosúil gur caoindíol atá ar siúl ag an dream seo ach tá sé suimiúil go gcuireann siad an méid sin oibre sa tógra.

An t-aon rud nach bhfuil ann ná nasc chuig aon Udarás Sláinte mar an an Eagraíocht Dhomhanda Sláinte (EDS) nó (i gcás na suimhe Ghaeilge) chuig an Roinn Sláinte s'againne.

@Scientology @roinnslainte #coróinvíreas #COVID19 #coronavirus

"...gan mná ná páistí a áireamh!"

Bhí mé ag aifreann ar an nDomhnach, mise agus caoga eile.

S.Apollinare Nuovo, Ravenna na hIodáile

Chuaig m'intinn ar strae, mar a thárlaíonn go ró mhinic. Bhí mé, mar Rí úd na Sicile fadó, "lulled by the chant monotonous and deep...!" Bhí mé faoi sheachmall.

Tháinig mé ar ais chugam féin ag cloisint focail ón léachtán "...gan mná ná páistí a áireamh."

Bé an píosa ina thug Íosa béile don gcúig míle le "cúig builíní agus dhá iasc.” Rinne na hAspail comhaireamh agus i dtuairisc Mhatha, "Timpeall cúig mhíle fear a fuair an béile, gan mná ná páistí a áireamh."

Nach minic leis na glúnta, fiú go dtí an lá atá inniú ann, nach comhairtear na mná agus na páistí?

Céard tá taobh thiar de figiúirí lom i dtuairisc?

Ní minic a bhím scanraithe.

Tháinig tuairisc amach ón Rialtas le deanaí a chuir scáth imeaglach ar mo chroí. Ní scanradh a mhothaidh mé fúm féin - mar a bheadh ann dá mbeadh timpist boithre ann nó duine um ionsaí le gunna. Ní h-ea, ach eagla, díomá meascadh le náire b'fhéidir.

Tuairisc faoi Foirceannadh Toirchis a Rialáil don bhliain 2019 a bhí ann. De réir dlí tá sé riachtannach tuairisc ar "gach aon fhoirceannadh toirchis" a chuir chuig an Aire Sláinte agus go bhfuil ar an Aire tuairisc a ullmhú agua a fhoilsiú roimh deireadh Mheithimh gach bhliain.

Tuigim nach n-aontaíonn an chuid le mo dhearcadh ar na cúrsaí seo. Creidim gur duine daonna atá chomh-déanta ag fear agus bean atá sa broinn ón tús. Ní fhaca mé rud ar bith in aon áit a chruthaíonn a malairt dhomsa. Ní bhraitheann sé seo ar chonas a thárla an duine óg a bheith ann - éagniú san áireamh. Dár liom-sa is daoine daonna atá ionta ar fad.

Bíodh sin mar atá. Ar ndóigh tuigim cinnte nach mbíonn fáilte i gcónaí roimh an nuacht agus go ró-mhinic fagtar "an fhadhb" leis an mbean ina haonair. Go minic níl an fear le feiscint - bhfuil suim ag lucht dlí an cheist áirithe sin a iniúcadh? Ceist na bhfear sna cúrsaí seo?

Tá na figiúirí lom neamaiteach sa tuairisc:

Is cosúil ó na figiúirí fuair seo go raibh fadhb sláinte i 124 cásanna. Ach is cosúil nach cúrsaí sláinte a bhí i gceist i 6542 cásanna - gur mná sláintiúil agus "féatas" sláintiúil a bhí ionta.  Cuireadh deireadh leo ar fad faoi dlí na hÉireann - go dleathach.

Tá ceist eile agam chomh maith. Cad a thárla do na mná seo. Bhí ortha an cinneadh truamhéalach seo a dhéanamh, go minic b'fhéidir gan aon chúnamh ón bhfear nó óna muintir féin. Conas tá na mná seo, 6666 dóibh, tar éis an foirceannadh seo? Bhfuil fhios ag an Aire?

Conas tá na mná?

Ní deirtear linn.

---

• Dleathach ach mícheart (Bealtaine 2013)
• Edward - m'uncail agus Máirín - mo dheirfiúr! (Lúnasa 2016)