18.5.26

Míbhuntáiste digiteach - tost!

Bhí orm dul chuig an bannc áitiúl le airgead, i bhfoirm seice, a chuir isteach. Tá sé éasca go leor é a dhéanamh tré inneal* ag an brainse agus carta speisialt atá éisithe ag an mbannc. Chuir mé istig mo charta, agus ansing chuir mé an seic isteach agus dúirt sé liom méid na seice. Deimhnigh mé an méid tre cnaipe a bhrú agus thug sé admháil dom. Éasca go leor.

Níl Gaeilge againn!
Ansin bhí orm buidéal báinne fháil sa siopa - Tesco a bhí ann. Chuaigh mé isteach agus shúil mé trén siopa len é a fháil. De gnáth sna siopaí bíonn an Báinne ag cúl an siopa agu bíon ort siúl trén siopa ar fad - maragaíocht is dócha agus is mininc a fheicim rud eile nach bhfuil ag taisteal uaim ach ceannaím é chomh maith! An babhta seo ní raibh ach báinne uaim agus séan mé an cathú an uair seo. Tá gléas* acu le n-íoch as do chuid siopadóireacht ansin. Rud a rinne mé.

Shiúl mé amach as an siopa leis an báinne.

Ag dul abhaile dom smaoinigh me nár labhair mé le duine ar bith. Nach aisteach an rud é. Níor labhair mé le h-éinne agsu níor labhair éinne liomsa. Dul chun cinn?

Nach mbeadh sé go deas cúpla focal, fiú an "gura maith agat" a rá nó bhféidir comhrá beag a bheith agat faoin aimsir? Nó faoi bhua na hIar Mhidhe ar Bhaile Cliath inné?

Deirtear gur dull chun cinn an digitiú seo agus ar bhealach b'fhéidir gur féidir forchéimiú atá ann. Ach nach bhfuil rud tabhachtach caillte - daonnacht, an comhrá eadrainn mar dhaoine?


* Ar ndóigh ní labhrann an Bannc nó Tesco linn sa Teanga Náisiúnta ar na gléasanna seo, cé go bhfuil an dhá chraobh luaite anseo, i gcroí lár na Gaeltachta...

19.4.26

Ceithre scór.

Bhi lá breithe rothlamach* agam sé mhí ó shin. Bhí neart coinnle ar an gcáca!

Tugaim faoi deara go bhfuil cuimhne níos fearr agam ar rudaí a thárla nuir a bhí mé óg ach nach bhfuil cuimhne aga ar chad a thárla i rith na seachtaine, nó na míonna seo caite. Is cuimhin liom sean daoine ag rá san liom ach is cosúil gur duine den sean-dream anois mé mé féin.

Nuair a fograíodh le déanaí go raibh Ronnie Delany tar éis bháis chuir sé ar bhóthre na smaointe mé. Is cuimhin liom go maith nuair a bhuaidh sé an bonn óir i Melbourn na hAstráile. Is ar éigin go raibh fhios agam cérbh iad na cluiche oileampeacha ag an am ach bhí cáil ar Ronnie Delany ag an am agus ar ndóigh méadaigh an rás sin a cháil as cuimse. Má bhí aon rás ar siúl bheeadh siad a rith mar Ronnie Delaney as sin amach. Ní raibh me ach aon bliain déag ag an am.

Ansin thosaigh mé ag smaoineamh ar na rudaí a thárla agus mé ag fás. Sea rugadh go déanach sa bhliain 1945 mé - bhí an cogadh thárt. Thit na buamaí adamhach ar Hiroshima & Nagasaki beagnach trí mhí roimh lá mo bhreithe agus is dócha gur chuir sé sin (na buaimí agus ní mo bhreith) deireadh leis an cogaíocht!

Ta cuimhne i bhfad siar agam ar rudaí a thárla sa teach againn i nDeilginis, rudaí a bhaineann leis an gclann. Breith mo dheatháireacha agus turasanna sa bhus - ní raibh carr againn. Is cuimhin liom mo ceathrú lá breithe agus go bhfuair me cárta leis an rann i mBearla,

"Hickory Dickory Dock,
the mouse ran up the clock..."

An céad rud domhanda a cuimním air ná sceal an Flying Enterprise a scríobh mé faoi cheanna. Is cuimhin liom ag briostú abhaile leis an uacht is deanaí a fháil ar Raidío Éireann - bhí an nuacht ar leath uair tár-éis a haon leis an scéal faoin gCaiptéan Carlson cróga agus fear leis an sloinne Dancey ca cuaigh ar bhórd cun cabhrú leis an bád a shabháilk. Mhair an scéal seo seo ar feadh trí seachtaine sular ar imig an long go tóinn poill. Sabháladh an bheirt fhear. Thárla seo sa bhliain 1952.

Sa bhlian céanna thárla bás Seoirse VI, rí Shasana. Is cuimhin bhí pictiúr mór de sna nuachtáin.

Sa bhlian 1953 fuair Stalin bás. Ba duine an dhána é dár le gach éinne agus is cuimhin liom ag rá le mó mháthair. "Bhfuil sé imithe go hifreann!" Agus an freagra afuair mé. "Ní féidir sin a rá, Níl fhios ag éinne céard tá istigh i gcroí duine nuair atá sé ag fáil bháis agus mar sin ní féidir linn a rá go cinnte go bhfil siad ar neamh nó san áit eile. Breatheann sé ar thrócaire Dé!" Ceacht tabhachtach mar ní féidir liom go dtí an lá atá inniú ann breathúnas docht daingean ar éinne (cé go mbíonn cathú orm anois is arís tuigeann tú).

Chonach mé teilifís don gcéad uair ar an dara lá meitheamh 1953. Bhí sé dubh agus bán agus an mhí-shoiléar. Bhí teilifís ag cáirde de mo mhuintir sa Reabóg agus thugadar cuireadh dúinn breathnú ar coiriniú Éilís II Shasana. Bhí cineál páirtí acu - creid nó ná creid. Ní cuimhin liom mór á de ach na cóistí agus na capaill ar scáileán beag "sneachtúil". (Smaoiním anois ar dhán Gabriel )

Is cuimhin liom sa bhlian 1956 gur thárla ionradh na fórsaí Rúiseacha arn an Ungáir bocht. An Cáirdinéal Mindszenty, Easbag Estragom - is cuimhin liom a áit cé nach bhfuil an litriú ceart agam - a fuair tearman in Ambasáid Mheiriceá. Is cuimhin liom go mait an díomá a bhí rom nach raibh aon tír eile sásta cabhair a thabhairt do mhuintir na tíre beag sin agus gur cuireadh faoi chois iad arís ag na Cumanaigh. Díomá a a bhí orm níos deanaí sna seascaidí faoi Biafra agus Réabhlóid an Earraigh i bPrague.

Tá dian cuimhne ar an chuid i rith mo shaol ar ndóigh agus níl anseo luaite agam ach cinn áirithe sa chéad deich mbliana. Tá rudaí eile a cuimhin go maith sna blianta ina dhuiadh san suas go dtí an lá atá inniú ann. Tá fhios agam cá rabhas nuiar a maríodh JFK (1963). Is cuimbin lion mo chéad turas go dtí an Ghaeltacht (Conamara 1967); Pósadh agus teacht na bpáistí (1973 ar aghaidh); Bás De Valera (1975); Watergate (1973/4); An Pápa Eoin Pól in Éireann (1979) nó titim an Dá Thúr i Nua Eabhrach (2001).

Tugaim faoi deara go bhfuil cuimhne níos fearr agam ar rudaí a thárla nuir a bhí mé óg ach nach bhfuil cuimhne aga ar chad a thárla i rith na seachtaine, nó na míonna seo caite. Is cuimhin liom sean daoine ag rá san liom ach is cosúil gur duine den sean-dream anois mé mé féin.


*Focal a chum mé don téarma Bhéarla, "Roundy!"

3.1.26

Reilig um Nollaig.

Tá an nós i dtealaigh áirithe cúirt a thabhairt chuig uaigeanna a sínsir ó am go chéile. Níl an nós sin ag mo mhuintir ach tá sé ag clann mo bhean. Mar sin is minicí a bhí mé ag uaigeanna a sinsir ná ag uaigeann mo ghaolta féin. I ndairíre ní thugann muid cuairt ar uaigeann ár shinsir féin ach amháin nuair atá duine eile le chuir isteach ann.

Bhíomar i mBaile Átha Cliath lenár n-ioníon, don Nollaig i mbliana agus mhol mo bhean dom dul chuig Reilig Glas Naoín chuig uaigh mo thuismitheoirí. Cleas b'fhéidir mé a chuir as an teach agis iad ag ullmhú do béile níos déanaí sa lá?

Tá sé an suimiúil bheith ag tiomáint i gcathair ar maidin Lá Nollag. Is beag trácht atá ann agus corr dhuine ar na gcosáin - corr duine ag déanamh ar an Aifreann b'fhéidir.

Níor thóg sé mórán ama Reilig mór Ghlas Naoín a bhaint amach. Bhí na sluaite ann - rud nach raibh mé ag súil leis. Ní raibh seirbhís bus ar siúl ar ndóigh agus mar sin bhí carranna páirceáilte ar thabh an mbóthar mór Fionglaise. Bhí bláthanna, plandaí agus bláthfhleasca chuilinn á dhíol ag na geataí. Bhí veaineanna ag na díolteoirí lán go duras dá gcuid earraí.

Chuaigh mé isteach ag geata agus bhí siúlóid cuísach fad le déanamh agam go dtí an áit ina bhhuil mo mhuintir curtha. Mar a dúirt mé bhí an-chuid daoine ann agus iad á beannú a cheile. "Nollaig Shona!" "Beannachtaí na Nollaig!" "Lá deas!" agus eile. Cuid acu bhí bláthanna le leagan ar uaigh a mhuintire.

Agus mé ag siúl thug mé faoi deara go raibh ceithre no cúigear leads le gluais rothair ag uaig máisithe go mór - leach a bhí maisithe go gáifeach (dár liomsa). Cheap mé go raibh sé go deas go mbeadh leads óga, déagóirí deanach nó luath feichidí, ag tabhairt ómós dá comráidí b'fhéidir. Thosaigh siad a rothair ansin, ní Harleys a bhi ionta ach bhféidir cinn níos eatroma - rothair sléibhe(?) ach bhí torann glórach astu - omós de short éigin eile a bhí ann. Bhí se deas!

Shuíl mé ar aghaidh thár uaigeann eile, Túr Uí Chonaill agus uaig an Coilleánaigh chomh fada le uaig mo shínsir. Tá ár shin shean athair agus a bhean ann (Mac Cába - athair & máthair mo shean mháthar féin), cuid dá bpáistí (bhí aithne agam ar beirt acu) agus ansin m'Athair agus mo Mháthair. Duairt mé paidir beag ar a son ar ndóigh. Is i sean-chuid den reilig atá se o 1886. Cuireadh an leach ann nuair a fuair mo mháthair bás. Nach íontach an méid gur féidir a fhoghlaim ó leach in reilig. Agus nach íontach an méid

Tá na Rianaigh curtha in áit éigin eile sa reilg ach bhí an uaig sin "lán" nuair a fuair mo thuismitheoirí bás.

Ansi thug mé aghaidh chuig Áit Uaighe na n-Aingeal atá in aice leis ina bhfuil deifiúir óg againn (3 mhí) curtha. Scríobh mé píosa faoi sin cheanna.

Thosaogh mé a siul thár n-ais chuig an charr ansin. Agus mé beagnach ann thug me faoi dear a fear ag seasamh go ciúin ós comhair. Sílim go raibh sé sna daicheadí. Bhí cuma an bhrónach, aonarach air. N'fheadair cén scéal a bhí ansin, bean óg b'fhéidr a d'fhag "gan cara, gan compánach" é. Duirt mé paidir beag ar a shon leis. Chuir sé an ndán úd le Pádraig Ó hÉigeartaigh ag caoimeadh a Dhonncha óg.

17.10.25

Neamhshaolta ach daonnachtúil!

Ní dóigh liom go bhfuil traidisiún ficsean eolaíochta láidir sa Ghaeilge. B'fhéidir cuid de na scéalta ag Cathal Ó Sandair le Réics Carlo ach níl mórán eile. Bíonn orainn brath ar aistriúchán mar sin de gnáth.

Le déanaí tháining me ar an gceann seo a bhí i nGaeilge na hAlbain ag Tim Armstrong. Tá an-aistriú anseo déanta ag Eoin P. Ó Murchu sa leabhair 'Tinte na Farraige Duibhe.'*

Scéal faoi imeachtai agus daoine agus robait (nach fuaránach é!)  i bhfad ó shaol an lae inniú. Gach rud faoi smacht ag deachtóireacht de shaghas éigin. Scéal daoine atá ag iarraidh bheith saor ach atá a leanúint ag forsaí "an dlí". Scéal ar éalú agus aimsiú atá ann.

Agus ar a dturas bhí beirt agus robot agus i rith a chuid eachtraí leandáil siad i "San Fran Sioscó" áit inar bhuail siad le daoine nár thuig a dteanga. Sa leabhair tá Béarla San Fran Sioscó scríofa de réir na foghraíochta, foghraíochta na Gaeilge! Tá sé deachair iad a thuiscint ar dtús ach is deas mar cleas é.

  • "Bhuelcum tú ár humball hóm" mar shampla.
  • "'Bhír beac!' Tháinig 'Ille Cuipt isteach, agus Dé-Rac ansin faoi ualach málaí droma lána.
  • 'Siod dads heibhí' arsa Dé-Rac agus leag sé a mhála féin. 'Dúd, dhiú babhd de hól deam stór'"

Is eachtra maith é. Tá sé éasca le léamh. Is scéal a choinníonn d'aire an t-am ar fad é. Bíonn súil ag an léitheoir go n-éiríonn le laochra an scéil a bheith sona ag an deireadh agus a naimhde scriosta ar deireadh.

Bhain mé sult as.


*Tinte na Farraige Duibhe; Tim Armstrong; aistrithe Eoin P. Ó Murchu; Leabhar Breach (2020) ISBN 978-1-913814-03-8

2.7.25

Éileamh tár éis saighdiúri an Rí a bheith i do theach!

Roinn mé roinnt eolas faoi mo shean mhuintir - clann m'athair - agus na passanna a fuair siad le dul thár n-as chuig a n-áit conaithe i Sráid Tomás i mBaile Átha Cliath. Ba teach taibhrne a bhí ann agus, mar ba ghnach ag an amm, bhí siopa grósaera istigh ann chomh maith.

Níos deanaí (2019) roinn mé scéal faoina dteach ag tús an Cogadh Cathrach mar a úsáideadh é mar cineál stáisiún faire ar na Ceithre Cúirteanna ag fórsaí an tSaor Stáit. Chuala mé m'athair ag caint faoi sin. Tá nascanna chuig na scéalta sin thíos.

Ach seo scéal eile faoi 1916.

Is cosúil gor raibh na Royal Dublin Fusiliers (5ú Cathlán) agus ina dhiaidh sin na 8ú Hussars ina gcónaí san áit (78 Sr Tomás) ón 25 Aibreán go dtí an 1 Bealtaine. Ní raibh fhios againn ná ag éinne sa clann fhaoi go dtí gur aimsigh iníon mo cholceathair an t-eolas ón suíomh "Comóradh Deich mBliana na gCéad Bliain". 

Tuairisc ó Chigire an Choiste

Tá cartlann anseo (i mBéarla) ón "Property Losses (Ireland) Committee." Ansin tá tuairisc cuimsitheach ar éileamh mo Shean Athair ar an Rialtas ag an am. Tá sé an suimiúil.

Praghasanna Mórdhála 1916

Deineadh roinnt mhaith damáiste ag an am. Ós rud é nach raibh éinne sa bhaile i rith na Cásca bhí ortha an doras (atá i Sráid Proinsias) a bhriseadh sios. Is fiú breathnú ar na pragheasanna sa siopa ag an am sin. Is cosúul gur chaith siad 39 paicéidí toitíní ag 4d nó 2½d nó Pingin go leith an paicéad. Rinne ma Shean-Athir iarracht praghsanna miondíola a úsáid ach d'íoslligh na húdaráis iad go praghsanna  mórdhíola!

Seachtain i nDeilginis i 1916 - Se Ghiní do thrúir
Mar a dúirt mé bhíodar ag fanacht i nDeilginis an fhad is a bhí an Éirí Amach ar siúl. Bhíodar ag fanacht le muintir mo Shean Mháthair - Killiney House. Ní raibh cead acu dul abhaile go dtí an t8ú lá Bealtaine 1916. Cé gur le mo sin sean athair an teach i nDeilginis éilíodh £6-18s-0d don beirt acu, banaltra (nanny?) agus seisear clainne.  

Bhí £2-10s ar dhá tacsaithe thár n-ais ó Deilginis go Sráid Tomás.

Níor rugadh m'atthair ann go dtí mí Iúl 1917 agus bhí triúr eile ina dhiaidh.


Seo na píosaí eile atá luaite thuas


 


2.6.25

Cunt cheilte!

Tá an Pholainn mar Uachtarán ar an Eoraip Aontaithe go dtí deireadh na míosa (Meitheamh 2025). Mar comóradh ar an nasc idir an Pholainn agus ár dtír féin cinneadh ar thaispeántas a bheith sna Seomraí Stáit i gCaisleáin Bhaile Átha Cliath (nó Caisleán Dhuibh Linne mar is ceart é a ainmniú!).

Constance Gore-Booth (1899) le Casimir Markievicz
Tá fhios againn faoin gCuntaois Marcievicz. Tá fhios againn gur duine den uasal aicme, muintir Gore-Booth i dTeach Lissadell (Sligeach). Agus ar ndóigh tá fhios again gur ghlach sí páirt in Éirí Amach na Cásca agus gur toghadh í, an chead bhean mar feisire Pairliminte i Westminster - cé nár ghlach sí a síochán agus bhí sí mar Aire sa chéad dáil. Ach is beag eolas againn ar cén sort saol a bhí aici sular mhuscail a suim i gcúrsaí sóisialta nó mar reabhlóidí. Tá fhios ag cách gur phós sí fear as an Pholainn ach tharais sin is beag eolas at againn ar a fear.

"Tá an t-ainm Markievicz ar eolas ag gach Éireannach, ach níl a fhios ag mórán cé as a dtáinig an t-ainm ná cé a thug an t-ainm sin go hÉirinn..." is mar sin a dúirt oifigeach ó Ambasáid na Polainne agus an taispeántas a oscailt. Agus an ceart aige ar ndóigh.

Is cosúil go raibh fonn ar Constance Gore-Booth a bheith ina ealaíontóir. Chuaig sí go dtí an Fhrainc agus is ansin a bhual sí le Casimir Markievicz agus ag tus an fichiú Aois phós siad i Londain. Ba ealaíontóir eisean chomh maith. Bhogadar go Bhaile Átha Cliath sa bhliain 1903. 

Sa taispeantás seo léirítear scéal na beirte agus a saol a bhi acu mar chuid den uasail aicme, ag cóisir, oicáidí mór i gcaisleáin agus tithe mhóiruaisle an am. Rugadh eiseann  ní sa Pholainn mar ní raibh a cuid saoirse ag an tír sin go dtí deireadh an chéad cogadh domhanda - ní raibh a Pholainn ann. Rugadh san Ucráin é agus bhí tailte ag a chlann ann. Is cosúil gur chaith an bheirt ronnnt mahaith ama ansin.

Díbríodh as gcuid tailte iad nuair a tháinig na Cunmanaigh i réim 1917 agus bhog a clann ansin go dti Warsawa, áit a bhuil a sliocht go dtí an lá atá inniú ann. Is ó chlann Markievicz a fuarthas an chuid den ábhar sa taispeantás. Tagann an chuid eile ó muintir Gore-Booth.

Casi & Con (1899/1900)

Bhí an saol acu i mBaile Átha Cliath. Bhunaigh sé club ealaíona ann agus bhí an cháil acu i measc lucht ealíona na cathrach. Bhí "Casi & Con" lán páirteach i saol na cathrach idir scríobhnóiri, aisteoirí, lucht na Gaeilge agus eile. Scríobh sé drámaí agus ghlacadar páirt i nDrámaí. Rinne sé roinnt mhaith péintéireachta, cuid acu a bhí le feiscint anseo. Rinne sé déaradh sa teach i Lissadell atá fós ann.

Sa bhliain tár éis an stailc mór sa cathair is cosúil nár aontaigh sé le hobair réabhlóideach a bhean, ach cé nac rabhadar le chéile a thuile ní clascaradh a bhí ann agus is cosúil gur coimeadatar teangabháil lena chéile. Chuaig sé ag obair sna mBalcáin agus ansin d'fhill sé go Kyiv ar dtús agus ansin go Moscó. Ghlach sé páirt san Cogadh Mór in Airm na Rúise agus gortíodh é sa bhliain 1915 agus d'fhil se ar Warsawa ar ball.

Lean sé ag scríobh dramaí agus lean sé lena chuid péintéireacht. Tá pictiúirí dá chuid i nDánlann Náisiúnta na Pólainne. Is cosúil gur choimead sé teangabháil le Constance agus a clann i Sligeach i rith an ama san agus bhí sé lei nuair a fuair sé bás . Rinne sé pictiúr dí agus i ar a leaba ag an amm sin agus bhí sé fhéin agus a mhac (óna phosadh roimh Constance) ag an socraid.(1927).

Fuair sé féin bás sa Phólainn ag deireadh 1932.

Tá an taispeántas ar siúl sna Seomraí Stáit sa Chaislean on 22/04/2025 - 14/09/2025. Is fiú go mór dul ann agus aithen ceart a chuir ar ní hamháin Casimir Markievicz ach ar a bhean agus a saol le chéile.


Tá na pictúir (a bhí le feiscint ag an taispeantais) tógtha ón leabhair "Casimir Markievicz, A Polish Artist in Bohemian Dublin 1903-1913) foilsithe ag Ambasáid na Pollaine 2025.

27.5.25

Comhghéill, dígeantacht agus oidhreacht...

Ar fáth amháin nó ar fáth eile ní thathnaíonn scríobhnóireacht Diarmaid Ferriter liom. Ar bhealach éigin sílim nach dtuigeann sé an meon Ghaelach. Chuile seans go bhfuil dul amú orm agus nach bhfuil ann ach claontacht i mo aigne féin. De bharr an reamhclaontacht sin ní cheannóin leabhair leis agus ní raibh spéis agam a chuid scribninní a léamh sna nuachtáin. An scríobhann sé i nGaeilge?

An tOllamh Diarmaid Ferriter
De gnáth ní nochtaim tuairimí mar sin le mo ghaolta agus ceapadh go mbeadh leabhair seo* oiriúnach domsa mar brontannas Nollag! De gnáth faighim roinnt mhaith leabhair do Nollag i nGaeilge & i mBéarla. Scríobh mé i dtaobh dhá leabhair a fuair mé don Nollaig cheanna féin anseo cúpla mí ó shin:
"Sáinithe", le Peadar G Ó Máille agus
"Sceal Messiah Handel", le Charles King.
Agus nuair an dá leabhair sin críochnaithe agam thug mé faoi leabhair sn Fheiritéirigh.

Leabhair staire ar na haithrithe sa tí ar bhealach é, nó b'fhéidir staidéar ar na haithraithe a tharla i bhfealsúnacht an Náisiún sa chúig agus dhá scór bhliain ó 1995 atá ann. Leabhair siamsúil atá an éasca le léamh.  Thaitin dhá chaibidil liom thár aon chuid eile den leabhair. Tá seacht caibidil ann chomh maith le réamhrá.

Bhí an caibidil faoin tuaisceart thár a bheith go maith - an bealach chun comhghéilleadh (nó chun comhréiteach?). Scéal a tharraingíonn an léitheoir isteach - pictiúir gearr gonta de na carachtair éagsúla, Hume, Trimble, George Mitchell, Mo Mowlem, Blair, Ahern, agus eile. Ar bhealach bhí sé cosúil le heachtra agus d;fhéadfá acoimre beacht déanta ag Ferriter de tré dán an fhile John Hume a úsáid.

"One in a lifetime

"The longed for tidal wave

"Of justice can rise up,

"and hope and history rhyme."

Ach ar ndóigh ní raibh sé foirfe ach i bhfocail fhile (John Montague) eile "we learn to live inside ruin like a second home." Ní mór dom a rá nach raibh mé i ann an leabhair a chur síos agus mé ag leamh an caibidil áirithe sin.

Scéal eile ar fad a bhí san píosa eile faoi drochíde agus mí-úsáid ghnéis ar leanaí agus ar mhná i scoileanna, dílleachtlanna, aonaid máithreacha agus páistí - an cuid is mó acu a reachtáil ag na hEaglasí, go mór mór an Eaglaas Caitliceach. Uiareanta bíonn an bhéim ar an eaglais amháin ach anseo sílim tá an an milleán dáilte go cothram idir cléir is tuath, eaglas agus stáit!  Cé go bhfuil mileán agus locht ar na reiligiúnaí a rinne an ciapadh gnéis & drochíde ar pháistí agus ar maithreacha, tugann an t-údar aird ar na húdaráis féin a bhí páirteach sa sna hiarrachtaí an cruatán, an t-anró, a cheilt, iad ag brath ar "the gimlet eye" an dlíodóir canónach. Ní déannann sé dearmad ar ról an stáit agus an síorthroid in éadan an mhaorlathais atá roimh gach íospartach fiú sa lá atá inniú ann.

Bhí díomá orm faoin laghad a bhí scríofa faoin dTeanga Náisiúnta. Tá sé "adhlactha" i foth halt sa caibidil faoi "Sruthanna cultúrtha agus cuimhneacháin" ag deireadh an leabhair. An dearcadh céanna is atá ag an Rialtas go soiléir anseo. I ndairíre níl ach beagáinín níos luath ná dhá leathannach (400-401) as 418 ata annina iomláin (seachas innéacs agus nótaí buíochais). Ach fiú sa phíosa beag bídeach sin bhí sé ábalta a rá  "there was clearly no integrated planning or coherent strategy for the language." Cé go lúann se reachtaíocht 2003 (faoi fhoilsiú tuairiscí stáit i Gaeilge) is ait liom nach luaitear bunú Oifig an Choimisinéara Teanga! B'fhiú don údar an aitheasc a thug An Coimisinéir Teanga, Seán Ó Cuirreáin ag oscailt  Coláiste na hÉireann (Mean Fomhair 2013) nuair a dúirt se go shoiléir: "Soiniciúlacht, cur i gcéill agus an mhéar fhada a bhí sa treis: is deacair brí ar bith eile a bhaint as polasaí an stáit ó 1928 ar aghaidh".

Mar a dúirt mé tá an leabhar seo so-léite. Tá innéacs cuimsitheach ann agus liosta acmhainní, URI (aimsitheoir aonfhoirmeach acmhainne) san áireamh. Fiú le mo chuid reamhclaontachta thaitn an leabhair liom agus chuir sé le mo chuid eolais ar stair na tíre leis an tréimhse seo de mo shaol agus saol na hÉireann


*The Revelation of Ireland 1995-2020 - Diarmaid Ferriter, Profile Books, London, 2024, ISBN 978 1 80081 094 5

21.2.25

Céasadh bhuachalla!

Bhí mé istigh i siopa Chló Iarchonnachta le leabhair áirithe a cheannach, nó le firinne a rá le taispeáint le mo bhean cé leabhair a thaistigh uaim mar bronntanas Nollag!  D'aimsíomar an leabhair sin agus ansin chonaic me leabhar eile a chuala mé trácht air. Thóg mé suas é agus dúirt mé rud éigin faoin leabhair gur chuala mé caint faoi ar an Raidío. Is cosúil go bhfaca an bean a bhí i bhfeidhil sa siopa ag an am muid ag caint faoi. Mhol sí an leabhair go hard agus ansin dúirt mo bhean go gceannódh sí é sin chomh maith leis an leabhair eile. Cé nach raibh mé ró thóghtha le h-ábhar an leabhair cheannaigh muid é.*

Thosaigh mé á leamh nuair a bhí an stoirm  (Éowyn) ar siúl agus cé go bhfuil an ábhar cráiteach agus uafásach bhí sé an éasca le léamh. Bhí an Gaeilge deas nádúrtha ann agus bhí sé inseacht soiléar ar imeachti nó eachtraí a thárla don údar ina bhuachaill óg naoi mbliana d'aois agus an éifeacht a bhí air agus ar a shaol as sin amach mar bhí sé "sáinnithe!"

Léirmheas de chuid Alan Titley (Tuairisc 4/2/2025)
Cuntas coscrach corraitheach cróga ó Pheadar Ó Máille ar scéal uafáis!
Deineadh ionsaí gnéis uafásach air nuair a bhí sé sa bhunscoil ag Bráthair Proinsiscánach. Nuair a thárlaíonn rud mar sin do dhuine óg ar dtús tuigeann siad gur rud neamh gnách é agus ní thuigeann siad cad is ceart a dhéanamh faoi. Mar a deirewann sé sa insint seo thosaigh na bréaga ansin, bréag in ndiaidh bréag dá dtuismitheoirí, dá cháirde. Agus thosaig an dímheas air féin a chuir isteach ar a shaol nó mar a deireann sé fhéin an "Léirmheastóir Inmheanach" á chrá i gcónaí. Ní raibh aon faoiseamh dairíre aige go dtí gur roinn sé a thárla lena chlann féin, a bhean agus a mhac.

Bhí dhá mír den leabhair a chuaig i bhfeidhm ormsa níos mó ná an deich gcaibidil eile.

Tá an chuir síos aige ar an eachtra agus ar smaointe buachaill óg ina dhiaidh sa caibidil "M'Óige Millte." Chuireadh sé ag caoineadh thú agus ag am n am ceanna deanfadh sé feargach thú an díobháil a rinne an Bráthar seo ar lead óg neamhurchóideach, fiú saonta. Mothaíonn tú an crá croí, an uafás, agus an mearbhall intinne in aigne bhuachaill óg ar na leathanaigh.

Téann a shaol ar aghaidh agus a crois seo A iompair aige agus ansin oíche amháin blianta ina dhiaidh bíonn sé ag breathnu ar an nuacht ar an teilifís. Scéal an sagart Norberteach Brendan Smyth a bhí ann agus mhúscail sé an rún istigh ina chroí is a aigne arist. Chuir sé isteach ar a chuid sláinte agus thuig a chlann go raibh rud éigin ag chuir isteach go mór air. Diaidh ar ndiadh d'éirigh leis dul i bhfeidhm ar a chuid smaointe agus ar a chuimhne ar na rudaí uafásacha a thárla do.

Eaglais gan  Críost!
Tá caibidil ann faoin eaglais agus an bealach ar thréig sé é - agus ar thréigh sí an chuid dá páistí. I bhfocal stairí Diarmuid Feirriter "Eaglais Caitliceach a thréigh a Críostaíocht", ach ar bhealach tá fhios againn faoi seo, na tuairiscí a foilsíodh agus tá fós á fhoilsiú. Níl mé ag rá go bhfuil muid tuirseach de seo ach b'fhéidir go bhfuil muid imithe i dtaithí ar teip na hEaglaise. Mar sin féin is fiú dearcadh an údair a thuiscint tréna shuile.

Ach mar a dúirt Joe Lee ina leabhair "Irelnd 1912-1985" Cé gur ceart cúrsaí Eaglasta a scrúdú ní hiad an t-aon dream gur ceart iniúcadh a dhéanamh ortha. Dá bhrí sin tá cur síos ar a rinne na Gardaí, an Roinn Sláinte agus an Rialtas. 

Éadóchas!
Is é an caibidil faoin Roinn Oideachas a chuir isteach orm níos mó ná aon scrudú eile atá sa leabhair seo. Téann suas go dtí an Rialta deireannach agus na ráitaisí, na scéimeanna cúiteamh, na bacanna a cuireadh ar na hIorbartaigh a d'fhulaing. Agus mé ag léamh bhi mé a smaoineamh go rabhadar níos measa ná aon dream eile, fiú an Eaglais féin! Rinneadar iarracht fiú idirdhealú idir scoileanna faoi chúram na hEaglaise (Bráithre, Sagairt, Mná Rialta) agus daltaí a bhí ag freastal ar scoileana faoi chúram stáit (Scoileanna Náisiúnta 7rl). Tá neart samplaí anseo de na baic leanúnacha, cleasanna dlí agus eile fiú dul thár timpeall breithiúnais na Cúirte Eorpaigh um Cearta an Duine, "Bhí agus tá freagracht ar an Stáit i gcás na n-íobartaigh/marthanóirí!" Ach mar a deireann sé faoin chaoi ar chaith an Roinn leo, "feileann an leasainm an Roinn Éadóchas dhi mar Roinn."

Is leabhir tabhachtach é seo agus is ceart é a thabhairt chuig gach ball den Roinn Oideachas, Sláinte agus ar ndóigh chuig gach uile ceannaire Eaglasta. Is fiú go mór dúinn go léir é a leamh agus foghlaim uaidh!

Tá brón ann, ach tá dóchas ann chomh maith dá liom. Seo fear a d'fhulaing, agus tá fós ag fulaingt ach bhi sé cróga go leor lena scéal a insint dúinn.

Go raibh síochán in aigne agus gliondar ina chroí. Tá seirbhís déanta aige dúinn go léir..


*Sáinnithe - Scéal Íobartaigh - Peadar G. Ó Máille; Cló Iar-Chonnacht 2024: ISBN 978-1-78444-290-3.


15.2.25

Bí ar do chompord!

Ceann de na buntáistí le Éowyn ná nach raibh an idirlín ag obair, nó an teilifeasán agus ní raibh an méid sin rudaí ann le chuir isteach in mo chuid léitheoireachta.

Chríochnaigh mé leabhair Rónáin Mhic an Iomaire ar Ghluiseach Cearta Sibialta na Gaeltachta*, agus léigh mé dhá leabhair eile - taobh istigh le dhá seachtain. Níl fhios agam caithain a rinne mé é sin cheanna!

Mar a dúirt mé cheanna bhí an suim agam sa leabhair Gluaiseacht, mar is cuimhingn liom go maith nuair a bhí sé na cúrsaí sin ag tárluint agus rinne mé iarracht cabhrú leis ó Bhaile Átha Cliath. Is cuimhin liom bheith sa Bonnán Buí, club de chuid Chaitlín Maude, agus Máirtín Ó Cadhain ann ár ngriosadh agus muid ag chur seoltaí ar chlúdaigh don toghchán. Uiar eile bhí dorn beag againn i gcarr agus rinneamar na comharthaí bóithre ó Bhearna go Carna a phéinteáil oíche. Bhí aithne agam ar Des Fennell agus thuig mé an "teannas" abhí idir a dhearcadh ar chúrsaí agus an dearcadh a bhí ag an-cuid sa "Ghluaiseacht." Tá sé seo léirithe ag an údar go h-an soiléir sa leabhair.

Ar éirigh leis an Gluaiseacht? D'éirigh agus níor éirigh. An teip is mó dár liom nár nár éirigh leo Údarás ceart Gaeltachta a fháil, údarás ag feidhmiú mar údarás ceart áitiúl do phobal na Gaeltachta. Mar a deireann Rónán tá obair fós le déanamg ach go bhfuil spreacadh fós san iolar!

Nuair a bhí sé sin críochnaithe agam léim mé isteach i leabhair eile a bhí an difriúl ina ábhar - cúrsaí ceoil sa ochtú aois déag. Scéal oratóra Georg Friedrich Handel, "Messiah"1. Bhí fhios agam go raibh a céid léiriú den píosa álainn ceoli i Sráid Sheamlas an Éisc i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1741. Ach is beag eile eolas a bhí agam.

Bí ar do chompórd (Be comforted)! Is mar sero a thosnaíonn gach léiriú de "Messiah." Is maith é mar gach uair a cloisim an ceol sin - agus ní an loinneog Halleluia amháin - tagann cineál suimhneas orm.  

Bhí fhios agam gur Gearmánach a bhi ann, go raibh sé ag obair faoi Toghthóir Hannover thoir ansin ach go raibh sé beagáinín corathónach agus chuaig sé go Londain sa bhliain 1711. Ní raibh sé ann i bhfad sula bhfuair Banríon Áine bás agus bhí fadhb ag Sasana duine a fháil a bhí ina protustúnach le bheith ina Rí ortha. Chuadar tré an craobh ghinealaigh agus fuaireadar amach gurb air Toghthóir Hannover a thit an onóir. B'shin Seoirse I a tháinig i réim sa bhliain 1714. Bhí an cháil ar Handel agus rinne tá fós cáil ar roinnt dá bhfuil scríofa aige do Rithe Shasana, "Zadoc an Sagart", "Ceol an Uisce" ach thár aon rud eile an píosa úd "Messiah."

Tosnaíonn an leabhair le scéal duine nár chuala mé trácht air go dtí seo, Charles Jennens. Ach is duine an tabhachtach é sa scéal mar gan é is ar éigin go mbeadh an trathnóna stairiúil úd ar an 13ú lá deag 1743 i "Neale's Musick Hall" ar Shráid Sheamlas an Éisc! Ba úinéir talún saibhir a bhí i Jennens agus caith sé a chuid ama ag staidéar agus ag scríobh. Chuir se cuid dá iarrachtaí chuig Handel agus uaireant bhain Handal úsáid astu mar leabhróg in oratóra mar " Saul " a chum Handel sa bhliain 1735.

Ba fear gnó é Handel thár rud ar bith eile. Mar aon le Shakespeare roimhe bhí sé ag obair le airgead a dhéanamh. Is cosúil go raibh cáil thár na bearta air agus bhí sé ag cumadh ceoldrámaí mar aon leis na oratóirí. Mar sin nuair a chuir Jennens na focail don "Messiah" go luath sna daicheadí. Bhí Handel ag obair air anois is arís sular chuigh sé go hÉirinn ar chuireadh ón Tiarna Devonshire, Fear Inad an Rí ag an am. Ní mór ná sásta a bhi Jennens nuair a chuala sé go raibh Hnadel imithe go hÉirinn leis.

Sráid Sheamlas an Éisc, BÁC
Bhí roint coirmeacha cheoil aige san hall sin ach ní raibh aon chinneadh déant faoin Messiah go dtí go fíor déanai. Rinne Handle gach rud a eagrú , cóir ó Ardeaglais N. Pádraigh agus Eaglais Chríost. D'éirigh thár barr leis i mBaile Átha Cliath ach níor raibh coirmceoli i Londain go dti níos déanaí agus thóg sé tamall ar muintir Londain é a mheasúnú nó maistreacht cheoil Handel a thuiscint.

Téann an údar go mionn sna cúlscéalta - coimhlint na Stiobhrtach le Tí Hannover, aisteoir mná i dtrioblóid, Déan Swift, páistí tréigthe, sclábhaíocht Mhoslamach agus eile.

Chuir sé leabhar Mhic an Iomaire i gcuimhne dom sa bhealach sin. Ba faoin Messiah nó fain nGluaiseacht a bhíodar go príomha ach bhí na cúl scéalta chomh suimiúil leis an bpríomh ábhar.

D'fhéadfá sult-léitheoireacht a thabhairt ortha!


*An Ghluaiseacht, Scéal Chearta Sibhialta na Gaeltachta, - Rónán Mac Con Iomaire; Cló Iarchonnacht 2024; ISBN 978-1-78444-291-0
1
Every Valley, The story of Handel's Messiah, - Charles King; The Bodley Head, 2044; ISBN 9781847928450


8.2.25

Ionsaí Éowyn.

Bhí an ceart ag MetÉireann nuair a thuair siad stoirm faoi leith a bheidh ann in Éowyn! Seo mar a thárla dúinne.

17 Ean:
Chaitheamar seal i mBaile Átha Cliath agus bhí muid ag súil teacht abhaile ar an Sathairn (18 Ean) ach nuair a chualmar an "forógra" ó MetÉiraenn rinneamar cinneadh teacht abhaile ar an Deardaoin.

An oíche sin chuamar a choladh thár timpeall 22:30 agus cé go raibh sé gaothmhar ní raibh sé ró olc.

I rith na oíche chualamar í á láidriú. Bhí Éowyn tagtha. Bhí fothram ard glórach le cloisint agus an ghaoith ag séideadh thár timpeall an tí. Is féidir linn an fhairrige a fheiscint ón tí, Inis Mór amach nuar nach bhfuil sé scammalach nó ceomhar agus uaidh sin níl rud ar bith idir muid agsu Meireacea Theas ach an Atlantach fiáin.

18 Ean:
Am éigin i rith na hoíche theip ar an aibhléis agus nuiar a d'éirigh muid bhí sé fós imithe. Bhí beagáinín taithí ar sin mar thárla sé timpeall dhá mhí roimhe nuair a bhí titim mór sneachta ann a bhris an ceangal idir an chuid seo de Chonamara agus an saol amuigh! Thóg sé beaghnach ceithre lá an ceangal sin a athdhéanamh. Dá bharr sinn bhí cocaire beag campála gáis ceannaithe againn. Mar sin bhí sé éasca uisce a théú.

Bhí tine again i seomra amháin agus lásadh é sin agus is beag ná chaitheamar an t-am ar fad sa seomra sin. Bhí raidío beag againn a bhí ag obair agus diaidh ar ndiaidh chualamar ar ché chomh dona is a bhí a stoirm ar fud na tíre.

Bhí sé fós gaothmhar ach ní raibh sé chomh láidir.

Ansin thug muid faoin ndeara nach raibh na fóin phoca ag obair. Mar sin ní rabhmar i ndán aon eolas a fháil ar chaithin a bheidh sé thár n-ais! Bhí sé ag éirí níos gile agus chuaig mé amuigh le feiscint an raibh aon damáiste déanta thar timpeall an tí. 

Ceangal briste!
Ní raibh mórán damáiste ar an teach seachas roinnt "ridge tiles" a bhí bainte ó bharr an díon. Tá an teach á úsáid mar "node" don leathan bhanda ar Airwire, ("Ag nascadh pobail an Iarthair"),  a thugan seirbhís don cheantair (An Ceathrú Rua Thoir, Leitir Móir agus agsu Árainn) agus bhí se loite ar fad. Buíochas le Dia ní dhearna sé aon damáiste do teach fhéin nuair a thit sé.

Tá gnáth fón - líne talún - againn sa teach agus nauir a rinne mé iarracht teangabháil le h-oifig Airwire i nGaillimh ní raibh sé ag obair. D'fhág sin nach raibh ach Bhí raidió trasraitheora beag againn Mar sin bhíomar i ann an nuacht a chloisint. Ach ar dtús ní raibh le cloisint ach go raibh a stoirm go dona ach ba bheag an méid eolais ar ché chomh dona is a bhí sé ar fúd na tíre. Ba cosúil go raibh Baile Átha Cliath ceaert go leor. Bhí níos mó eolais ag teacht isteach ar Raidío na Gaeltachta ar ndóigh.

Go déanach ar an Sathairn chualathas fothram ón bhfón tí. Bhí se beo arís. Fuaireamar glaoch ó ghaolta linn i mBaile Átha Cliath. Bhíodar ceart go leor agus gach rud ag obair, fónannaí, idirlín, uisce agus cumhacht. Cheapadar gur theip an aibhléis i rith na h-oíche mar bhí na lasca ama stoptha ag amantaí mícheart.

Bhí an fón phóca fós gan comhartha.

Bhí siad ábalta dul chuig an suíomh idirlín dúinn le fáil amach caithin a bheadh an cumhacht thár n-ais againn. Thug sé an Luain ar 21:30 a bheadh sé thár n-ais. Bhíomar ag éirí imníoch faoin mbia a bhí istig sa cuisneoir tár éis an méid sin ama - ceithre lá gan cumhacht.

Bhí mé ábalta glaoch a chuir ar Airwire agus tuairisc a thabhairt ar an loit iomlán ar an aeróg ar an teach.

19 Ean:
Ní raibh aon fheabhas ar chúrsaí. Dúradh ar an Raidío nach mbeadh Aifreann ar bith sa cheantair ar an nDomhnach san. Bhí chuile áit gan cumhacht.

Bíomar ag ullmhú dul a leabadh timpeall leathúir tár éis a seacht sa oíche agus ar mo bhealach thuas staighre thug mé faoi deara go raibh solas ar "extension lead" atá agam. Bhí an cumhacht thár n-ais againn. Bhíomar i ndán breathnú ar an nuacht ar an teilifíseáin agus ag an saol eile!

Bhí athrú ar an bhfón phóca bhí fógra air go mbeidh muid i ndán glaoghanna éigeandála a dhéanamh.

20 Ean:
Bhí se deas cioth a bheith againn ar maidin agus bhí an teas lárnach ag obair. Fós ní raibh Vodafone again ná an idirlín ach bhí fadhb eile ann. Bhí an brú uisce an íseal. Is cosúil nach raibh sé láidir go leor an "tank" thuas san áiléar a líonadh agus nach raibh fhos againn. Ní raibh uisce san seomra folcadh againn ach bhí uisce sa príomh fhoscadh sa chistin ach bhí sé sin an lag. Ach níos dénaí i rith an lae chualamar an tanc á líonadh arís.

21 Ean:
Tá obair le deanamh agam agus bainim an úsáid as an idirlín dó san. Rinne me iarracht dul chuig GTeic, suíomh Údarais na Gaeltachta ach ní raibh aon chumhacht acu ar an Spidéal, An Ceathrú Rua nó ar na Forbacha. Rinne mé teagabháil le comhlucht ríomhaire i mBearna (Computer Troubleshooters) a rinne cúpla jabanna dom le déanaí. Bhíodar sásta go n-úsáidfainn an ceanga a bhí acu ansin. Tá mé thar a bheith buíoch mar ar a laghad bhí mé ábalta beagáinín obair a dhéanamh - a bheith so-fheichthe ar líne!

Idir 22 agsu a 31 Eanáir leann cúrsai mar sin. Ni raibh idirlín ná Vodafón againn. Go tobann ar an Aoine tháinig Vodafone thár n-ais. Glaoigh mé ar Airwire arís agus dúradh liom go mbeidh siad thár n-ais i gcionn cúpla lá.

Mí Feabhra:

Bhí Aifreann ar siúl i Séipéal Mhic Dara ar an gCeathrú Rua ar an Domhnach agus bhíodar fós gan cumhacht ansin. Is cosúil nach raibh cumhacht ag an Cnoch (Indreabhán) cé go raibh sé acu ar an Spidéal. Ar an mbóthar soir go Gaillimh bhí cumhacht ag roinnt áiteann agus ní raibh ag ceantair eile. Is cosúil go raibh cúrsaí i bhfad níos measa ar na bailte sna boithre ar chle agus ar dheis.

Thár n-ais!
6 Feabhra:
Coicís nach mór ón Storm tháinig fear ó Airwire agus taobh istigh de uair nó dhó bhí aerog nua curtha suas aige bhí muid ar ais ar líne arís. Seo an briseadh is mó a bhí againn ó chuamar ár line anseo i gConamara breis is fiche bliain ó shin.

Bhí cáil ar Oíche na Gaoithe Móire i m Eanáir 1839, an tubaist ís mó aimsire in Éirinn go dtí seo ach is cosúil gur raibh gaoth Éowyn i bhfad níos measa. Bhí sé go diona anseo i gConamara ach bhí sé go dona i lár tíre chomh maith rud annamh go bhfios dom. Bhí damáiste le feiceál ar díon Tí Mholly in Indreabhán agus ar Séipéal na Forbacha. Thit ceann de na muileann gaoithe ó thuaidh i gCois Fharraige leis bhí an gaoth chomh láidir san. Ach an damáiste is mó thár timpeall orainn na an briseadh ar chumhacht aibhléise and cúrsaí cumarsáide - gutháin & idirlín.

Ní raibh sé ró dhona dúinne anseo ar an gCaoran. Fuaireamar an cumhacht thár n-ais taobh istigh de trí lá agus tá daoine nach bhfuil ró fhada soir nó siar orainn nach bhfuil cumhacht acu go fóill.

Agus anois tá an chuid ceachtanna le foghlaim againn go leir le bheith ullamh do gcéad uair eile mar deireann na saineolaithe go bhfuil sé le teacht.



* Féach: Ceangailte (22/1/2007) - ár gcéad ceangail leis an leathan bhanda!

10.12.24

An sliabh seacht stór....


Timpeall an am seo den bhliain fuair an tAth Louis, OCSO, manach bás tobann gan coinne. Tá níos mó aithne ar mar Thomas Merton (1915-1968). I rith na seachtaine fuair mé beart Cheartai Nollag ó na siúracha i nGleann Cairn. Istigh leis bhí carta le paidir a chum sé agus thaitn sé liom. Rinne mé (droch) aistriú ón Bhéarla de mar seo:

 

A Thiarna Dia,

Níl tuairim agam cá bhfuil mé ag dul.
Ní fheicim an ród atá romham.
Níl a fhios agam go cinnte cá bhfuil a chríoch.

Níl aithne orm féin, agus cé go gceapaim go bhfuil mé ag leanúint do thoil ní chiallaíonn sé sin go bhfuil mé ag déanamh amhlaidh.
Ach creidim go dtaitníonn leat 
go deimhin an fonn ionam chun tú a shásamh .

Agus tá súil agam go bhfuil an dúil sin agam i ngach a mbíonn ar siúl agam.
Agus tá dóchas agam nach ndéanfaidh mé aon rud go deo seachas an dúil sin.
Agus tá a fhios agam, agus mé á dhéanamh sin, go dtreoróidh tú mé ar an mbóthar ceart cé nach bhfuil aon eolas agam faoi.

Mar sin, beidh muinín agam asat i gcónaí cé go mbeidh an chosúlacht orm a bheith caillte agus faoi scáth an bháis.

Ní bheidh eagla orm, mar tá tú liom i gcónaí agus ní fhágfaidh tú mé ar mo phriacal féin liom féin.


Is cuimhin níos mó ná fiche bliain ó shin bhí mé i Louisville, príomh cathair Kentucky agus bhí seans agam do chuig Mainistir Gethsemani. Bhí seans paidir beag a rá ag uaigh Thomas Merton mar bhí chuid dá saothair léite agam agus mé óg - a dhírbheathaisnéis ina measc - a chuaig i bhfeidhm orm ag an am.


* Beatha & Saothar Thomas Merton (Béarla)


7.12.24

Spreacadh san iolar.

Bhí seoladh leabhar nua Rónán Mhic Con Iomaire ar an gCeathrú Rua ar an nDéardaoin seo caite. Ar ndóigh bhí slua mór i láthair idir óg is aosta ann. Bhí sean comrádaí a ghlach páirt sna himeachtaí atá mar ábhar sa leabhar. Bhí cuimhne maith ar imeachtaí áirithe agus dhírigh na scéaltaí ar imeachtaí a bhí darmadta acu.

B'oíche í a chuir siar ar bhóithre na smaointe mé féin chomh maith!

Is cuimhin liom féin chuid de na himeachtaí cé go raibh mé im chónaí i bhfad soir i mbruach baile na hArd Chathrach. Ach léigh mé píosa ag Deasún Fennell agus ghlach mé páirt ina a ghluaiseacht  Iarchonnacht '85 - Tarrainígí Siar! Bhíodh sé de nós agam tiomáint siar gach deireadh seachtaine go Leitir Móir le feabhas a chuir ar mo chuid Ghaeilge agsu ba mhinic a thiomáin mé siar go "Maoinis" mar a scríobh Fennel é goleath dairíre. Bhuail me le daoine eile sa ghluaisecht mar Seosamh Ó Cuaig, Pádraic Ó Con Cheanainn agus eile - daoine le Gaeilge mar a dteanga laethúil agsu a thuig a tabhacht. Ach ag an am céanna tá sé tabhachtach go dtuigtear nach gluaiseacht teanga a bhí ann ach gluaiseacht phobal 

Is cuimhin liom deanach oiche Sathairn i mí Iul 1967 go déanach le buíon beag i gcarr Thomáis Mhic Ruairí, beannacht Dé leis, le canna péinte duibhe "ag ceartú" comharthaí bóithre ó Bhearna siar go Carna. Nach íontach an rud í an óige?

I mBaile Átha Cliath bhí mé mar bhall de chlub Chaitlín Maud, An Bonnán Buí. Is ansin a bhailíomar ag scríobh cludaigh le teachtaireacht toghchánaíochta Pheadair Mhic an Iomaire 1969. Is cuimhin liom go maith Máirtín Ó Cadhain ag labhairt linn, ár ngríosadh agus ag caint ar an ríd a bhi romhainn. Is dócha gur luaigh sé chuile bhaile sa Dáilcheantair ina ainm cheart Ghaeilge.

Ní raibh seans agam an leabhair a léamh fós ach do thom mé  isteach anseo is ansiúd. Is cosúil go bhfuil stíl scríobhnóireacht simplí so léite ag an údar. Bhí sin soiléar ina leabhar "Rocky Ros Muc" chomh maith. Tá cumas nó acmhuinn faoi leith aige an léitheoir a mhealladh isteach sa scéal déarfainn. 

Tá breis is 400 leathanach sa leabhair agus nótaí ag a deireadh (Leabharliostaí, faoinse agus innéacs) a léiríonnn cé chomh díograsach agus a bhí sé.

Ag caint dó ag an seoladh thagair sé do thorthaí na Gluaiseachta, Raidío, Údarás, Comhairthaí boithre agus eile. Agus tá ceacht ann dúinn go léir:

"Ní ón aer a tháinig na rudaí seo. Tháinig siad ó agóidíocht, ó ghníomh agus ó samhlaíocht buíon daoine a thóg seasamh ar son a bpobal Gaeltachta agus a dteanga." Chríochníonn sé a leabhar le focail dóchais - "Tá spreachadh san iolar fós!"


*An Ghluaiseacht, Scéal Chearta Sibhialta na Gaeltachta, - Rónán Mac Con Iomaire; Cló Iarchonnacht 2024; ISBN 978-1-78444-291-0

26.11.24

Idir Bhaile Atha Cliath agus Malaga!

Bhí an leabhar seo* ar mo seilfeanna le fada agus cosúil le an-chuid leabhair agam ann ní raibh sé léite go dtí seo.

Bhíomar ag dul ar thuras go dtí an Spáin, eitilt cuíosach fada agus mar sin bhi seans agam suí síos agus an chuid is mó de leabhair a léamh in aon tréimhse amháin.

Seán Ó Ciaráin a scríobh an leabhar. Níl mórán eolas agam faoin údar ach amháin go raibh baint aige le Glún na Bua agus go mbíodh sé ag scríobh in Inniú. Is cosúil gur seo leabhair a foilsíódh in ndiaidh a bháis. 

Scéal maith atá ann. Tosnaíonn sé sa Rúis agus cosúil go bhfuil duine cosúil le Gorbachov mar uachtarán. Níl lucht an airm ró shásta go bhfuil se ann agus bhíodar a lorg seans deire a chuir leis an réimis. Tá an-chuid ar siúl sa domhain ag an am. Spiairí,feallmharfóirí, scéimirí agus eile sa tSeapáin, sa tSín, sa bhFrainc, na Státaí agus Iosráel. D'fhéadfadh sé a bheith sa lá inniú. Agus ar ndóigh ta an taicsean go léir in Éirinn mar d'athain bleachtaire Éireannach duine de na feallmharfóirí ag Aerphort Bhaile Átha Cliath.

Is fada a léigh me leabhar mar seo. Thaistigh uaim a fháil amach cad a thárlódh ó leathanach go leathannach. Ba scéalaí maith an údar.

Ar ndóigh ní litríocht léannta atá ann agus mar sin bhí sé thar a bheith éasca é a léamh. Tá aiste ag G K Chesterton, "In defense of Penny Dreadfuls" agus b'fhéidir gur ceann díobh siú atá sa scéal seo. Deireann sé go bhfuil an "novelette ... ignorant in a literary sense, which is only like saying that a modern novel is ignorant in the chemical sense, or the economic sense, or the astronomical sense; but it is not vulgar intrinsically—it is the actual centre of a million flaming imaginations."#1

Ní litríocht é ach tá scéal maith ann agus é inste go maith agus soiléir.

Críochnaigh mé in aon turas é idir Bhaile Átha Cliath agus Malaga.


* Beirt le Marú, Seán Ó Ciaruáin,2004, Coiscéim.
#1 as The Defendant (Béarla)

24.11.24

Solas - Sólás!

Bhí sé dorcha le trí lá anuas.

Ó rud é nach raibh aon chumhacht sa teach chinneamar dulr soir isteach sa cathair le haghaidh béile ceart. Níl tine oscailte ró oiriúnach le béile ceart soithe (nó fiú cupán té) a dhéanamh. 

Is cosúil gur deineadh damáiste ollmhór déanta do líne 38kv, a thógann an cumhacht isteach go gConamara le linn titim mór neamhgnáthach sneachta. Chuir sé isteach a ceantair an mhór ó Carna beagnach chomg fada soir le Bearna, An Ceathrú Rua agus Ceantair na nOileán agus cas bhfios fiú Árainn féin. Curieadh isteach ar línte teileafóin agus cúrsaí uisce chomh maith agus bhí fadhb ag Raidío na Gaeltachta chomh maith..

Soir linn mar sin!

Bhí béile deas againn ar an dtaobh eile den gcathair in Uarán Mór - prioinnteach leis an ainm "Armorica" air. Bhíomar ann cheanna in aimsir roimh paindéime agus bhí se go maith.

Bhí an béile ar fheabhas ann. Gach rud go deas blasta agus aire ceart á thabhairt ag na freastailithe agsu úinéirí an tí. Bhíomar sásta.

Thugamar aghaidh ar an dturas abhaile. Ní raibh muid ró dhóchasach go mbeadh aon fheabhas mar fuaireamar gealltanais ón gcomhlacht aibhléise nár éirigh leo chur i gcríoch.

Agus muid ar ár mbealach abhaile thugamr faoi deara soilse sna cheantair siar ó Bhearna, Na Forbhacha, An Spidéal. Conas mar a bheadh sé in Indreabhán? Bhí solas ansin ann freisin.

Chonaich muid cuid mhaith veaineanna de chuid BSL ag dul istech go Gaillimh. Ar aghaidh linn síar go Baile na hAbhann agus níos mó dóchas ina á gcroíthe. Bhí solas an chomh maith ag teach ag bóthair An Chloic Mhoir agus ag an nBanrach. Thíos an claonadh ar an mbótha ansin go Caorán na gCearc. Casamr istigh sa "cabhsán" ós comhair an tí. Bhí solas ar siúl sa póirse.

Bhíomar sa bhaile!


• Ní mór mladh mór a thabhairt d'oibrí BSL (ESB Networks) as an obair chrua amuigh san bhfuaicht agus stoirmacha ag chuir munitir Chonamara ar ais san eangach chumhachta.
• Is ceart leis moladh a thabhairt do lucht Ceannáras Raidío na Gaeltachta i gCasla, a bualadh go dona le deacrachtaí teicniúla dá bharr ag cur isteach ar an ngnáthchraoladh.Dúirt duine den fhoireann ansin ar an gCéadaoin, go raibh sé "Thar a bheith bródúil as mo chuid comhghleacaithe, a chuir an stáisiún ar an aer maidin inniu, théis don droch aimsir córais leictreachais, fón, craolta agus a bhfuil ann a chuir in aimhré."
• Armorica (Béarla)

@ESBNetworks @RTERnaG @Adhmhaidin @seamushaha 

17.11.24

21 - 19 - Bua na n-eiteán!


Bhí giolch ó Sport TG4 inné a threoir mé chuig an stáisiún féin le breathnú ar cluiche nach bhfuil mórán eolas faoi - badmantan. Ba deireadh le Craobhchomórtais Oscailte na bhFear an clár agus Éireannach Óg, Nhat Nguyen, ón gCabhán in Éirinn, ag imirt le lead eile, Tan Jia Jie, ón an Mhailéis.

Deora lúcháireach!
Cluiche chrua a bhí ann is cosúil. Bhí an bua ag an Éireannach sa chéad seit ach bhí an bearna eatortha caol go leor. 

Ach sa tara seit d'éirigh le Tan bua maith a fháil. D'féach sé go mbeidh sé níos láidre ná Nguyen ansin agus isad ag dul isteach sa triú seit.

D'éirigh le Ngyen tosach láidir fháil ar dtús le ceithre point chun tosaigh. Ach d'éirigh le Tan tharraingt ar ais go dtí 19-18. Ach bhí Nhat in ann an cluiche a dhúnadh 21-19 agus an bua a fháil.

Ba léir ón athas a thaispeán sé gur rud mór dó é agus ní nach íonadh mar b'é an céad Éireannach ó 1973 a bhuaigh a comórtas sin ó 1973.

Chuir sé beagáinín íontas orm mar sin nuair nár luadh an bua stairiúil seo ag an clár nuachta de chuid RTÉ 1 ag a sé. Níor éirigh liom Nuacht TG 4 a fheiscint agus tá súil agam gur luadh ansin é.




@irishbadminton @Nhat_Nguyen007 @SportTG4

20.10.24

Tost!

Nach ait na smaointe a thangann chuig duine ar uairibh?

Nuair a chuala mé go raibh giotár Rory Gallagher (1948-1995) ceannaithe agus go mbeidh sé á bhronadh ag an gceannaitheoir d'Árd Mhuséum na tíre bhuail smaoineamh mé.

Seo uirlis ceoil agus tá sé le cur isteach i gcás gloine éigin i sean foirgneamh le breathnú air. Ciúnaithe go deo!

Nach mbeadh sé i bhfad níos fearr go mbeidh muid i ndán éisteacht leis. Nach ndearnadh é le seinnt, le h-éisteacht leis agus ní le breathnú air?

Tá fhios agam go bhfuil iarsmalanna agus seomraí lán de ghléasanna cheoil ionta. Thug mé féin cuairt ar ceann i Muenchen na Ghearmáine (50+ bliain ó shin - mé ag éirí sean!) agus bhí chuile cineal clavier, piano, agus chuile cineál uirlis mhéarchláir ann. Ach bhí duine ann len iad a seinnt.

Nuair a bhí mé ar scoil bhí dán beag i mBéarla, scríofa ag an file Myra Brooks Welch (1877-1959), againn ann a thaitn liom. Tá ceannt ar siúl, an-chuid beartanna le díol. Tagann an ceanntalaí chuig sean fidil agus cheap sé narbh fiú mórán í.

"Cé mhéid ar seo?"

"Dollar amháin? - Dhá ceann ag éinne?"

"Trí chinn?"

Tháinig sean-fhear ó chúl an seomra agus thosaigh sé á seinnt. Cualathas draíocht na fidle ansin.

Ba leor san agus díol an ceanntalaí ar $3 mhíle í.

Ar ndóigh tuigim luach an giotar úd. Bá le Rory Gallaghe é agus bfhéidir gur fiú é sin ann féin. Ach nach bhfuil i bhfad níos mó luach ar an ceol a tharraing sé amach as.

An bhfhuil tuile ceol istig ann meas tú?


16.10.24

Cearta bunúsacha!

Seolann an Coimisiún Eorpach feachtas chun cearta bunúsacha a chur chun cinn in Éirinn trí Chlár CERV

Ard-Stiúrthóireacht Dlí agus Cirt agus Tomhaltóirí an Choimisiúin Eorpaigh ag seoladh feachtas cumarsáide inniu in Éirinn chun feasacht ar an gclár "Saoránaigh, Comhionannas, Cearta agus Luachanna" (CERV) a mhéadú. Is é an CERV an ciste is mó riamh de chuid an AE chun sochaí sibhialta a thacú, ag cur cearta bunúsacha agus luachanna daonlathacha chun cinn. Cabhraíonn an clár le heagraíochtaí neamhrialtasacha (NGOanna) idirdhealú a chomhrac agus cearta grúpaí leochaileacha a chosaint.

I gcás na hÉireann, léiríonn taighde gur luachanna riachtanacha iad seo don phobal, le 92% ag meas go bhfuil ról tábhachtach ag an tsochaí shibhialta sa daonlathas. Le clár CERV, cuireadh isteach 89 togra tionscadail in Éirinn, agus bhí ráta ratha de 35%. Tá Éire sa 20ú háit san AE maidir le líon na n-iarratas in aghaidh 100,000 duine.

Taispeánfaidh an feachtas scéalta faoi na tionscadail a mhaoinigh CERV, a chuireann cearta leanaí agus ban chun cinn, cosaint ar íospartaigh foréigin, agus cuimsiú daoine faoi mhíchumas. Léiríonn na tionscadail in Éirinn conas is féidir le pobail áitiúla maoiniú CERV a úsáid chun cearta bunúsacha agus luachanna daonlathacha a neartú.


@EU_Commision @EU_Justice @EU_Consumer @EURightsAgency @pomilioblumm #CERV  

12.10.24

An Rí mícheart, bród agus tírgráthoir.

Scéalta ár Stampaí ar TG4.

Bhí mé ag súil go mór leis an gclár faoi stampaí phoist ne hÉireann. Cheap mé gur clár staire a bheidh ann ón tús go dtí an lá inniú. Ar bhealach sin a fuaireamar ach ar bhealach eile ba smaointe pearsanta an láithreora. Agus sna míreanna atá le teacht is cosúil go mbeith láithreoirí eile ann.

Is láitheoir den scoth é Eoin Ó Catháin áfach, agus sa chéad mír léiríodh a shuim agus an mion eolas atá aige sa stair polataíochta na tíre. Bhí a spéis an-shoiléar nuair a bhí sé ag tabhairt miontuairiscí ar chúrsaí Eorpacha sa Bhruiséil agus níos deanaí mar Eagrai polaitíochta ar Raidío na Gaeltacht. Is minic a bhí a chuid tuíteanna faoi scéal éigin i dTeach Laghin roimh iriseoirí i bhfad níos sínsearaí ná é.

Tá spéis agamsa san ábhar stampshonais ó bhí mé i mo lead óg agus tá bailiúcháin agam ó shin agus cuirim leis go rialta gach uair a foilsíodh stampa nua. Tá liosta de chuid de na píosaí faoi ag bun an phíosa seo.

An rí mícheart!
Nuair a bunaíodh an stáit b'iad stampa Shasana a bhi ann agus is cosúil gur lorg Rialtas Sealadah ag an am cead ó Westminster forchlóigh a chuir ar na stampaí a bhí ann - "Rialtas Sealadach na hÉireann 1922" ar dtús agus ansin "Saorstát Éireann 1922". Ní raibh fhios agam go raibh "cead" acu ó Westminster é sin a dhéanamh. Ar ndóigh, mar a dúradh sa chlár ba bailitheoir an Rí féin ag an am agus mar sin is dócha nach raibh an fhadhb leis sin. Dála an scéil Seoirse V a bhí ann agus ní Seoirse VI a phictiuir a teaspáineadh ar an gclár.

B'iad na stampaí ceart a bhí ann, na cinn "deifnídeach" bhí learscáil d'Éirinn agus cinn le sciatha na cúigí. Diadh ar ndíadh cuireadh leo cinn deartha ag Risteard Ó Cionga - na Ceithre Máistrí agus stampaí Aer-phoist.

Dónall Ó Conaill an chéad fear a bhí ar stamp Éireannach sa bhlian 1929 ag comóradh "Fuscailt na gCatoiliceach", (ar ndóigh bhí ceann eile de níos deanaí - 1997 - agus bhí sé ar nóta airgead £10 chomh maith!). Bí Mary Aikenhead an céad bhean ar stampa.

Éisíodh an-chuid stampaí ag comóradh Éirí Amach na Cásca agus bhí sé suntasach comparáid a dheanamh idir chomóradh 50 bliain (1966) agus 100 bliain (2016) a bhí i bhfad níos cuimsithí. Bhí agalamh ag an léiritheoir leis an Dr Kerran Ó Luain ar seo agus luadh go bhfuil fós eolas atá i seilbh Rialta Shasana a cabhródh go mór le taighde ar na blianta sin, faoin Éirí amach, Cogadh na Saoirse agus ina dhiaidh. Bheadh clár ar sin mar ábar an-spéisiúl - "Uisce faoi thalamh i Westminster - 1915 - 1925"? 

Ach sin scéal eile do lá eile.

Luadh Ruairí Mac Easmuin, a rugadh i gCuas an Ghainimh in aice le Dún Laoghaire, agus an uisce faoi thalamh ag a thrial i Londain nach bhfuil a scéal ina iomlán fos againn. Ar ndoigh tá an chuid stampai éisithe anois mar comoradh ar pholaiteoirí ón am sin agus ina dhiadh,  Uachtaráin,, Taoisigh , , Statairí agus eile.

Sa dara chuid den chlár bhí trácht ar imeachtaí a comóradh nó na h-aithrithe i meoin nó mana muintir na Éireann a léiriú. Thóg sé mar shampla an reifreann mór 2015 nuair a d'aithin fórmhór muintir na tíre go mfhéidir éinne "gan beann ar a ngnéas, conradh pósta a dhéanamh de réir dlí." B'shin réabhlóid ar ndóigh ach thóg sé am an reabhlóid sin a bheith le feiscint ar stampa, rud a thárla sa bhliain 2021. Éisíodh stampa "Bhrod" sa bhlain sin agus bhí comhra le Lisa Nic an Bhreithimh ag caint ar an athrú mór, agus an fuascailt mór a mhothaigh sí nuair a ritheadh an tathrú mór sin i mBunrachht na hÉireann.

Stampaí ag comóradh Ruairí Mac Easmuinn
Chriochnaigh an clár le tagairt arís don tírghráthóir, Ruairí Mac Easmuin, a bhí i bPentonville agus Éirí Amach 1916 ar siúl. Cuireadh i bPentonville é ach sa bhliain tógadh thár n-ais go hÉireann iad agus cuireadh faoi gradam agus onóir i Reilg Glas Naoín. Cinnte ba laoch é don léiritheoir agus chriochnaigh sé an mír seo den clár ag crocadh iómha de ceann de na stampai a éisiodh mat comóradh ar Éirí Amach na Casca sa bhlian 2016.

Beidh mé ag súil leis an cúig chinn eile de na cláracha seo.

Bheadh sé spéisiúil píosa faoin áit don teanga náisiúnta ar na stampaí - nuair nach raibh ach Gaeilge ar na stampaí agus an tréimhse nach raibh ach Béarla ortha agus an t-am inar litríodh ainm an stáit go mícheart ortha;  nó faoin dtréimhse sin ina raibh Poblacht na hÉireann ar na stampaí seacha Éire.

Tá cúig chlár eile sa sraith le bheith ann agus tá mé ag súil go mór leo siúd.

Píosaí a scríobh mé ar an ábhar seo:
24.1.10: Omós agus masla?
1.6.10: An tEarrach Thiar!
4.5.10: Dispeagadh?
12.2.12: Stampaí do na nGael
31.12.12: Ár gcara sráide!
9.8.14: Dearmad agus dearmad!
9.1.17: Stampaí agus ealaíona na nGael!
12.10.17: Che Guevara agus Máthair Dé!
22.7.19: Gealach Gaelaithe!
9.9.19: Quare nó aisteach?
30.12.19: Fógairt Poblachta!
21.4.24: "La Sheridan!"

@TG4TV @Postvox @EoinKeane101 @DublinHistorian @LisaNicAnB @GCNmag

30.9.24

Uimhreacha!

Agus mé óg chaith mé seal mar noibhiseach le Bhráthaire an Toirbhirte i gCorcaigh, nó le "Na Manaigh" mar a glaotar oratha sa chathair sin. Is meascan ceart de bhuachailí a bhí ann ar ndóigh ó chuile chríoch den tír ó Charraig Airt ó thuaidh go Beanntraí ó dheas, ón Garastún i bhFearmanach go Cromghlinn, Bhaile Átha Cliath, ón chroí lár na tuaithe agus croí lár na cathrach.

Cuireadh san i gcuimhne dom is mé ag léamh leabhar a fuair mé níos mó ná caoga bhliain ó sin ach a luí gan léamh ar an tseilf, (tá roinnt eile mar sin ann fós faraoir). Leabhar le Pádraigh Ua Maoileain an labhair faoi na fír óga ag traenáil le bheith sna Garda Síochána. "De Réir Uimhreacha" an leabhair agus tagairt san tideal sin ar an nós acu uimhir, seacha ainm a úsáid sa dtaifid. Bhí sé mar sin dom-sa sna Bhráthair - uimh 81 a bhí ormsa nuair a thosaigh mé go dtí go bhfusair mé ainm naomh níos deanaí nuair thóg mé módh sealadach don céad uair.

Ach i bhfad níos mó ná sin bhí an difríocht idir na fir óga, go mór mór leads ó gcathair agus leads ón tuath. Ní nach ionadh an difríocht sin - an cuid is mó ón tuadh b'as timpeallacht feirmeoireachta agus dúlrach. Ar ndóigh cheap chuid de na leads ón gcathair go raibh siad níos sofaisticiúla ná na "culchies." Aghus is beag meas a bhí ag leads na tuaithe ar "Jackeens" Bhleath Cliath.

Ta an chuir síos sa leabhair seo ar an diffríocht idir na hiarrthóirí eagsúla, cuid acu neamhurchóideach aineolach agus cuid eile cineál uile-eagnaí ar chúrsaí an tsaoil. Ach ar bhealach bhí an dhá dream aineolach agus neamhurchóideach ar bhealach éagsúil.

Léiríonn an Udar an éagsúileacht agus an fhás ag na rúcach agus iad a traenáil. I gceann ceathrú an fhorsa i bPaírc an Fhionn Uisce atá sé suite. Tá an phictiúir ar a saol agus iad ag dul i dtaithí ar cleactadh an fhorsa. Tá bealach faoi leith ag an údar agus léiríonn sé na scealtaí agus na heachtraí le géar greann uaireanta. Ní úrscéal atá ann cé go leannan sé na traenálaithe trén am sa "choláiste."

Ach ag a deireadh tá eipilógue le cur sios ar conas mar a bhí siad cúig bliain is fiche ó chuadar amach mar Garda ar dualgas.

Bhuail mé leis an údar ag ocáid éigin agus thug sé síob dom agus dúirt mé liom go raibh duine éigin a rá go raibh ábah an leabhar "salach" agus náß cvoir í a leamh. Rinne sé gáire agus dúirt go éaspa corraí a chuir ar dhaoine áirithe. Bhí an ceart aige agus má bhí an leabhair salach níor thug mé sin faoi dearadh. Faraoir?

Leabhair éasca le léamh agus taitn sé liom.


• De Réir Uimhreacha, Pádraig Ua Maoileoin,Muintir an Dúna, BÁC11, 1969; Pictiúirí Seamus Ó Dúgáin

9.9.24

Amach as an ndorchadas...



Bhí mé tinn ar feadh sé mhí níos mó na fiche bliain ó shin agus ní raibh mé ábalta oibre ceart a dhéanamh.

Bhí sean pictiúr dorcha againn agus chin mé ar é a ghlanadh. Bhaineas úsaíd as olann chadáis agus olann chadáis len é a ghlanadh. Thóg mé go bog é píosa beag i ndiadh a chéile.

Bhí fhios agaonn gur radharc ar thrá nó cladach a bhí ann. Ni raibh le feiscint ann ach ghrúpa daoine i lár agsu thár timpeall bhí seé doracha le smúr nó salachar dromchla. Diaidh ar ndiadh tháinig cuid eile amach ó gceo. Is cosúil gur clanna bhí sa lár agus báidín seol beag acu i linn ar an dtrá. Bhí sléibhte ar chúl an phictiúir agus daoine ar chapaill ar thaobh amháin nach raibh le feiscint roimhe sin. Agus bhí bád ar an dtrá ar an taobh eile agus daoine agus b'fhéidir díonta tithe i bhfad. Agus tháinig éin ag eitilt ann chomh maith.

Ní dóigh liom gur píosa ealaíon thabhachtach atá ann. Ní fios cé rinne é ach ní mór a rá go dtaitn sé go mór liom agus é á crocadh ar an mballa sa teach againn.

Nach deas é?