14.8.17

Fadhb (?) na tuaithe!

Tá an t-iar-Chomhairleoir Contae as Conamara Seosamh Ó Cuaig ag cuartú tuairimí faoin moladh atá aige go dtoghfaí deichniúr Teachtaí Dála le ceantair thuaithe na tíre a chosaint. Bheadh súil aige go mbeadh an chomhghuaillíocht seo in ann cumhacht agus smacht a bheith acu ar pholasaithe a bhainfeadh le borradh a chur faoi réigiúin.

Bhí se ag labhairt ar RTÉ Raidió na Gaeltachta ar maidin agus dúirt sé go bhfuil ceacht le foghlaim ag ceantair thuaithe ón margadh ar tháinig an DUP agus Rialtas na Breataine air le gairid. Dúirt sé go bhfuil daoine ag rá go bhfuil an chumhacht ar fad i mBaile Átha Cliath agus nach féidir tada a dhéanamh faoi, ach creideann seisean go bhféadfaí an chumhacht a chothromú níos fearr lena phlean féin dá dtoghfaí deichniúr Teachtaí Dála le breathnú amach do cheantair taobh amuigh de chathracha na tíre.

"Díospóireacht atá uainn. Chuir mé an litir seo (Béarla) chuig nuachtáin áitiúla ar fud na tíre ach níl a fhios agam cé mhéad acu a  d'fhoilsigh í, cés móite de nuachtáin i bPort Láirge, san Iarmhí, i gCábhán, i Ros Comáin agus i gCathair na Gaillimhe," a dúirt sé linne níos túisce!

11.8.17

Sos ar thaobh an bhóthar!


Tá an fomhair faoi lán seoil anseo i nDeisceart Chonamara. Ach fós tá sé beagáinín ró luath le tosú ag bailiú sméara dubha. Tá roinnt le feiscint ach níl go leor le mórán subh a dhéanamh go fóill.

Tá sé de nós againn dul isteach i gCeantair na n-Oileán len iad a bhailiú agus tá cosán deas ag dul ó thuaidh ón dTrá Bhán ar imeal na farraige agus tá neart sceacha ann a bhíonn an torthúil.

Bhí an lá go deas agus thugamar faoi deara go raibh feilicháin agus feithidí eile ag eitilt ó craobh go craobh, ach buíochas le Dia ní raibh rian de na míoltógaí le feiscint.

Tháinig ceannaín beag in aice linn agus suí sé ar cloch ar thaobh an mbóthar. Ní suíann siad go ciúin fada go leor le pictiúir a thógaint agus san am a thógaim se orm mo fón a ullmhú bíonn siad imithe de gnáth. Ach bhí an t-adh liom an babhta seo!

Scríos chuig Ethna Viney (ón Irish Times) ag iarradh fháil amach an féileacán nó leamhan a bhí ann. Tháinig sí thár n-ais chugam go sciopadh le freagra.

Feilichán atá ann agus Donnóg an Bhalla atá air.  Bíonn sé ag eitilt ó mí Márta go dtí mí Mean Fomhair. Tá nós aige bolg le grian a dhéanamh ar chlocha nó ar bhallaí (ach sa chás seo tá a dhroim atá á thaispeáint do ghriain!) Tá ainm laidin ar ar ndóigh - "Lasiommata megera!"

Tá sé donn do chuid is mó agus spotaí oráiste air cuid acu i bhfoirm súl. Deirtear go mbíonn an dath liath ar an taobh eile den na sciatháin.

D'fhán sé ciúin an fhaid is a bhí mé ag tógaint an pictiúir.

3.8.17

Goile fhomhair!

Tá an Fomhair linn agus inniú is muid ag siúl bhi cruthú le feiscint.

Bhí corr sméar dubh cúthaileach ar na sceacha ar thaobh an mbóithrín ar chúl an tí.

Tá sméara dubha fiáin á ithe in Éirinn leis na cianta cairbreacha. Táid le fáil in an chuid foirmeacha. Tá cuid acu beag agus suarach, cuid eile ramhair bog agus blasta. Cinnte is féidir cinn a fháil san ollmhargadh ach níl comparáid ar bith idir iad siúd agus na cinn atá le fáil go fiall, go fliúrsach agus go fiáin amuigh faoin spéir.

I gcionn seachtaine nó dhó beidh siad reidh le piocadh. Agus ansin subh agus píóg le n-ithe

Tá ocras orm anois!

2.8.17

Níl ann ach Baile Átha Cliath?


Pic: Irish Central
Imealú go deimhin! Tá gach bóthar Iarainn ag dul go BÁC (fiú sna 6 Chontae). Lárnú níos measa ná aon tír eile san Eoraip - fiú sa bhFrainc.

Mar Duibhleannach a chuaig siar is mó a thuigim an galar seo atá ar ár dtír agus ar a muintir ná mar an tuiscint a bhí agam air agus mé linnaithe san Árd Chathair. Bíonn orainn dul soir le haghaidh chuile rud. Ní féidir le Comhaire Áitiúil (iad siúd atá fágtha ag Rialtas BhÁC) aon rud a dhéanamh gan dul tré chóras dian mhaorlathach le cead agus airgead a fháil lena aghaidh. I nGaillimh tá deireadh curtha ag Rialtas Bhaile Átha Cliath ar na Comhairlí Bhaile le déanaí. Tá Údarás na Gaeltachta spochta acu cheanna. Ní raibh mórán tionchar ag ionadaithe tofa sna cinntí sin. Níor pléadh cuid acu sa Dáil fiú. Agus anois táid ag iarraidh an Contae and an Chathair a nascadh le chéile.

Ar ndóigh chuireann a teorann (bíodh sé bog nó crua) bacanna so bhreis isteach ar fhorbairt i dTír Chonaill agus is cosúil nach bhfuil mórán níos fearr ar siúl in iarthair na Se Chondaethe, Doire, Tír Eoghan agus Fear Manach. Féach ar an alt seo san Irish Central (Béarla). Tá gif íontach ann ag teaspáint meath an chorais bhothair iarainn in Éirinn i rith an chéid seo caite. Athbunaiodh an líne idir Luimneach & Gaillimh ó shin.

Bíonn ar gach gluaiseacht náisiúnta a bheith i mBaile Átha Cliath. Agus deirtear linn go bhfuil an cathair sin á thachtach le trácht agus cloisim anois go bhfuil Rialtas Bhaile Átha Cliath ag iarraidh an Ghníomhaireacht Leigheasra Eorpach a lionniú inti, mar aon le Ghníomhaireacht Airgeadais Eorpach nuair a thagann an Bhreat-imeacht i gcríoch (Márta 2019).

Cén fáth Bhaile Átha Cliath? Cén fáth nach Gaillimh, nó Corcaigh, nó Sligeach?

Nuair a bhí cónaí orm i mBaile Átha Cliath bhí sé de nós agam dul go Corcaigh go minic. Ní raibh trioblóid ar bith agam dul ar an dtraen. Ní bheadh aon trioblóid agam dul chuig na cathrachta móra, Béal Feiriste, Port Láirge, Luimneach, Gaillimh nó Sligeach ó Bhaile Átha Cliath. Nuair a thainig mé go Gaillimh bhí fadhb agam. Ní féidir dul go Corcaigh go héasca, (gan tracht ar aon áit san Iar-Thuaisceart)! Bíonn orm dul go Port Laoise agus traen eile a fháil ansin. Ansin osclaíodh seirbhís go Luimneach ach fiú ansin bíonn orm traen a fháil as Gaillimh go Luimneach ansin ceann  a fháil go Gabhal Luimnigh agus as sin Traen BhÁC go Corcaigh (Níl traen díreach ó Luimneach go Corcaigh mar a bhíodh fadó!)

Cuidíonn an córas seo le Bhaile Átha Chliath thár aon áit eile sa tír. Tá na milliún á chuir isteach ag Rialtas Bhaile Átha Cliath ar cheangal idir chóras Luas Glas agus Dearg. Nach cabhródh sé le chursaí ghnó na tíre ina iomláine líne ó Corcaigh go Gaillimh go Sligeach agus go Doire Cholmcille agus ansin ó Dhoire soir go Béal Feirste.

Is rí léir nach dtuigeann fíor rialtas na hÉireann na cúrsaí seo. Rialú faoi deachtú atá againn faoi dúmas bréige daonlathach.

Ní nach íonadh a thárlaíonn tubaistí mar Brexit agus Brexit. Níl leigheas ag na daoine beaga ar an scéal - beag ná mór!

19.7.17

Uafás agus tubaist ar an gCaorán!


Tharla tubaist uafásach dúinne ar an Aoine seo caite!

Marbh!
Bhris an sean oscailteoir bhuidéil againne - ceann an dhaoir bhí ann nuair a ceannaíodh é - ach buíochas le Dia bhíomar i ndán an corc a bhaint as an mbuidéal (Miquel Albarino 2015 - an bhlasta!)! Ach dá mbeadh aon chean eile le h-oscailt bheadh muid ag fáil bháis leis an dtart!

Dúirt duine den gclann againn, "Sin brontannas Nollag sórtáilte againn!" Ach dúradh leis nach mbeadh muid i ndán maireachtáil chomh fada san gan blaiseadh fíona dearg nó geal...

Chuamar siar chuig Tí Níoclás ar an Sathairn agus cheannaíomar ceann de short eile. Ar ndóigh bhí orm an focal ceart Gaeilge a úsáid agus bhain mé trial as tearma.ie agus creid nó ná creid sé corcscriú an focal atá acu air.

Mar sin cheanaíomar corcscriú sciathánach agus ó shin tá muid ar ár saimhín só!

Sláinte!

Ár gcara nua!

10.7.17

Deireadh leis an "ancien regime?"


Tháinig mé ar alt ó iris Meirinceánach le déanaí a chuir ag smaoineamh mé!

Cá bhfios! 
Agus lucht Brexit i Sasana (féach seo san Daily Telegraph Feabhra 2017)!) a tuar ar bhriseadh an Aontais Éireann b'fhéidir gur fiú breathnú ar an taobh eile den Atlantach. Cé chomh socair is atá Poblacht Mór an Iarthair? An fíor go bhfuil togha an Trumpach ag scoilt na tíre sin ó bhun go barr.

Sna Eoraip is cosúil go bhfuil imeacht na Ríochta Aontaithe (Sasana amháin?) ag tarraingt le chéile na baill atá fágtha, an 27. Ach sna Stáit Aontaithe tá scoilt mór ann anois is cosúil. Chomh maith leis sin nuair a bhí an gcruinniú den 22 i Hamburg na Gearmáine ba rí shoiléir í nach i lár na himeachtaí a bhí Uachtarán SAM. Ar bhealach d'fhéadfá a rá go raibh sé ar an imeall i gcomparáid le h-aon Uactarán SAM i mo chuimhne féin - ó FDR, Eisenhower (gur féidir a rá gur sabháilí na hEorpa é ar bhealach) agus na daoine eile. Ní raibh sé sásta suí leis na gceannairí ag cruinniú amháin fiú.
1991

Léiríonn an alt seo sa New Republic (Iris Neamhspleach i Meiriceá ó 1914), "The New Nation-States.", dearcadh ar ché chomh aontaithe is atá na Státaí faoi réimeas Thrump.

Thit Aontas na bPoblachtaí Sóivéadacha Sóisialacha as a chéile ag deireadh an Chéid seo caith. Cad a tharlódh roimh deireadh an aonú aoise is fiche?

Cá bhfios?

@NewRepublic #Brexit

7.7.17

Ad astra! Cuimhne bhuachalla óig ar réalteolaí!


Níor thug mé faoi deara na hainmneacha nuiar a ainmníodh foirgnimh nua in ollscoil éigin le deanaí. Bhí tuairiscí faoi sna nuachtáin agus iad ag déanamh mór den rud gur mná a bhí á chomóradh i dtrí chinn dóibh.

Fiú nuair a bhí tuít ó Harry McGee a rá go raibh duine acu gaolta leis níor thug mé faoi deara gur bhuail mé le ceann dóibh agus mé óg. Ní go dtí raibh giolch eile uaidh níos deanaí a dhírigh m'ard ar alt san a bhí san College News, "An Irish University Has Used A Brilliant Initiative When Opening 3 New Buildings," (Béarla).

Chuaigh mé chuig an alt agus léigh mé a raibh ann agus nuair a léigh mé an píosa ann faoi Mary Brück agus a chuid oibre i gcúrsaí réalteolaíochta.
Nuair a bhí mé óg bhí an-suim agam i gcúrsaí réalteolaíochta. Bhí mé ag léamh chuile rud faoi sna nuachtáin agus bhíodh cláracha do pháistí faoi ar Raidío Éireann. Is cuimhin go raibh bean ag caint ar an Raidío agus cheap mé gur Máire Brock a bhí uirthe. Ba cineál laoch don mbuachail beag 10 mbliana d'aois a bhí ionam ag an am. Is cuimhin liom go raibh sí ag obair lena a fhear chéile, Gearmánach san réadlann náisiunta (Béarla) i nDún Sionca. Mé ag ceapadh go rabhadar ina gcónaí ann chomh maith.

Rinne Uncail liom socrú dom dul go Dún Sionca agus rinneamar turas ar an áit. B'í "Máire Brock" a bhí mar treoirí dúinn. Is cuimhin liom gur mhínig sí dúinn an obair a bhí ar siúl le radaiteileascóp ann agus ag lorg eolais ar na réaltraí agus réaltnéalta. Ansin thóg sí amach chuig an teileascóp mór a bhí i foirgneamh le díon cruinneachánach air. B'shin an buach-pointe domsa - ag breathnú ar an ngealach tré  theiliscóp mór.

Mar dhuine óg is dócha nár thuigeas cé chomh mór is a bhí sí mar réalteolaí. Bhí sí an-dheas agus sásta bheith linn - ní raibh ach m'athair, m'uncail agus mé fhéin ann an oíche sin. Ba ocáid speisialta domsa í. Bhí sí foighneach leis an ceisteanna símplí a chuir mé uirthí agus ní dhearna mé dearmad ar an dturas sin thár na blianta. Anois is arís chonaic mé a h-ainm i dtuairiscí ó shin agus ansin tuairisc ar a bás beagnach 10 mbliain ó shin.

Tá áthas orm go bhfuil comóradh agus aitheantas a dhéanam uirthí i DCU agus níl se sin chomh fada san ó Réadlann Dhúin Sionca!

Bean deas séimh a bhí inti.

• Tá eolas fuithí le feiscint anseo sa chúntas irabháis ar shúiomh Cumann Réalteolaíochta Dhún Éideann. (Béarla)

@DublinCityUni @harrymcgee 

24.6.17

Amuigh ag siúl!

Bhí tine mór anseo aréir - Féile tSin Sheáin a bhí ann. Bíon sean ag na comharsana teacht le chéile agus sean píosaí troscáin, fálú, adhmad cuile chineál bhrúscar fiú (shhh) sean-bhoinn. Tá an nós seo beo fós agus ón gCaorán anseo is féidir tinte móre eile a fheiscint ar Inis Mór, siar chomh fad leis an gCaethrú Rua agus soir i dtreo Bhaile na hAbhann. An oíche a bhí ann.

Shiúl mé thuas chuig an áit um thráthnóna le feiscont an raibh aon rud fágtha. Ní raibh mórán!

Ar an mbealach thug mé faoi deara an bláth beag fíneálta seo ar thaobh an mbóthar. Dáth bándearg le croí bán ann le staimíní buí nó ór ina lár chun na beacha a mhealladh. Feirdhris atá air nó chuna bheit léanta Rosa Caninis sa laidin!

Tá sé fluírseach go leor in Éirinn, planda ata dúchasach. Anseo tá b'fhéidir leath dosaen de na plandaí san áit céanna ar an mbóthar sin. Ní bhíonn bláthanna an ach ag an am seo ach níos deanaí tá mogóir róis ann níos deanaí sa bhliain. Tá tulleadh eolais (i mBéarla) le fáil anseo.

9.6.17

Faoileán, Faoileán ar an gcarr....



Agus muid ag dul isteach in Ionad Siopadóireachta na Gaillimhe thugamar faoi deara go raibh Faoilán ina seasamh ar charr ann. Bhí sé ina sheasamh ar charr a bhí ós comhair an siopa iasc ann. An amhlaidh go raibh sé ag feitheamh ar "na grabhróga a thiteann ó bhord a máistrí?"

Rinneamar ag gcuid siopadóireachta agus nuair a thanaigh muid amach bhí sé fós ann agus cé go raibh daoine ag dul tháris d'fhán sé ann.

Níl fhios agam a bhfuair an créatúr aon cheo ón siopa ach má bhfuair bhí sé i bhfad níos simplí ná a bheith a lorg beatha "fo-thoinn!"

Oireachtas beo!


D’fhógair An tOireachtas, i gcomhpháirt le TG4 go mbeo-chraolfar clár nua, Lár Stáitse a bheidh dírithe ar thaibh-ealaíona daoine óga ó Oireachtas na Samhna na bliana seo. Beidh an spotsholas ar ealaín an agallaimh bheirte sa chlár agus craolfar babhta craoibhe an aoisghrúpa 12 – 15 bliana chomh maith le roinnt iomaitheoirí ó chomórtais agus aoisghrúpaí eile, ina measc, aithriseoireacht, scéalaíocht agus lúibíní.

Craolfar an clár ar TG4 ar Aoine na féile, 3 Samhain 2017, ó 8.00 p.m. – 9.30 p.m agus beidh sé ar fáil ar fud an domhain ar an Sheinnteoir TG4.

“Tá ríméad orainn an t-ardán nua seo a bheith á thabhairt ag TG4 do na healaíona béil traidisiúnta”, a dúirt Liam Ó Maolaodha, Stiúrthóir an Oireachtais. “Is cuid fíor-thábhachtach iad dár n-oidhreacht cultúir agus teanga, agus feithicil luachmhar do shealbhú agus do bhuanú saibhreas Gaeilge i measc daoine óga. Tá súil againn go spreagfaidh an clár nua seo tuilleadh daoine óga le tabhairt faoi na healaíona béil.”

“Is deas linn an fhorbairt is deireanaí seo ar ár gclúdach Oireachtais a bheith dírithe ar an óige” a deir Alan Esslemont, Ardstiúrthóir TG4. “Tugann an saibhreas teanga agus an deisbhéalaíocht a fheictear sna comórtais teanga-bhunaithe don óige, siamsaíocht don lucht féachana agus spreagann dóchas agus misneach i bpobal na Gaeilge agus na Gaeltachta. Tá siad tráthúil ar gach bealach.”

I measc na gcraoltaí beo eile a bheidh ar TG4 le linn Oireachtas na Samhna beidh Nuacht TG4 trí oíche (Dé Céadaoin, Déardaoin agus Dé hAoine) agus na príomhchomórtais damhsa ar an sean-nós, Steip ar Shatharn na Féile. Déanfar sruthú beo ar shuíomh idirlín TG4 ar Oscailt Oifigiúil an Oireachtais, ar Bhronnadh na nGradam Cumarsáide agus ar na comórtais daoine fásta, ina measc, Corn Uí Riada, Sean-Nós na mBan, Sean-Nós na bhFear, Agallamh Beirte, Lúibíní, Amhrán Saothair agus Sceitse.

Is i gCill Airne, Co. Chiarraí, a bheidh Oireachtas na Samhna ar siúl, ó Chéadaoin go Domhnach, 1 -5 Samhain 2017.

#OnaS17 @OirnaGaeilge 

30.5.17

Scáthchruth ag bun na spéire.

Bhí mé ag siúl ar an taobh ó thuadh de Loch na Lannach dhá lá ó shin. Ag breathnú ó dheas thug mé faoi deara scáthchruth ar bhárr airde i bhfad uaim. Cheap mé go mb'fhéidir gur duine a bhí ann ach an rud is aistí faoi ná nár bhog sé ach seas go ciúin. Lean mé orm síos chomh fada leis Céibh Cheann an Bhóthair (Baile an tSléibhe).

Bhí an lá go deas agus d'fhán mé ann ar feadh deich neomad nó mar sin ag breathnú ar an bhfarraige ag glioscarnach faoin ngriain. Ansin chas mé thár n-ais ach ar mo bhealach thár n-ais bhí an scáth úd imithe agus ní raibh ann ach an ard gan duine ná deoirí air.

Inné bhí mé ag c siúl arís ach an am seo thóg mé an bóthairín ó dheas ón teach agus chas mé ar dheis ansi i dtreo na Céibhe Nua nó Céibh an Chaoráin. Tá an bealach seo ó dheas ón loch úd. Ansin thug mé faoi deara go raibh capall ag breathnú orm ó chnoic beag ó dheas uaim. Ní raibh sé ag deanamh rud ar bith seachas seasamh go ciúin. Tá seans go raibh sé ag breathnú orm ach níor bhog sé agus bhí seans agam na pictiúirí seo a thógaint.

Lean mé orm siar chomh fada leis an céibh. Bhí an lá go h-álainn agus tár éis cúpla neomaid ag breathnú amach ar an bhfarraige agus ó dheas go hÁrainn, chas me ar ais abhaile. Bhi an capall imithe agus ní raibh rian de le feiscint.

Ach tá na pictiúirí agam.

16.5.17

An maith leat cabáiste?


Seo cuairteoir eile a bhí sa ghairdín againn inniu. Féileacán bán atá an choitianta na laethanta seo atá ann. Is deas iad a fheiscint ag eitilt thár timpeall a chéile sa tráthnóna. Tugtar Bánóg Mhór ar an suíomh Irish Butterflies (Béarla) agus níl fhios agam bhfuil aon ainm eile air ag na Gael.

Ní maith le garadóirí é a fheiscint agus tá sé éasca é sin a criediúnt nuair a fheiceann tú an tainm atá ar ag na Gearmánaigh - Grosser Kohlweissling. Is maith lena a chuid bhoilb cabáiste a ithe agus tugtar bolb cabáiste nó péist cháil air.

Mar sin féin tá sé go deas ag suí amuigh faoin ngriain ag breathnú ortha ag spraoí i leoithne bhoig na tsamhraidh.

9.5.17

Aoi ag giolcaireacht ag an ngeata!


Nach bhfuil sé deacair éalú ó lucht na giolcaireachta?


Bhíodh geata isteach chuig ceann de na garraí atá againne anse ag Caorán na gCearc ach faraoir tá an geata imithe ar shlí na firinne - bhuail an mheirg é, rud a íonn go ró mhinic thiar anseo!

Fág sé poll beag san áit a raibh sé greamaithe leis an an ursain. Cúpla lá ó shin thug muid faoi deara go raibh fotht=ram ag teacht amach as - giolcaireacht íseal. Bhí nead istigh ann. Nead loin dhuibh atá ann agus tagann an dá éan le ruainne beg le nithe dóib siúd atá istigh ann. Rinne mé cupla iarracht griangraif a thógaint ach tá siad íontach chliste. Tagann máthar nó athair ní fios cé acu agus seasann sé nó sí ar an mballa ós cionn na h-ursaine, breathnaíonn timpeal agus ansin go gasta istigh ann.

Uaireanta eile nuair a cheaptar go bhfuil dainséar ann déanann siad eitilt chuig an taobh eile den ngarraí agus nuair a cheapann siad go bhfuil sé sábhailte go leor téann siad in aice leis an nead arís.

Seo pictiúir a ghlach mé ar maidin. Má fhéacann tú go géar ar an ceann ar bharr is féidir éan a fheiscint ag dul isteach sa poll. Sa ceann thíos tá sé nó sí ag teacht amach as!



6.5.17

Bia sráide na bPalermitanach!

Bhiomar sa tSicil ar saoire le deanaí agus caitheamar trí lá ina príomhcathair Palermo. Cathair ársa sean atá ann agus tá cáil faoi leith ar a chuid chóicearachta. Chinneamar ar dul ann tár éis clár de chuid Rick Stein a fheiscint nuair a chaith sé deireadh seachtaine ann (Béarla) ag déanam iniúchadh ar nósanna agus bianna na cathrach.

Marco le Panelle, Cazzilli 
& Arancina
Nuair a thagann tuarasóir chuig cathar ar bith ní bhíonn sé ann ach seal - seal an ghearr go minic - agus ní bhíonn mórán seans acu eispéireas a bheith acu ar shaol na ndaoine féin a bheith acu. Chuir i gcás cén sort bia a itheann siad sa mbaile nó ar an sráid. Ní maith leat bia a cheannach ar an sráid de gnáth muna bhfuil fhios agat cé chomg sláintiúil is atá sé. Bhí seanrá ag nó Mhaimeo fadó, "I never eat a boiled egg unless I know the hen personally!"

Tá an t-ádh ag Palermo go bhfuil nós bia sráide go láidir ann. Tá trí margadh sráide bhia ann a bhíonn ar oscailt gach lá agus iad lá de chuile shaghas bheatha - glasraí, feoil, iasc a mbeadh eolas againn futha agus cuid eile nach mbeadh clú agat cad iad! Agus ní bheadh mórán fonn ort aon rud a ithe ó na seastán le bia réamh-bruite nó a bhí á n-ullmhú ar thaobh na sráide.

Sa chistin
Ach bhí an t-adh linn mar tá daoine ann a thugann ar thuras "Bhia Sráide" thú. Is mar sin a bhualamar le Marco Romeo ("Yes, you can call me “the boss” but I think my real name is much cooler - thank you mummy!") agus téann sé thár timpeal na cathrach gach lá faoin ainm Streaty (Iodáilis & Béarla) le dream beag turasóirí - ní bhíonn níos mó ná dáréag ann riamh aige.

Tá an áras ceoldrámaíochta is mó san iodáil i bPalermo, an Teatro Massimo agus is ós a comhair san a bhualmar le Marco agus thug sé Pasanna del Mangione (Pás Slogaire?) an duine dúinn.  Bhí ochtar again ann mar aon leis féin, beirt as Meiriceá (Washington a dúradar ach ní Washington Trump ach ón Stáit!), beirt ó Ghearmáin agus an ceathrar againn as Éirinn.

Chuamar ar dtús chuig an Capo (Ceann an Bhaile)  margadh a bhíonn ar oscailt ar chuile lá den bhliain seachas lá amháin. Tá sé ar oscailt fiú ar Lá Nollag. Dúnann sé ar an 17 Iúl gach bliain ar fhéile naomh na Cathrach, La Santuzza Naomh Rosalia. Is ansin a bhí an cead stop againn le thriall a dhéanamh ar thrí mhias do chuid na háite, Panelle (polenta na Sicile) agus Cazilli (cáca fataí) agus Arancina (Lithród déanta as ris thar timpeal ragu agu dáth oráiste ó safron agus domhainfhriochta). Bhí sean dul isteach i gcúl chistín agus breathnú ar iad á dhéanamh ag an Mama!
Sfincionello ó éinne?
Leanamar ar aghaidh ansin go bualamar le fear a bhí ag díol Sfincionello ar thaobh an Via Maqueda, ceann de príomh shráideann Phalermo. Pizza beag atá ansin le n-ithe agus tú ar an mbóthar. An bhlasta!

Sangue!
Uaidh sin chuamar chuig margadh sráide eile - Vucciria - atá in áit a bheadh an amhras agat faoi gan trácht ar aon rud a ithe nó a ól ann ach is ansin a chuamar istig i mbearr traidisiúnta, fir oibre ina seasamh ann ag ól agus ag caitheamh tobac, fiú istigh ann!. Chomh maith leis na gnáth deochanna, fíon, fuisce beor 7rl bhi trí deochanna ón áit, Sangue, Zibibbo agus Marsala. Bhaineas féin trial as an Sangue a bhí cosúil le seiris tirim. Tugadh schiticchio le n-ithe againn ann, cáis, arán, feoil fuair agus eile.

Bhí cuid againn beagáinín amhrasach faoin gcéad áit eile agus an bia a bhí a sholáthar dúinn ann. pani câ mèusa a tugtar air agus ceapfá gur hamburger atá ann. Ach an brí atá ar na focail Sicileach ná - arán agus liathán. Ní fhéacann sé ró dheas ach bhí blas maith as agus cé nach n-íosfainn gach lá é bheinn sásta é a ithe arís. Bhí cuid againn nach raibh sásta é a thriall fiú!

Agus ansin ag druidim chun deireadh rud éigin milis: Cannolo (Il cannolo Siciliano san Iodáilis). Is feadáin thaosráin iad atá líonta le stuif uachtarach le ricotta nó cáis mar sin. An deas agus éasca iad a ithe agus tú a siúl thar timpeall. Táid beagáining trom ó thaobh blasadh de ach thár a bheith go deas.

Criochnaíodh an turas taobh amuigh den hardeaglais stairiúil Phalermo a léiríon stair na catharach ó aimsir na Rómánach, na hArbach, na Normánach agus síos go dtí na nIodálach.

Bhí mo pás líonta agam agus bhí bia sráide na bPalermitanach samplaithe agam!

Thár aon rud eile cé gur chuid den Iodáil í an tSicil sí an tSicil í thár aon rud eile!

10.4.17

Tá an t-earrach linn!


Ag deireadh na bliana rinneamr cúinne sa gharraí againn a ghlanadh. Bhí sé lán de bhrúscair, gainnimh agus málaí plaisteach lofa agus ní fios cad eile.

In áiteanna eile sa demesne againn tá ag éirí go maith le róiseann den gcineál rugosa, nó Rós Rúscach, Agus thógamar slipíní beaga uatha agus chuireamar trí chinn thíos ann. I rith an gheimhridh dimigh pé duilleog a bhí ortha agus go dtí lar mí na Márta ní raibh ann ach slait seasc gan beocht ar bith ionta. Ach le dhá seachtain anúas thugeamar faoi dearadh go raibh mion-bhachlóg le feiscint fiú ar an gceann is tirime.

Sa ceantair seo ní éiríonn go maith le rósanna saothraithe, na cinn a ghnóthann duaiseanna ag comortais. An fadhb atá ann ná go bhfuil an ael ró ghlán. Sna cathracha bíonn sé ró thruaillithe agus mairítear an namhaid is mó ag an rós - an diabhal spot dubh. Mar sin is iad an Rós Rugósa an cineál is fearr le fás sa cheantair seo. Bíonn siad corcra le boladh álainn saibhir, agus bán nach bhfuil chomh láidir san. Deirtear go bhfuil dathanna eile ann agus tá ceann buí ceannaithe againn ach níl mé ró cinnte an bhfuil sé láidir go leor.

Tágann an ainm "rogósa" ón duilleog atá rocach i gcomparáid leis an gnáth rós nó an rós fiáin nó feirdhris.

7.4.17

Gradam iriseoireachta ag RnaL.

Bhí an bua aréir ag craoltóirí Raidió na Life Dónal Ó Catháin (ar chlé) agus Oisín Ó Catháin sa rannóg Raidió Trí Ghaeilge ag gradaim Smedias 2017!

Bronnadh an gradam ar an mbeirt mhac léinn ón Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath atá ina láithreoirí ar an gclár Craic Uí Chatháin gach Luan idir 18:00-19:00 ar Raidió na Life, ag searmanas bronnta galánta i Staid Aviva oíche Dhéardaoin.

Arsa Dónal agus Oisín (le chéile?): "Tá ríméad an domhain orainn bheith ag fáil an Ghradaim seo. Ainmníodh sinn i measc craoltóirí cumasacha, cuid mhaith acu ón stáisiún céanna linne i Raidió na Life. Bhí sé iontach aitheantas a fháil i measc phobal na meán Gaelach agus na meán náisiúnta. Rinneamar vox pop le Cian Mac Cárthaigh (iarChlár-Reachtaire Raidió na Life) ag tús na hoíche, agus ní rabhamar ag súil go mbeadh an duais againn níos déanaí san oíche! Is breá linn go háirithe an tsaoirse a thugann RnaL dúinn bheith ag déileáil le réimse leathan topaicí. Bíonn ábhair throma agus éadroma ar aon inár seó, chomh maith le ceol ailtéarnach agus neamhchoitianta den uile sheánra. Ní fhéadfaí a leithéid de rud a dhéanamh ar stáisiún tráchtála Béarla!"

“Táimid thar a bheith bródúil as Dónal agus Oisín as an gradam seo a bhuachaint," a dúirt Muiris Ó Fiannachta, Bainisteoir Stáisiúin Raidió na Life. " Beirt láithreoir óg le talann agus beocht iontach is ea iad. Clár den scoth is ea Craic Uí Chatháin agus é ar cheann de bhuaicphointí na gclár atá curtha i láthair ag mic léinn ollscoile ar an stáisiún. Déanaimid ar fad i Raidió na Life comhghairdeas ó chroí leo.”

Is iad na Smedias na gradaim náisiúnta bhliantúla d’iriseoireacht ag mic léinn tríú leibhéil na tíre.

Bhí beirt craoltóirí deonacha eile de chuid Raidió na Life ainmnithe sa rannóg Raidió trí Ghaeilge aréir freisin: Ailbhe Ní Riain (ar dheis), mac léinn in Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha a chuireann An Meangadh Mór i láthair gach Céadaoin idir 16:30-18:00 agus Aindriú de Paor, mac léinn in Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, a bhíonn le cloisteáil mar chomhláithreoir ar An Bricfeasta Blasta gach Luan agus Céadaoin idir 08:00-09:00.

Bhí craoltóir eile le Raidió na Life, Erin Lindsay, ainmnithe sa rannóg ‘Iriseoireacht trí Ghaeilge – Scríofa’, fosta. Comhláithreoir í Erin ar Fios Feasa gach Céadaoin idir a 20:00-21:00 agus tá sí sa cheathrú bliain ar chúrsa céime iriseoireachta in Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath. Chaith Erin trí mhí ar thaithí oibre le Raidió na Life i 2016 mar chuid dá cúrsa céime. Fuair Dónal Ó Catháin ainmniúchán eile sa rannóg seo chomh maith.

Tá foireann Raidió na Life iontach bródúil ní hamháin as na Cathánaigh as ucht an gradam mór do Raidió trí Ghaeilge a bhuachaint aréir, ach as na saorálaithe go léir a hainmníodh sna gradaim i mbliana. Léirigh an líon mór ainmniúchán a fuair craoltóirí éagsúla ó Raidió na Life sna Smedias an nasc tábhachtach atá ag Raidió na Life le mic léinn agus le daoine óga atá agus a bhíonn ag foghlaim ceird na craoltóireachta is na hiriseoireachta.

Éist le Raidió na Life ar 106.4FM i mBaile Átha Cliath, beo ar líne anseo agus ar an aip An Seinnteoir Raidió, atá ar fáil saor in aisce do ghléasanna soghluaiste ar iTunes agus ar Google Play.

19.3.17

Briathar, beart & oidhreacht.


Is cuimhin liom agus mé óg go raibh iomhá agam den bPiarsach mar naomh de short éigin. Idéalaí cumasach nach ndearna rud ar bith nach ar son na hÉireann is ar son na nGael é. Agus seans go raibh an ceart agam. Is cuimhin liom an chéad uair a bheith i gConamara mar a dúirt mé cheanna, bhí orm dul 'ar oilthreacht' go Ros Muc , chuig a theach ann - scrín náisiúnta an Ghaelachas. Áit naofa.

Is áit naofa é níos mó dom-sa anois ná riamh. Ní hamháin mar ba leis an fear féin é agus gur scríobh sé roinnt dá gcuid scéalta agus oireádaí ann (aitheasc Uí Dhonabháin Rosa ina measc) ach toisc go bhfuil daoine, cosúil liom fhéin caoga bliain ó shin, a thug chuairt ar an dteach le bheith páirteach sa mbrionglóid...

"O wise men, riddle me this: what if the dream come true?
What if the dream come true? and if millions unborn shall dwell
In the house that I shaped in my heart, the noble house of my thought? ..."

Ach ar bhealach ní raibh mórán eolas agam faoin bhfear féin. I rith na bliana seo caite bhí srath léachta ar an Raidío faoin bPiarsach bunaithe ar a chuid scríobhnóireachta, léachtaí agus eile. Níos deanaí foilsíodh leabhair bunaithe ortha. Bé an Ollamh Gearóid Ó Tuathaigh a bhí mar eagarthóir ar an mbailiúchán snasta seo: An Piarsach - Briathar, beart agus oidhreacht. (Cló Iar-Chonnacht, RTÉ Raidió na Gaeltachta).

Léigh mé é le déanaí.

Tá dhá aistí déag ann agus d'fhoghlaim mé roint rudaí nach raibh ar eolas agam faoin bhfear féin. Sa chéad cheann tá Roisín Ní Ghairbhí ag tagairt ar é ag fás aníos i mBaile Átha Cliath. Gur thosaigh sé ar bheathfhaisnéis a scriobh ina déanann sé cuir síos ar féin mar "the strange thing that I am."

Níl mé chun dul tré gach aiste ach tógadh mé na píosaí a thug mise suim faoi leith ionta. Bhí an-phíosa ag Ciarán Ó Coigligh ar an bPiarsach agus a chuid tuairimí ar chursaí oideachas. Bhí spéis faoi leith agam ach go h-áirithe ina dtuairimí ar dhá-theangachas. Bhí polasaithe oideachas faoi leith molta aige cenn don Ghaeltacht agus ceann eile don chuid eile den tír. Agus bhí tuairimí aige faoil na ceantreacha dhá theangach chomh maith. Nach trua nár chlaoi an Roinn Oideachas len a dhearcadh ó 1922 i leith!

Chuir aiste Sheosaimh Uí Chuaigh ag gáirí ós ard mé leis an bpíosa seo. D'fhiafraigh sé de dhuine dá ghaolta an bhfaca sé aon duine de mhuintir an Phiarsaigh thart ariamh.
"'Thug mé na malaí istech chuig an teach do bheirt deirfiúr leis uair amháin,' a dúirt sé. 'Cen sort beirt a bhí iontu,' arse mise. 'Diabhal mórán slaicht a bhí ortha feictear dhom,' ar seiseann - is é sin nach raibh siad ródhathúil. Bhí, agus tá, caighdeán ard ag fir Ros Muc sna cúrsaí sin,' a deireann Seosamh! cuimhní eile scríofa ag Seosamh anuireadh i dTuairisc.ie (Eanáir 2016)

Úna Ní Bhroiméil ag scríobh faoina thuras go Meiriceá. Bhí sé le hairgead a bhailiú do scoil. (Má bhí aon laige i bpairseantacht an Phiarsaigh ba i gcúrsaí airgeadais a bhí sé!).  Níor éirigh go ró mhaith ann é ach an rud a thug mise faoi dearadh ná na litreacha chuige óna dheartáir Liam (Willie) - "You had best do anything you can (and stay on) to get money...." "...Money is the thing. More and more I am coming to believe that it is the only fault with this whole business..." Is maith liom Liam! (Leabhair eile éinne?)

Tá an dá aiste ag an deireadh thár a bheith go maith. Joe Lee ar an athrú meoin a tháinig ar an bPiarsach ó thaobh cúrsaí míleata. Déanann sé pointe maith. Cé nach raibh i ndán don Éirí Amach ach teip de bharr a thárla do Casement agus na hairm agus ordú Eoghan Mhic Néil, "ní mar sin a 'ceapadh" é ag cinnairí na comhcheilige." Agus tugann sé foláireamh dúinn chomh maith agus muid ag lorg eolais faoin "duine casta" seo, Pádraig Mac Piarais. "Ní mór a chuid scríbhinní a léamh ina iomláine (gan sleachta a bhaint as comhthéacs), agus ní mór a raibh ar bun aige (agus an fhianaise shabhir atá ar fáil ina chomhfhreagras) a chur san áireamhagus na ráiteas (an reitric) apacailipteacha á meas againn."

Ag an deireadh tá léarmheas agus cúntas ar cháil an Phiarsaigh i ndiadh a bháis scríofa dúinn ag Gearóid Ó Tuathaigh. Bhí sin an suimiúil mar théann sé tré an ré-naomhsheanchais suas go dtí tús na seascaidí. Ansin bhí meath agus fiú dí-mheas, aimsir na trioblóidí ó thuaidh a chuir eagla agus míchompóird ar scoláirí áirithe agus lucht polataíochta - ach mar a deireann sé níor "tugadh droim láimhe ar fad don bPiarsach. Lean an nós i measc náisiúnaithe áirithe (Gaeilgeoirí go háirithe) scoileanna, cumainn, clubanna agus a leithéid a ainmniú i gcuimhne air." Anois tá "fuaraigeantacht le tabhairt faoi dear níos mó agus níos mó" sa scríobhnóireacht faoi. Ach ag an deireadh an foláireamh, mar a dúirt Joe Lee,  an taifead staire a iniúcadh go cúramach. "Ní ceart aon chuid de a fhágaint ar lár."

Ma tá éinne ag iarraidh teacht ar mheoin agus ar phearsain an Phiarsaigh a thuiscint cabhródh an bailiúcháin seo leis nó leithi gan aon amhras.

14.3.17

Éist leis an gairdeas agus an t-áthas...


Tá cuid den bíobla go h-álainn. Go mór mór an filíocht atá ann. Cé gur aistriúcháin atá ann ón Eabhrais nó ón sean-Gréigis - nó aistriúcháin ó astriúcháin eile tá cuid den áileacht fós le feiscint ionta.

Agus an Carghas linn seo ceann a thatníonn liom.

Léirítear aithrí agus croíbhrú an pheacaigh ann. Deirtear go ndúirt Dáiví rí é nuair a tháinig Nátán fáidh chuige tar éis do luí le Baitseaba, bean Uriah tár éis dó Uriah a chuir chun catha agus chuig bás cinnte!

Éist lena ghlór agus é ag guibhe, "Lig dom an gairdeas agus an t-áthas a chloisteáil, agus beidh lúcháir ar na cnámha a bhrúigh tú."

Déan trócaire orm, a Dhia, de réir do bhuanghrá:
cealaigh mo choir as iomad do thrua.

Nigh go huile mé ó mo chion,
agus déan mo pheaca a ghlanadh díom.

Óir aithním mo chionta go maith
agus tá mo pheaca os mo chomhair i gcónaí.

Is ortsa amháin a pheacaigh mé;
an ní is olc i do láthair a rinne mé.
Ionas go mba léir gur ceart é do bhreith
agus go dtugann tú breithiúnas gan locht.

Ach féach gur rugadh faoi chion mé
agus gur gineadh i mbroinn mo mháthar faoi pheaca mé.

Féach, is geal leat an croí dílis,
agus i mo lár istigh múineann tú eagna dom.

Croith orm hiosóip agus glanfar mé;
nigh mé agus is gile mé ná an sneachta.

Lig dom an gairdeas agus an t-áthas a chloisteáil,
agus beidh lúcháir ar na cnámha a bhrúigh tú.

Iompaigh do ghnúis ó mo pheacaí
agus cealaigh mo chionta go léir.

Cruthaigh ionam croí glan, a Dhia,
agus cruthaigh spiorad daingean as an nua ionam.

Ná díbir amach as do radharc mé
agus ná beir do naomhspiorad uaim.

Tabhair ar ais dom áthas do shlánaithe
agus tabhair spiorad na díograise mar thaca dom.

Múinfidh mé do shlite do lucht na hurchóide
agus fillfidh na peacaigh ar ais chugat.

Saor mé ó choir na fola,
a Dhia, a Dhia mo shlánaitheoir,
agus mórfaidh mé le mo theanga do cheartas.

A Thiarna, oscail mo bheola,
agus fógróidh mo bhéal do mholadh.

Óir ní bhfaigheann tú taitneamh in íobairt
agus an loiscíobairt a dhéanfainn ní ghlacfá.

M’íobairtse, a Dhia, an croí aithríoch;
ní eiteoidh tú, a Dhia, croí brúite uiríseal.

Bí fial le Síón, as ucht do mhaitheasa, a Thiarna,
ionas go dtógfaí ballaí Iarúsailéim as an nua.

Glacfaidh tú ansin le híobairtí na fíréantachta,
le hofrálacha agus le híobairtí uileloiscthe:
ansin ofrálfar mairt chugat ar d’altóir.

Salm 50 (51)



10.3.17

Laochra!

Is i bPáirc an Chrócaigh, ionad go leor de na héachtaí atá á gceiliúradh sa tsraith, a sheol Uachtarán CLG, Aogán Ó Fearghail an séasúr nua Laochra Gael tráthnóna. Tá meas agus gean ar lucht leanta na gcluichí Gaelacha ar fad ar an tsraith seo ina dtugtar cuntas ar éachtaí imeartha mór-imreoirí peile agus iomána le leathchéad bliain anuas.

Craolfar na cláracha sa séasúr nua Laochra Gael TG4 gach Céadaoin ag 9:30pm ó 15 Márta agus gach tráthnóna Domhnaigh tar éis GAA BEO.

Cuirfear suim ar leith sna cláir sa tsraith nua mar go dtugtar chun cuimhne roinnt imreoirí a thuill cáil agus meas ar leith lena linn:

  • Dónal Óg Cusack, cúlbáire cróga iomána Chorcaí, 15/3/17 10pm (athchraoladh 19/3/17 5.55pm).
  • Cliodhna O’Connor, bean a sheas an fód ar feadh i bhfad sa gcúl le peileadóirí Áth Cliath, 19/4/17 9.30pm (athchraoladh 23/4/17 5.55pm).
  • Tommy Walsh, crann taca agus foinse inspioráide le hiománaithe Chill Chainnigh ina ré órga ag tús an chéid seo, 12/4/17 9.30pm (athchraoladh 16/4/17 5.55pm)
  • Dara Ó Cinnéide, naoscaire cruinn peile agus craoltóir cumasach Ciarraíoch, 22/3/17 9.30pm (athchraoladh 26/3/17 6.15pm).
  • Na deartháracha cáiliúla Lowry as Uíbh Fhailí, 3/5/17 9.30pm (athchraoladh 7/5/17 5.55pm).
  • Éamonn O’Hara, fathach lár páirce pheileadóirí Shligigh, 5/4/17 10pm (athchraoladh 9/4/17 5.55pm)
  • Pete Finnerty cosantóir crua sciliúil iomána as Gaillimh, 29/3/17 9.30pm (athchraoladh 2/4/17 5.55pm).
  • Seánie McMahon, crann taca stuama cruinn le hiománaithe an Chláir, 10/5/17 9.30pm (athchraoladh 14/5/17 5.55pm).
  • Owen Mulligan, naoscaire lúfar le peileadóirí Thír Eoghain,17/5/17 9.30pm (athchraoladh 21/5/17 5.55pm).
  • Pat Fox, tosach a bhris croíthe an fhreasúra go mion minic lena chruinneas. 26/4/17 9.30pm (athchraoladh 30/4/17 5.55pm).
Ag labhairt dó ag an seoladh i bPáirc an Chrócaigh, dúirt Uachtarán CLG Aogán Ó Fearghail go bhfuil meas ar leith ag a eagraíocht ar an tsraith fhad-bhunaithe seo. “Cuireann na cláir seo lenár dtuiscint ar shár-scil na mór-imreoirí ó na blianta atá caite, agus tugann chun cuimhne na cluichí inar thugadar sár-thaispeántais. Beidh fonn ar éinne a chonaic iad an dara deis seo a thapú iad a fheiceáil an athuair.” 

Dheimhnigh an tUachtarán gur léiriú follasach é an séasúr nua seo ar an dlúthpháirtíocht idir CLG agus TG4 agus ghabh buíochas leo sin ar fad a bhí páirteach sa togra.

Deir Ardstiúrthóir TG4, Alan Esslemont go bhfuil an cainéal thar a bheith bródúil as an tsraith agus as an séasúr nua seo, an cúigiú ceann déag ag Laochra Gael. “Is cuid lárnach de chlúdach ilghnéitheach TG4 ar na cluichí Gaelacha í an tsraith seo,” a dúirt sé, “agus tá a fhios againn go bhfuil gean ar leith ag lucht leanta na gcluichí uirthi. Tugann sí chun cuimhne cumas agus scil na réalta seo agus iad i mbarr a maitheasa agus tugann ábhar mórtais dúinn ar fad.”

Is é an comhlacht aitheanta neamhspleách NemetonTV (Béarla) a léiríonn an tsraith seo do TG4, comhlacht a sholáthraíonn go leor de chlúdach spóirt an chainéil.

@TG4 @sporttg4 @nemetontv @officialgaa @beo_clg

"Den cuid is lú de na bhraithre..."


Agus scéal ó Thuama á bhriseadh nach mbeadh sé deachair gan aontú leis an dochtúir san Irish Times anseo. Agus nach ait an rud é gur dúradh seo beagnach céad bliain ó shin agus nár tugadh aon aird uirthi? Cá raibh an stáit? Cá raibh an Eaglais? Cá raibh an pobal?
“A great many people are always asking what is the good of keeping these children alive? I quite agree that it would be a great deal kinder to strangle these children at birth than to put them out to nurse.” 
An Dochtúir Ella Webb san Irish Times, 18 Meitheamh 1924.

Cén saghas daoine muid nár éistíodh leithí? Nach rabhamar sásta stáid na daoine óga neamhurchóideacha seo a chuir i bhfolach.?

Cén saghas daoine iad, a bhí in ainm is a bheith coisricthe don Dia seo - "Dia an Grá" ? Nach bhfuil sé do-mhínithe? Cá raibh an grá anseo?

Conas ar léigh siad a dúirt Eoin sa Bíobla, "A chairde cléibh, tugaimis grá dá chéile mar gur ó Dhia an grá agus an té a thugann grá is ó Dhia a rugadh é, agus aithníonn sé Dia." Nach ag diúltú Dia a bhí ar siúl sna háiteanna seo? "An té nach dtugann grá ní aithnid dó Dia, mar is é Dia an Grá."

Dúirt an Pápa Benedict XVI tráth, "'Sí ifreann  an áit nach bhfuil Dia ann!" Agus sa chás seo is sé Dia féin a bhí curtha in ifreann. I bhfocail an Mháistir "... mar is domsa a rinne sibh é!"

Liosta ó thaighde Chatherine Corless
de na na páistí mar a foilsíodh san
Galway Advertiser
Táthar siúd ag rá gur seo chuid den droch-thionchar a bhí ag teagasc na Eaglaise ar saol na tíre é seo. Ach tá sé sin ró-shimplí mar bhreithiúnas. Má bhí an Dr Webb ag rá rud mar sin go h-oscailte cén fáth go raibh a stáit sásta seasamh siar, agus ní hamháin seasamh siar ach sásta na páistí, na leanaí seo a fágáil sna hifreanntaí seo. Ní raibh ortha ach breathnú ar an liosta atá (agus a bhí) le fáil go poiblí le feiscint go raibh rud éigin gur chóir a iniúcadh. Sa deireadh bhí ar staraí cróga na h-áite, Catherine Corless, na taifead a iniúcadh agus a fhoilsiú as a stuaim féin lena a cuid airgead féin. Nach ionann an meon seo agus an meon a bhí ann i dtaobh na neachtlann Magdaláine?

Níor éistíodh leis an Dr Webb sa bhliain 1924 agus níos deanaí sa bhliain 1946*, níor éistíodh agus fiú ionsaíodh ag lucht na heaglaise agus Airí Rialtais, Fr Flanagan of Boystown - "the world’s most foremost expert on boys’ training and youth care” -  nuair a dúirt sé go neamh balbh:  "You are the people who permit your children and the children of your communities to go into these institutions of punishment. You can do something about it." 

Bhí na daoine a bhí i i bhfeighil sna tithe seo glán in aghaidh marú páistí sa bhruinne.  Dá mba rud é go raibh cead ghinmhilleadh ann an mbeadh sé sin sásúil? Má athraítear focail an dochtúra - "It would be a great kinder to abort these children before birth!" an mbeadh sé sin pioc níos fearr?

Agus an é an eaglais faoi dearadh é seo go léir? Nach bhfuil rudaí fós ag tárlú nach bhfuil - go bhfios dom - aon baint ag an eaglais leo. Scéal Grace bhocht mar shampla? Mar a dúirt an tAth Flanagan. "I wonder what God's judgment will be with reference to those who hold the deposit of faith and who fail in their God-given stewardship of little children."

Tá fhios agam go bhfuil feachtas ar siúl faoi Alt 8 faoi láthair. Ar bhealach tá sé éasca a deireadh a chuir leis an alt sin agus cead a thabhairt do na dochtúirí deireadh a chur le saol sa mbroinn más sin toil an máthar. Ach an duine é nó í atá sa bhroinn? Dár liomsa is duine atá ann i gcónaí. Tá fhios agam nach aontaíonn gach éinne liom sa dearcadh sin ach go dtí seo ní fhaca mise aon cruthú ina coinne (ná ar a son). Mar sin is cosúil go bhfuil amhras ann.

Cá raibh na fir?
Sna díospóireachtaí seo tá an chuid cainte faoi na mná agus a cearta. Agus is ceart go mbeadh mar iompraíonn bean an taisce míorúilteach seo ar feadh trí ráithe. Ach tá duine eile sa phictiúr leis. An athair. Nach bhfuil dualgas nó/agus ceart aigesean sna cúrsaí seo. Ach go ró mhinic fágtar an bhean leithí féin, fiú ag a muintir féin. Fós!

Fiú muna gcreideann muid i nDia na gCríostaithe nach fíor go bhfuil beagáinín den ceart sa mhéid a dúirt a Máistir:  ‘Deirim libh go fírinneach, sa mhéid go ndearna sibh é do dhuine den chuid is lú de na bráithre seo agamsa, is domsa a rinne sibh é...sa mhéid nach ndearna sibh é do dhuine den chuid is lú díobh seo, ní dhearna sibh domsa é ach oiread.’  Seans go bhfuil sé ráite níos fearr ag an bhfealsúnaí Sasanach John Donne (1571-1631):


"No man is an iland, intire of it selfe;
every man is a peece of the Continent, a part of the maine;
if a clod bee washed away by the Sea, Europe is the lesse, as well as if a Promontorie were,
as well as if a Mannor of thy friends or of thine owne were;
any mans death diminishes me, because I am involved in Mankinde;
And therefore never send to know for whom the bell tolls;
It tolls for thee...."

Bíodh eagla orainn ach ag an am céanna bíodh dóchas againn mar anois tá an scéal againn, an fhirinne againn, agus saorfaidh an fhírinne muid - má ligimíd di!

Only Father Flanagan of Boys Town shouted stop to child abuse in Ireland (Irish Central 10/3/2017)

2.3.17

Meon na mBan!

Meon na mBan is teideal do chlár bríomhar úr do mhná a chraolfar gach Céadaoin ar Raidió na Life idir 18:00 - 18.30, a thosaigh aréir, an chéad lá de Sheachtain na Gaeilge 2017.

Tá an clár ag díriú ar shaol na mban timpeall na cruinne, mná atá ar gach aois agus ó gach aicme agus cine. Beimid ag iniúchadh saol na mban in Éirinn agus timpeall na cruinne: céard atá ar siúl acu, cad atá á bhaint amach acu agus cad ‘tá á mhothú acu sa chlár nua seo.

Is í Ciara Ní Éanacháin atá ina príomhláithreoir ar an gclár agus bíonn an comhrá agus díospóireacht ar an gclár faoi stiúir aici lena stíl chainteach bhríomhar fuinniúil. Ó sheachtain go seachtain, beidh aíonna éagsúla ó mheitheal ban Raidió na Life sa stiúideo ag plé na gceisteanna is mó atá á gcur ag mná in Éirinn inniu.

Is file agus scríbhneoir iomráiteach í Ciara Ní Éanacháin. Sa bhliain 2012, chuir sí tús leis an leathanach Memes na Gaeilge ar Facebook. Bíonn sí ag scríobh go rialta don iris Nós agus bhunaigh sí an oíche filíochta mhíosúil i mBaile Átha Cliath ‘Reic’(@reic ar twitter), ina mbíonn filíocht, amhráin agus rapcheol trí mheán na Gaeilge.

Ar an gcéad chlár pléadh na scéalta nuachta is mó a bhain le saol na mban in Éirinn le seachtain anuas. Don chéad chlár, bé Angela Seoighe a bheidh mar chomh-láithreoir le Ciara. Chaith Judy-Meg Ní Chinnéide súil siar ar stair agus éachtaí Beatrice Grimshaw, scríbhneoir ó Bhaile Átha Cliath a thaisteal i bhfad agus i gcéin ag tús an chéid seo caite. Tugadh léargas freisin ar shaol an fhuirseora le “Julie Jay”, Julie Johnson agus Bláithín de Búrca. Cuireadh an cheist: an bhfuil mná greannmhar? Agus pléadh an dul chun cinn atá á dhéanamh ag na mná a bhíonn i mbun fuirseoireachta in Éirinn.

Tá an clár léirithe ag Clár Reachtaire Raidió na Life Niamh Ní Shúilleabháin agus tá meitheal ban sa stáisiún ag tacú leis an gclár. Tá spriocanna na craoltóireachta raidió pobail i gceist go smior sa chlár seo agus é mar sprioc ag Raidió na Life go mbeidh rochtain níos mó ag mná ar na meáin agus ar ábhar cainte a bhaineann go sainiúil leo, sa chlár nua spéisiúil seo.

Tá Raidió na Life le fáil ar mhinicíocht 106.4 san Ard Chathair, agus bíonn an clár nua seo ar siúl gach Céadaoin idir 18:00-18:30. Is féidir teacht ar chláracha Raidío na life ar line ag www.raidionalife.ie nó ar an aip An Seinnteoir Raidió.

Más maith le héinne teagmháil a dhéanamh leis an gclár seol ríomhphost chuig beo@raidionalife.ie nó glac páirt sa chomhrá ar Twitter agus Facebook leis an haischlib #Meon.

@raidionalife #Meon @reic @MiseCiara @memesnag @nosmag #SnaG17

7.1.17

Espresso foirfe eile!


Bhí orainn dul ó thuaidh go Caisleán a'Bhearraigh inné.

Nuair a bhí ár gcuid ghnó ansi críochnaithe againn chuamar ag lorg áit éigin le haghaidh lón. Duradh linn go raibh áit ann a bhí go maith. Café Rua (Béarla) a bhí ar an áit agus dúradh linn gur ar Shráid Spencer a bhí sé. Ach cá raibh Sr. Spencer? Ach b'shin ceist eile!

Agus muid caillte i lár an bhaile - tá sé i bhfad níos mó ná mar a cheapfá - bhíomar ag tiomáint thár timpeall agus ansin chonaiceamar comhartha "RUA" ar thaobh na sráide agus bhí sé faighte againn.

Is cosúil le siopa ar thaobh shráide cuinge é ach nuair d'féachamar isteach ann chonaiceamar go raibh staighre ag dul aníos go dtí an chéad urlár eile - an café féin. Bhí sé timpeall leath uair tár éis meán lae agus cé nach raibh sé plódaithe bhí neart daoine istigh ann ach níos deanaí bhí ar daoine dul i scuaine gearr.

Fuaireamar bórd deas ann, sean-bhórd, agus ag breathnú thár timpeall orainn thugamar faoi deara gur bailiuchán eicléictiúil - más féidir an focal sin a úsáid - throscáin a bhí acu idir boird agus cathaoireacha. An deas agus fáiltiúil. Bhi na freastailithe an cháirdiúil chomh maith.

Bhí bia-chlár ar chlárdubh acu faoin dtideal "Rogha an Lae" agus thugamar faoi deara go raibh rudaí eile scríofa i nGaeilge thár timpeall na háite. Níor chualmar éinne á labhairt áfach.

Agus an bia? Bhí an biachlár an mhaith, gearr ach bheadh fonn orainn gach rud a roghnú (ach amháin an béle le curaí, ach sin mise). Roghnaigh mise Sicín agus bhí turnipí graitin leis rud nua dúinne agus bhí an rogha glasrach (ní maith liom an focal "veigeatórach") le sillí nó curaí ag mo bhean. Bhí cáca (mar a bhí scríofa ar an gclárdubh) agam ansin, ceann cáife - ach bhí rogha deas le feiscint ar an gcúntóir acu. Agus ansin bhi caifí agam - mar is gnáthach dom d'ordaigh mé espresso.

Anois tá sé thár a bheith deachair Espresso ceart a fháil in Éirinn. Go dtí seo ní fhuair mé Espresso ceart anseo ach i gcorr áit in Éirinn (Da Mimmo i mBÁC nó i Venice na Gaillimhe!). Is ait liom san mar is féidir ceann ceart a fháil i ngach mion-caife nó ionad seirbhíse ar na motarbhealaigh san Iodáil gan aon trioblóid. Ach anseo, i gCaife Rua Chaisleáin a'Bhearraigh bhí sé le fáil. Molaim iad!

Bhí an bia go maith leis agus ní raibh sé ró dhaoir ach an oiread.

An céad uair eile atá tú i gCaisleán a'BHearraigh molaim duit buail isteach chuig an gCaife Rua - tá dhá sheoladh acu an ceann  eile ar Shráid Aontroime..

• Ar ndóigh is dócha go raibh an-cáife le fáil i gCaife Samhlaiochta Alex Hijmans ina leabhair Aiséirí.


@Rua_Mayo

2.1.17

Roghanna!

Tá alt san eagrán reatha den dTimire a chuir ag smaoineamh mé.

Alt le Leon Ó Giolláin atá ann agus tá cúntas ar bhean rialta, an tSr Clare, bean óg as Doire. Bhí sí ag obair i Meiriceá Theas nuiar a maraíodh í gcrith talún in Eacuadór i mí Aibreán. Ach an scéal a chuaig i bhfeidhm ná mar a chinn sí ar dul leis an saol rialta. "Cé gur tógadh mar Caitliceah mé ní shin le rá gur fhreastail me go rialta ag Aifreann nó gu bhain Dia le mo shaol," dúirt sí. Tá a scéal insti aici anseo ar YouTube (Spáinis 2011)

Chun scéal fada a dhéanamh gearr chuaigh sí tré thimpist ar oilthreachta chuig an Spáinn cé nár theastaigh uaithí dul agus ní raibh mórán spéis aici sna cúrsaí seo. Ar deireadh cuireadh brú uirthí freastal ag an séipéal ar Aoine an Chéasta ann. I rith an searmanais bhí gach duine ag dul chuig barr an séipéil leis an gcros a phógadh. Chuaig sise thuas mar bhí chuile duine ag dul ann agus phóg sí an cros, mar a rinne gach duine eile. Ach ag an neoméad sin, mhothaigh sí "buileadh láidir" istigh inti féin. Agus ag an nóiméad sin thuig sí cén brí a bhí sa cros. D'fhill sí chuig a suíochán agus thosaigh sí ag caoineadh go tréan.

Nuair a léigh mé thosaigh mé ag smaoineamh ar imeachtaí cosúil leis sin sa stair agus sa Bhíobla, Rudaí beaga nó rudaí móra a athraigh saol daoine ó bun go barr. Rudaí móra cosúil le Naomh Pól ar an mbóthair go Damascus - tá fhios ag chuile duine faoi sin is dócha.

Faoin gcrann fígí
Ach ní gá go mbeadh siad chomh dramatiúil agus tá samplaí sa Bhiobla. Natanael  mar shampla:
Chonaic Íosa Natanael ag teacht chuige agus dúirt ina thaobh: “Sin Iosraelach dáiríre nach bhfuil aon fheall ann.”
“Cén chaoi a n-aithníonn tú mé?” arsa Natanael leis.
D’fhreagair Íosa: “Sular ghlaoigh Pilib ort,” ar sé leis, “agus tú faoin gcrann fígí, chonaic mé thú.”
D’fhreagair Natanael é: “A raibí, is tú mac Dé, is tú rí Iosrael.”
D’fhreagair Íosa: “De bhrí go ndúirt mé leat,” ar sé leis, “go bhfaca mé thú faoin gcrann fígí creideann tú."
Níl tuairim againn cad a thárla faoin gcrann - ba rún idir Natanael & Íosa é.

Agus chreid sé.
Nó an scéal ag an tuama ar Domhnach Chásca tá rud eile
"...chuaigh siad chun an tuama. Chrom siad a mbeirt ar rith in éineacht agus rith an deisceabal eile níos luaithe ná Peadar agus is é is túisce a tháinig go dtí an tuama.  Nuair a chrom sé síos chonaic sé na línéadaí ina luí ansiúd, ach ní dheachaigh sé isteach. 
Ansin tháinig Síomón Peadar ina dhiaidh agus chuaigh sé isteach sa tuama, agus chonaic sé na línéadaí agus an brat a bhí ar a cheann – ní i dteannta na línéadaí a bhí sé, ach fillte in aon áit amháin leis féin. Ansin an deisceabal eile, a tháinig ar dtús chun an tuama, chuaigh sé isteach agus chonaic agus chreid sé."

Agus níos deanaí sa stair tá scéalta eile Aibhistín Hippo nuair a "chuala sé" guth ag rá leis "Tolle, lege!" (Tóg agus léigh!). , rud a rinne sé agus léigh sé é seo: "Mairimis go
béasach mar dhaoine atá faoi sholas an lae, gan ragairne gan meisce, gan striapachas
gan drúise, gan achrann gan éad. Agus cuirigí oraibh an Tiarna Íosa Críost mar éide
agus ná bígí ag déanamh cúraim den cholainn d’fhonn a hainmhianta a shásamh." (Rom:13;13-14)

Giovanni di Pietro di Bernardone (Naomh Prionnsias) nuair a labhair an cros leis ag iarraidh air a eaglais a bhí ina fhothrach a ath-thógáil.

John Wesley in Aldersgate i Londain sa bhliain 1738 nuair a mhothaigh sé rud éigin nua, "I felt my heart strangely warmed!"

Anjezë Gonxhe Bojaxhiu (Máthair Teresa) nuair a fuair sí a "glaoch istigh i nglaoch" ar an dtrael go Darjeeling from Calcutta.

Is dócha go dtarlaíonn rudaí beaga mar sin do chuile dhuine a athraíonn a mheoin nó modh a bheatha.

Uaireanta bíonn eagla orm éisteacht leis na guthanna sin ach tá an sean phaidir seo oiriúnach sílim. Tágann sa cnuasach an Ath Dhiarmuid Uí Laoghaire, Ár bPaidreacha Dúchais!"

"Ar eagla na habhann do bheith domhain
A Rí na foighne, glach mo lámh.
Ar eagla na tuile do bheith tréan,
A Mhuire féach is ná fág!"

@TimireFS