24.6.19

Athrú aeráide agus caomhnú timpeallachta.

"...ní chuma liom faoin chóir don aeráid agus faoinár ndomhain beag beo...."

An bhfuil muid ag éirí dáiríre faoin athrú aeráide?

Chuala mé ráiteas - beagáinín soiniciúil b'fhéidir - ó chara nuair a foilsíodh Plean Aeráide an Rialtais seachtin ó shin: "Tá súil agam go mbeidh sé níos fearr ná a chuid pleannanna don Ghaeilge!" Táid ann a cheapann go bhfuil an plean lán de smaointe maithe agus dea-rúin ach gan gníomh ar bith. Níl mé ró chinnte go bhfuil an Rialtas dairíre faoin aeráid! Brathann sé ar vótaí is dócha. Cinnte tá an cosúlacht ann go bhfuil an pobal féin ag athrú meoine ar na chúrsaí seo. Má éiríonn leis an aos óg dul i bhfeidhm ar na vótóirí beidh leo ar ndóigh.

Greta Thunberg sa Timire

In eagrán an tSamhraidh den iris, Timire an Chroí Naofa tá oráid ag Greta Thunberg ón tSualainn. "Is cuma liom féin faoin cháineadh phoiblí ach ní chuma liom faoin chóir don aeráid agus faoinár ndomhain beag beo. Táthar a íobairt ár sibhialtacht in éiric ar an deis leanúnach atá ag dream beag daoine ina múrtha airgid a dhéanamh dóibh fhéin."

Cinnte tá costas nach beag ag dul leis gníomhú ar thógra chomh mór san agus a chuir i gcrích. Ach ní mór tabhairt faoi don na glúnta atá le teacht - an céad ghlúin eile más fíor!

Tá sé éasca pleanáil don gcathair cé go mbeidh sé daoir. Tá sé éasca córas taisteal phoiblí a eagrú sna cheantair catharacha mar shampla.

Tá fadhbanna deachair taobh amuigh de na cathrach mar níl an infrastructúr céanna ann. Cuir i gcás conas is féidir linn dul ó áit go háit gan seirbhís taistil ceart. Caithimíd taisteal anois le húsáid a bhaint as na seirbhísí, post, bancanna, cúrsaí sláinte, seipéil, scoileanna 7rl. An mbeidh cead againn (nó an ceart dúinn) móin nó adhmad a dhó? Nó beithigh a bheith ag an bhfeiliméir beag? Tá an-chuid aineolas ann faoi na cúrsaí seo.

Táthar ag caint faoi carrana aibhléise agus tá sé easca go leor iad a shamhlú faoin gcathair agus áiteanna len iad a phlugáil isteach. Ach faoin dtuath? Féach ar an dtrioblóid mar shampla atá ann faoi leathan bhanda a thabhairt dúinn? Ní thugann sé dóchas dúinn!

Muileann Gaoithe in MBÁC?
Táid ag caint faoi muileann gaoithe agus tá siad siúd ag déanamh ionradh ar an tír ar fad go mór mór sna ceantair tuaithe.* Ní thuigim cé fáth gur i gceantair tuaithe atá siad. Nach féidir iad a bheith i ceantair cathrach chomh maith. Ar bharr Spíce i lár Bhaile Átha Cliath mar shampla.

Agus muid ag caint faoi na muilte gaoithe céanna faoin dtuath tugann sé sin ábhar eile isteach sa scéal - caomhnú na timpealachta agus meas air. Tá mé ag léamh leabhair faoi láthair a bhaineann le hábhar. Scríonn Robert MacFarlane ina leabhar "Landmarks" 1faoin meas seo agus muid ag cailliúnt ár gceangail leis an dtalamh agus an teanga a thugann miniú agus brí don tuath.

"It is true that once a landscape goes undescribed and therefore unregarded, it becomes more vulnarable to unwise use or improper action."

Leanann sé leis ag caint faoin bplean a bhí ag comhlucht mór sa Bhreatain, coill mór de mhuilte ghaoithe a thógáil ar mhóinteán, 134 acu, i Leódhas na hAlbain. Tugann sé léargas ar an obair íontach a rinne muintir na háite ag miniú cé chomh tabhachtach is a bhí an áit i gcomparáid leis an dearcadh a bhí ag an gcomhlucht a bhí ag rá nach raibh ann ach "Nothing but heather!" i bhfocail file Albanach. "How marvelously descriptive! and incomplete!"

Dúradh go raibh gá le "..a new nomenclature of lanscape and how we relate to it, so that conservation becomes a natural form of human awareness, and so that it ceases to be under-written and under-appreciated and thus vulnerable to desecration. What is needed is a counter-desecration phrasebook!"

Ar deireadh d'éirigh leo an tógradh a stoppadh.

Ní gá go mbeaidh coimhlint idir scéimeanna aeráide agus caomhnú timpeallachta. Ar bhealach is cuid den gluaiseacht chéanna iad agus mar a deireann an seanfhocail, "ar scath a chéile a mhaineann na daoine!"

* Féach Fathach Ros a'Mhíl
1 Landmarks, Robert MacFarlane, Penquin Books 2016 ISBN978-0-241-96787-4

1.6.19

Leamhan flanndearg!

Ní féileacán é seo ach leamhan. Seas sé ar ár bplásóg um thráthnóna ag glacadh sosa.

Cad é a difríocht a deirennn tú agus conas a a athnófá iad óna a chéile? Go simplí eitlíonn an féileachán i rith an lae agus an leamhan san oíche - de gnáth. Ach ar ndóigh tá eisceachtaí ann. Agus seo ceann acu - an leamhan flanndearg (Tyria jacobaeae).

Is féidir leamhan a aithint ón mbeala a filleann sé a sciatháin thar timpall air féin agus é ag tógaint sos (mar anseo). Coimeadán an féileachán a chuid sciatháin thuas ós a cionn.

Itheann boilb an leamhain seo, atá buí agus dubh, an buachalán buí. Tá sé le fáil thár timpeall na tír ar ndóigh agus ar fud na hEorpa. Toisc an cionn atá aige ar an buachalán tógadh isteach san Astráil agus Meiriceá le cabhair len planda a smachtú.

Beireann gach leamhan thar ar 300 ubh. Beirtear tríoch go seasca le chéile faoi duilleog an Bhuachalán agus nuair a thangann an bolb (buí & dubh) amach tosnaíonn sé ag ithe na duilleoga agus na bláthanna. Ní itheann mórán ainmhithe eile iad ach is cosúil gur maith leis an Cuach iad.

Pic ó WIKIpedia




21.5.19

Buaileadh leis an Ridire!

"...sgaoil díot anuas an brón agus an imnidhe agus an doilgheas croidhe..."

Bhí mé ag lorg rud éigin le léamh agus mé ag dul ar thuras le déanaí. Cé go bhfuil neart leabhair sa teach againn tá sé deachair uaireanta ceann a roghnú. Ar an lá seo tháinig mé ar sean leabhair beag salach atá breactha le smal uisce. Is cosúil gur raibh sé amuigh faoin mbaisteach am éigin, nó gur thit sé isteach i soitheach uisce. Ach tré míorúilt éigin tháinig sé slán agus ní raibh na leathanaigh greamaithe le chéile mar a bheithfeá ag súil.

"An Crann Geagach," a bhí ann le Pádraic Ó Conaire, bailiúchán aistí agus scéalta ag an Máistir. Ina measc tá an scéal faoin a asal beag dubh. Is cuimhin liom ag léamh an scéal sin ar scoil fadó. Is i leabhair ann féin leis an dteideal sin a bhí againne ar scoil agus thosaigh sé leis an scéal cáiliúl sin agus mar a cheannaing sé an asal i gCinn Mhara. Ní raibh cuimhne ar bith ar aon chuid eile den leabhair agus chuile seans nár thuig mé mórán de is mé in ainm is a bheith ag foghlaim!

Ní fios dom caithin a foilsíodh an leagan seo den leabhair. Bhí sé foilsithe ag Comhlucht Oideachais na hÉireann ach níl dáta ar bith air. Tá sé sa sean-chló agus sa sean-litriú. Tá sé tiomnaithe go deas aige

"Do'n Chraoibhiín Aoibhinn
an Leabhrán seo

marach thú a Chraoibhiín ní móide go mbéadh aon 
Ghaedhilge ghá scríobhadh in Éirinn indiu!"

Agus nach raibh an ceart aige? Gan an Craoibhinn agus a chomh Conrathóirí cá bhfios....

Tá an leabhair féin an suimiúil. Tá sé scríofa i stíl atá beagáinín sean-fhaiseanta dúinne inniú. Chuir sé stíl nó b'fhéidir nósanna scríobhnóireachta údair na haistí ghearra a bhí á scríobh ag deireadh an naoi aois déag agus tús na fichiú aoise - stíl Belloc nó Kenneth Graham, ag baint sult as an dúlra.

"Tréig an chathair agus nósa na cathrach, sgaoil díot anuas an brón agus an imnidhe  agus an doilgheas croidhe; caith díot sean-ghiobailghruamdha do shaoghail agus do gheimhridh fhadaanróitigh, agus tar liomsa go bhfeicidh tú an t-earrach aoibhinn ag teacht, go gcuirfidh tú aithne ar éanlaith na coille, ar mhionn-bheithidhighibhna ngort, ar fheithidibh bídeacha na dtonn, ar an mbreach n-a pholl srótha ar an gcoinín beag faiteach, ar an ngiorrfhiadh mear, ar an mbroc dásach ar an sionnach, ar an  ngráinneóig dhealgnaigh, ar an iorraidh ruadh sa gcrann, ar an dobharchú i gcumar abhann; tar liomsa go dtógfar do chroidhe brúighte, go mborruighthear do mheanmhna, go leighseóchar do ghalar dubhach, go bhfáiltighmid beirt roimh an earrach agus roimh aithbheóchaint an tsaoghail...."

D'fhág mé an sean-litriú anseo mar sílim go bhfuil draíocht éigin ag baint leis. Nach bhfuil an focal "saoghal" i bhfad níos saibhre ná "saol" mar shampla, agus cad faoi  "doilgheas croidhe"?

An bhféadfadh éinne cuireadh mar sín a dhiúltú? Lean mé mar sin é ar a thuras taiscéalaíochta - ón aonach i gCinn Mhara agus amuigh ar bhóithre árd agus íseal. B'aoibhinn an turas é.

An fhaid is a bhí mé á léamh rith sé liom nach féidir turas mar sin a dhéanamh sa lá atá inniú ann. Is beag áit gur féidir le duine siúl mar sin anois. Tá na bóithre ró bhruidiúil agus dainséarach. Is beag áit gur féidir le duine poball a thógáil faoi chrann. Tá an saol sin beagnach imithe ar fad agus muis báite i gcúramaí an tsaoil. Tá deireadh le Ridirí na Bóithre nach mór!

Nach trua san?

20.5.19

Kernow a'gas dynergh! (4)


Ar ndóigh tá cáil ar chósta thiar Chorn na Breatiane mar áit surfála.


Éinne a bhí ag breathnú ar chlár íontach Mhicdara Uí Cuaig, Taoide, bhí léiriú ansin ar an bhfarraige i mBealach Bhristó agus an titim mór idir lán mara ann agus tráth na taoide agus an luas a athríonn sé.

Sin an fáth go bhfuil an surfáil chomh maith ansin Agus tá na tráthanna thar a bheith oiriúnach ann chomh maith.

Chuamar go dtí áit in aice le Newquay chun ceachtanna a fháil ar an sport seo. Tá neart scoileanna ann agus bhí an chuid daoine amuigh. 

Agus bhí an aimsir go maith leis. Bhí an traenáil an cuimsitheach. Níor chuaigh éinne amuigh ar na tonntracha go dtí go raibh miniú ar chúrsaí sabhála agus béasaíoch na céirde léirithe ag na traenálaithe.

Ag teacht thár n-ais!

13.5.19

Kernow a'gas dynergh! (3)

Iarsmaí sean is nua i gCorn na Breataine!


Iarsma sean
Leanamar siar go dtí áit nach raibh mórán eolas agam faoi. Tá Sceilg Mhichíl againne ó dheas agus in Iarthair na Normáine (muna bhfuil sé sa Bhriotáin féin) tá Mont Saint-Michel. Mar aon leis sin tá Cnoch Mhichíl Naofa (St Michael's Mount) amach ó chósta Choirn na Breataine. Mar aon le Mont San Michel is féidir siúl amach chuige nuair atá an taoide amuigh ach is gá turas ghearr ar bhád a thogaint amach chuige.

Brat an Choirn go bródúil ag Cnoch Mhichíl
Tá an oileán féin níos lú na cenn sa Normáin agus is cosúil gur tugadh do mhanaigh Mont Saint-Michel fadó ag Rí naofa Shasana Eadbhard san aonú aois deag. Cuireadh deireadh leis mar mainistir ag aimsir Anroí VIII agus anios is le clann St Aubyn atá ina chónaí ann ó shin. Tá sé ar oscailt don bpobal agus faoi chúram Iontaobhas Náisiúnta na Breataine agus tá an chuid den bhfoirgneamh ar oscailt mar aon leis na gairdíní thár timpeal air. Tá an chrot ar an caisleán agus an séipéal ársa atá fós á úsáid.

Tá sé suite ar bá ós comhair baile beag le hainm a cheap mé a bheith an-chosúil le ainm áite sa Bhriotáin - Marazion (Marhasyow i Cornais). Níos faide siar ar an bhá chéanna tá an baile Pennsans.

Iarsma nua
Níos faide siar tá i "iarsma" de short eile ar fad. Seoid is ceart a thabhairt air - Amrachlann Minack.
An stáitse agus an fharraige faoi mar cúlra!

Radharc ón stáitse
Thóg bean ó lár Shasana, Rwema Cade, áit cónaithe in iarthair Choirn an chomhgarach go Penn an Wlas (Land's End). Bhí suim aice i gcúrsaí dramaíochta agus thosaigh sí ag lorg suíomh a bheadh oiriúnach sa chomharsanacht. Thosaigh sí féin agus a garraíodar, Billy Rawlings, ag obair ar na haillte faoin teach. Is iad beirt a rinne an chuid den obair tógála. Bhí sé ullamh le haghaidh an chéad léiriú - The Tempest le Shakespeare - sa bhliain 1932. Baineadh úsáid as soilse charr mar nach raibh an treallamh cuí suite ann go fóill.

Na suíocháin
Lean siad ar an tógáil na hamhaclainne thuas go dtí go bhfuair sí bás, ag togáil suíocháin agus foth h-ardáin ag an stáitse go dtí an am a fuair sise bás sna hochtóidí. Leirítear drámaí ann fós agus fiú nuair atá cuairteoirí ag dul ann nuair nach bhfuil léiriú ar fáil bíonn daoine ann ag aisteoireach go neamh fhoirmeálta, rud a thaispéanáin acústach na hamharclainne. Bhí duine á dhéanamh agus muide ann mar a fheiceann tú sa pictiúir.

Bhí an aimsir go hálainn agus muid ann. Ba áit dríochta a bhí ann.

Radharc ó Mhinack


7.5.19

Kernow a'gas dynergh! (2)


Tá dhá áit draoíochta in aice le St Austell. Is féidir a rá gur brionglóid a bhí ag Altaire Ísiltíreach a tháinig chuig Corn na Breataine atá ionta.

Gairdíní Ceilte Heligan
Thugamar aghaidh ó dheas ó San Austel ar dtús chuig áit draíochta, go mór mór ag tús an Earraigh agus sa luath Samhradh.
Blath ón bhfiantas
Tá sean teach mór ann, Heligan, a bhí i seilbh sean chlann ón gceantear. Leis na blianta tháing leath agus tháinig drochbhail ar an teach, an talamh agus na gairdíni a bhain leis. Ag tús na Nochadaí tugadh cuireadh do Tim Smits, Altaire Ísiltíreach breathnú ar an ngairdín a bhí plucadh le mothar tiubh driseacha. I ndairíre ba limistéar fiáin a bhí is an áit ar fad.
Brat chloigíní gorma (sa "Dufair Ceilte")
Rinneadar obair na gcapall chun deireadh a chuir leis an bhfiantas - obair atá, ar bhealach, fós ar siúl agus beidh go deo is dócha. Bhí gairdíní álainn i bhfolach (Béarla) faoin bhfásra tiubh nuair a ghearradar ní hamháin fiailí gairdín ach crainnte agus sceachanna a bhí imithe ó smacht leis na blianta!
"Claisán Raithní"
Agus tá an obair fós ar siul.  Is dócha gur thug an obair seo léas éigin isteach in intinn Smits gur féidir rud eile a dhéanamh agus bláth éigin a chur sa bhfásach.

Parrthas sa Chorn,
Deirtear linn gur Éidin a bhí ar an áit ina raibh cónaí ag Adhamh agus Eabha ag tús a saol ach gur díbríodh as an áit iad de bharr a bpeacha! Tugtar Éidin go minic ar aon áit atá ina parthas ó shin. Agus cinnte is cineál parrthas atá cruithithe ag Smits agus a chuid comráidithe i sean chairéal chré.
Coiréal roimh (pic beag) agus i ndiath cruthú Éidin
Sa cheantair ó thuaidh ó San Austel tá cheantair fuairthas fosú mór chré shíneach i rith an ochtú aois déag agus tá an cheantair breactha le cnoic den dramhaíl a bhí fágtha tár éis tocailt don ábhar luachmhar a úsáidtear gréithre deasa a dhéanamh don uasal aicme do gcuid is mó. Tá an obair seo thart anois sa cheantair ach fagadh poill mór ann ina dhiaidh sin chomh maith.

Rognaiódh ceann acu san, poll mór lom ghortach, le brionglóid dodhéanta a chuir i gcríoch. An brionglóid sin? Parrthas a thógáil sa bhfásach. Glaodh Togra Éidin (Béarla) ar an dtionscadal.

Céard tá sa brionglóid seo? Ionad le dúlra a thaispeáint mar atá sé i limistéir aeráide. Tógadh "pobaill" mílteach mór ann angus anois tá dhá ionaid aeráide ann - teochriosach agus meánmhuiríoch. Tá siad ag iarraidh ceann eile, gaineamhlach, a thógáil.

Agus muid ag dul isteach sa phoball teochriosach trópaiceach cheapfá gur istich i gcinéal foraois dhraíochta - teocht, uisce, plandaí, crainnte árda agus ainmhithe ó na limistéirí sin

Agus sa poball eile cheapfá gur áit éigin san Iodáil nó i ndeisceart na Fraince atá tú!

Cé go bhfuil tarraingt mhór ag turasóirí chuig an áit tá obair fiúntach ar siúl ann ó thaobh oideachas agus taighde timpeallachta agus comhshaoil. Tá ceangal ag an áit le hollscoileanna agus bíonn neart scoláirí ag déanamh staidéar ann.

B'fhiú dul chuig an dá áit le feiscing cad is féidir a dheanamh in áit atá cuíosac iargualta.



4.5.19

Kernow a'gas dynergh! (1)


Siar linn trasna an Tamer agus bhíomar i gCorn na Breataine. Seo an céad uair sa tír Ceilteach seo dúinn. Bhíomar sa Bhreatain Bheag go minic agus in Alban cúpla uair agus mar sin bé seo an ceathrú Tír ceilteach dúinn!

Bhíomar i bPlymouth cathair Seirbhíse Cabhlaigh Shasana ar chósta deisceart Shasana. Caitheamar oíce ann agus chun an fhirinne a insint níor thaitin an áit ró-mhór linn. Ar ndóigh, mar aon le an chuid de cathracha Shasana rinne buamáil an dochar dó agus ní raibh an stíl ailtireachta sna foirgnimh a tógadh sna caogadaí nó sna seascadaí ró-dhaonúil. Bhíodar fuair agus gan mórán pearsantacht.

Tá an Tamar mar teorainn idir contae Shasana agus Corn na Breataine, tír ársa Ceilteach lena teanga agus cultúr féin. Glaonn siad Dowr Tamar ar an abha féin. Tá fógra ar an droithead idir an dá thír ag rá Kernow a'gas dynergh! (Fáilte go Corn na Breataine!).

Tá an Corn an-árd istigh sa tír féin agus tá bailte beaga pictiúrtha iascaireachta ag bun bhoithre caol cam géarchnocach. Bíonn dul síos chuig an baile féin ar an mbóthar sin agus ansin tiománann tú thuas arís ar an mbóthar céanna. Ní minic a bhíonn bóthar díreach chuig an chéad baile beag pictiúrtha iascaireachta eile. Níor mhaith liom bheith ag cleachtadh chonas tosú in aghaidh an aird ar na bóithre seo!

B'é Polperro an chead baile a thugamar cuair air. Bhí an aimsir fliuch go leor ach bhí carr clós ar an áird agus bhí bus beag ag déanamgh an turas síos chuig an baile féin. O shin chuamar siar i dtreo Fowey agus cheap mé go raibh bád faranatóireachta idir baile Polruan (ainm Ghaelach?) agus bhí an ceart agam ach me léan ní raibh sé oiriúnach don charr ach do paisnéirí chois amháin. Taréis tiomáint thíos cnoch an ghéar ar fad bhí orainn dul thár n-ais an mbealach céanna chuig Bodinnick, áit a raibh bad oiriúnach ann.
Radharc ón mbád - Fowey
Is baile deas é Fowey - "Foí" a deireann siad agus arís bhí carr chlós ag barr an mbaile le bus ag dul síos chuig an baile fhéin. Béile breá ansin again do lón - ceapaire phortáin a bhí an úr agus blasta.

Caitheamar an oiche sin i San Austel baile cuíosach mór. Thugas faoi dearadh go raibh ainmneacha chuid de na sráideanna dhá theangach, Coirnís agus Bearla.

10.4.19

Ar thaobh na fothaine!


Bhiomar ag siúl ó dheas ón teach inniú agus chonaiceamar iad seo. Nách álainn iad mar meabhrú tráthúil earraigh in Éirinn.



Ainm deas atá ortha - bainne bó bleachtáin.

Dar le finscéal, nuair a lig Naomh Peadar do na heochracha titim ó neamh, d’fhás an chéad bainne bó bleachtain ón áit inar thit siad i dTuaisceart na hEorpa. Ní baol air go raibh sé riamh i dtuaisceart na hEorpa ach is deas an scéal é.

Is lus fiáin coitianta é sa tír seo. Faightear ar ithreacha cailcreacha go hiondúil ach níl fhios agam bhfuil an cré anso chomg cailcreach sin.

Tá duilleoga giobacha roctha aige agus bíonn sé faoi bhláth idir Aibreán agus Bealtaine go hiondúil.

Ó scríobh mé é seo ceartaíodh mé agus anois tá mé ag ceapadh gur sabhairchín atá ann - atá gaolta leis an mbainne bó bleachtáin sa chlann "primulacea." Na hainmneacha laidin an chosúil lena chéile.

Bainne bó bleachtáin - Primula veris
Sabhairchín - Primula vulgaris



31.3.19

Ionadh an Mathar!

Is annamh a éistim le chlár John Bowman Ar maidin agus a clog aistrithe chailleamar an aifreann luath agus bhí seans againn éisteacht le cláracha nach gnáthach linn (Clár spéisiúil Mháirín Ní Gadhra san áireamh!) Lá na Mathreacha a bhí ann agus bhí neart míreanna - cuid acu ag déanamh tagairt agus is doch i gcuimhne ar na Mathreacha a séanadh a matharachas ortha ag na húdarais idir chléir is tuath. Scéalta brónach agus scealta grá agus ionbhá chomh maith.

I lár an chláir léadh dán álainn (dár liomsa). Bé Michael Hartnett a léigh é (i mBéarla) ach is ó pheann an Phólainnaigh, Karol Wojtyla a tháinigh na focail. Bhí fhios agam go raibh bailiúchán dá chuid filíochta agam áit éigin*. Rinne mé cuardach agus fuair mé í. Tá mír iomlán faoin dtideal "An Máthair" ann agus ocht gcinn de dhánta ann.

Seo an dán a léadh ar maidin.


A hionadh lena haonmhac

Solas a phollas, de réir a chéile, imeachtaí laethúla;
súile mná, lamha
ina gcleachtadh ó aois na hóige.
Ansin las an ghile, as cuimse mór i gcomhair gnáthlaethanta,
agus fáisceadh láma nuair a chaill focail a n-áit.

Ar an mbaile beag sin, a mhic, áit ar aithníodh muid le chéile,
thugais 'a mhaime' orm; ach níor léir do aon neach beo
na tarluithe iontacha a thit amach lá i ddiaidh lae.
Ba é saol na mbocht do shaol-sa
agus fonn ort a bheith leo trí shaothar do lámh.

B'fheasach mé: an solas a d'fhan i nithe laethúla,
ar nós spré i bhfolach faoi chraiceann ár laethanta -
ba tusa an solas;
ní uaimse a tháinig.

Agus is mó díot-sa a bhí agam-sa sa gciúnas lonrach sin
ná a bhí agam díot mar thoradh mo cholainne, mo chuid fola.

Nach bhfuil sé go hálainn?

Níl dabht ar bith ach gur míorúilt de short éigin an ceangal atá ann idir máthair agus a naíonán. Ní féidir é a thuiscint ná ní féidir é a shéanadh. Mar sin nach deachair é an nós sin a bhí sna h-institiúidí úd an máthair a scaradh óna páiste ionas nach mbeadh an ceangal, an nasc nó an snaidhm nádúrtha eadthartha go deo seachas fáilte áthasach rompu beirt!

Go maithe Dia dúinn é!

* Dánta Eoin Pól II, aistrithe ag Ciarán Ó Coigligh, Coiscéim 2010



• Seans go mbeadh spéis agat sa píosa seo chomh maith! Machnaimh shagairt cheannaircigh léirithe? 

21.3.19

Oscailt súl!


"Cén fáth san?" arsa m'iníon agus muid ag chasadh thár geataí RTÉ ar Lána Nutley.

Bhíomar tár éis casadh isteach ó Bhóthar Steach Lorcháin ag dul i dtreo oispidéal Naomh Uinseann agus thugamar faoi dearadh go raibh picéad ag na geataí. "Cé hiad siúd?" a d'fhaifraigh sí orm. Mhínigh mé gur ag gearán faoin easpa Gaeilge ar RTÉ a bhí siad. "Cén fáth san?"

Is cuimhin liom go maith an streachail agus a troid a bhí ann chun seirbhís teilifíse a fháil - ós comhair cúirte agus fiú ansin ag lorg éisteacht sa Teanga Náisiúnta. Uair amháin fiú fuair mé £10 costaisí ón gcúirt mar nach raibh An Post i ndán ateangaire a fháil agus nach raibh muid sásta labhairt i mBéarla ós comhair cúirte. Is cuimhin liom bheith ar phicéad taobh amugh de Phriosún Mhuinseó ar son cara a bhí curtha istigh ann de bharr nach raibh a cheadúnas teilifíse íochtha aige.

Cludach le Robert Ballagh!
Tháinig na tarlúintí seo chun cuimhne dom nuair a thosaíos ag léamh a leabhair seo*. Fuair mé mar bronntanas Nollag é.

An leabhair atá ann atá an so-léite. Ar bhealach, go mór mór ag an tús is eachtra atá ann. Ó dhreap Ciarán Ó Finneadha Aeróg Ard Mhontrose sna seachtóidí go dtí gur phléasc na tinte ealaíne i mBaile na hAbhann 1996. Mar a deireann Seán Ó Cuirreáin "Tá fíorbhua na scríobhnóireachta agus na scéalaíochta" ag an údar. Ritheann an scéal ar aghaidh agus is beag áit atá fágtha gan iniúcadh agus taighde a bheith déanta aige.

Insítear na scealta agus na heachtraí ar an mbóthar casta chuig an spríoch. Scéal na ceannródaithe dána neamheaglach ina bpoball ar bharr Chnoc Mhordáin a "d'athraigh chuile rud!" Léiríonn an údar an naimhdeas cuid de a bhí nimhneach go leor. Tá sé soiléir go raibh Micheál D Ó hUigin go láidir, stuacánach fiú, ina thacaíocht don tógra go dtí a chur i gcrích i gcroí lár Ghaeltacht Chonamara.

Conspóid faoi pholasaí Ghaeilge ar TG4 (Márta 2019)
• Plé an-oscailte ar @7LATG4 anocht le ard-stiúrthóir TG4 Alan Esslemont maidir le straitéis TG4. (7Lá TG4 26/3/2019 - Nasc Twitter) - Clár iomlán S17 E12 anseo ag am 11.53.
• Conspóid faoi Pholasaí Teanga TG4 agus líómha (MP3 Tús Áite RnaG 26/3/2019)
• Líomhaintí faoi chinsireacht ar thuairimí faoi pholasaí teanga séanta ag TG4 agus Nuacht TG4 (tuairisc 26/3/2019)
• ‘Briseann sé mo chroí – ní chuige seo a bunaíodh TG4’ – Ó Feinneadha (tuairisc 26/3/2019)
• ‘Tóin poill’ sroichte ag TG4 lena raibh de Bhéarla ar Laochra Gael (tuairisc 8/3/2019)
• ‘Osclaíonn muid doirse, ní dhúnann muid iad’ – séanta ag TG4 go bhfuil ‘carte blanche’ acu don Bhéarla (tuairisc 7/3/2019)
• Laochra Gael? Níor bunaíodh TG4 le deich nóiméad Gaeilge san uair a thabhairt dúinn… (tuairisc 7/3/2019)
Ach ní ceart a rá go bhfuil an leabhair ina "dhuanmholadh" don tógra. Tá cuir síos ar na  dearcthaí nó an coimhlint atá le feiscint sa "súil eile." Tá dearcadh poball na Gaeilge lonnaithe sa ceantair ina bhfuil Béarla mar gnáth teanga á gceantair.  Ansin tá pobal na Gaeltachta atá ina gcónaí sa milieu Ghaelach. Agus ansin tá "Pobal an Bhéarla" nach bhfuil Gaeilge acu. Conas seirbhís cuí a thabhairt dóibh go léir? Agus an seirbhís don Ghaeilge atá inti nó seirbhís i nGaeilge.

Anuas ar sin tá ceist na bhfigiúirí agus maoiniú. Tá an seirbhís ag brath ar fógraíocht mar aon le airgead ón Rialtas i mBaile Átha Cliath. Bhí an deachtaireacht acu i rith na géarchéime airgid ar ndóigh agus ó thaobh figiúirí de bíonn lucht fógraíochta ag iarraidh luach a gcuid airgid a fháil agus má tá figiúirí íseal ann... Léiritear na polasaithe atá á chuir ag an seirbhís i réim chun déileáil leis na fadhbanna sin.

Bhí mé ag leamh an leabhair agus mé ar thuras i dtréan agus thug duine ós mo comhair go raibh mé ag léamh an leabhair. Is cosúil nach raibh aon Ghaeilge aige mar dúirt sé gur thaitn TG4 leis go bhfuil na cláracha i bhfad níos fearr ná na cinn ag RTÉ go mór mór na "documentaries." Déanann an údar tagairt don tuiscint seo atá go forleathan sa tír agus go bhfuil an cáineadh úafásach a bhí láidir ag bunú na seirbhíse beagnach go léir imithe. Is beag éilimh anois ann le TG4 a dhúnadh.

Bhí deachtaireacht agamsa an chóras a úsáidtear le foinse a aithint a thuiscint ach mar sin féin níor chuir sé isteach ar an taitneamh is mé á léamh. I ndairíre is beag leabhair a léigh mé a bhí scríofa chomh maith leis ó thaobh soiléireachta de. Tá mé ag súil leis an gcéad leabhair dá shaghas ón údar céanna - scéal an Choimisinéar Teanga b'fhéidir nó scéal Fheidhmeanaíocht na Seirbhíse Sláinte.

Tá cuid de na deachtaireachtaí agus na ghearán fós ag TG4 agus is dócha go mbeidh go deo. Ach má tá spéis agat i scéal bhunú TG4 agus ar chonas ar éirigh leis le 20 bliain anuas is fiú go mór an leabhair cuimsitheach 1 seo a léamh.

* "Súil Eile," Seán Tadgh Ó Gairbhí; Cois Life 2017; ISBN 978-1-907494-43-7

1. Tá saineolaithe níos léanta ar na chursaí seo ná mise a deireann nach bhfuil an leabhair seo cuimsitheach ná baol air. Seans go bhfuil ábhar leabhair eile ann?

6.3.19

Ceacht ó bhás Stalin!


Tá mé ag éirí sean!



Cuireadh an giolch seo amach ag Féilire Gaeilge go déanach aréir agus chuir sé ar bhoithre na smaointe mé. Is cuimhin liom nuair a fógraíodh bás Stalin. Ní raibh mé ach seacht mbliana d'aois ag an am. Agus fuair mé ceacht an tabhachtach ag an am.

Tá sé deachair smaoineamh ar an cineál áit a bhí in Éirinn ag an am seo ach bhí rudaí an simplí. Ó thaobh no polataíochta de bé na Stáit Aontaithe ar thaobh an chirt agus ar an dtaobh eile bhí an Aontas Soibhéideach (beagáinín níos measa ná Sasana i mbarr a réime!!!). Ó thaobh reiligiúnda dé bé an Pápa Pius XII mar Prionsa na Síochána agus Josef Stalin ina dhiabhal gan mhaith.

Bhí mo mhathair ag leamh a nuachtán - an Indo mar a thárlaíonn sé - chonaic mé an pictiur de Stalin agus an scéal faoina bhás. Chuir mé an cheist.

"An bhfuil sé in Ifreann anois?"

"Níl fhios agam!" d'fhreagair mo mháthair. "Níl fhios ag éinne an mbíonn duine in Ifreann nó ar Neamh is cuma cé chomh náireach nó uafásach atá sé! Tá Dia uile thrócaireach!"

Bhí mé ag smaoineamh ar an gceacht sin le déanaí agus daoine ag caint futhu siúd, sagairt, fear a mhairg a chlann féin a rinne rudaí nach féidir nó b'fhéidir nar ceart iad a shamhlú mar dhaoine daonna, drong drugaí agus eile. Agus mé ag léamh, nó ag cloisint na rudaí sin smaoiním ar na focail sin a chuala mé ag glún mo mháthair.

Agus tugann sé sólas dom chomh maith nuair a chloisim daoine ghaolta leo siúd a maráiodh ar Domhnach na Fola ag rá go bhfuil siad tár éis maithiúnas a thabhairt dóibh siúd a rinne an feall.

1.3.19

Lionel!

Tá nós in ár gclann ainm a thabhairt dár gcarranna.

Lionel Ó Riain
Nuair a fuaireamar carr nua le déanaí d'oscail mé an comórtas. Toyota Yaris atá ann (2016) agus dúradh linn gurb é "Barcelona Red" an dath a bhí air. Scaipeamar an eolas sin agus taobh istigh d'ama an ghearr fuaireamar ainm ó ár ngarmhach (8 mbl) gur ceart dúinn "Lionel" a thabhairt air!

Cén fáth?

"Simplí!" a dúirt sé. "Peilideoir de chuid Bharcelona ata i Messi agus is Lionel an tainm báiste atá air."

Tá ainmneacha ag roinnt charranna ina measc tá "Síle" atá ar Phunto beag agus tá
"Bert" ar sean Volks ag duine eile sa chlann.

Nach deas an nós é?

27.1.19

Caiméilia!

Tá sé an oiriúnach an planda seo a bheith i ngairdíní anse in Éirinn mar is planda atá gaolta leis an planda tae. Is iomaí cupáin tae atá olta againn agus can a eolas seo a bheith againn. Ar ndóigh is ón oirthear a thagann an bláth seo agus is ó na dúthaigh céanna a thagann an tae. Caiméilia dearg atá ann.

Tháinig mé ar an mbláth álainn seo ar maidin sa sa gharraí is mé ag teacht abhaile ón Aifreann. Scríobh mé cheanna faoin Léacht ar Athas Dé*, ón Aifreann ar an nDomhnach seo cupla uair agus bhí mé ag smaoineamh ar agus me ag dul isteach sa teach. Gheal sé mo chroí - chomh dearg is a bhí sé ach líne bán ar peiteal amháin.  Is iomaí dathanna eile atá an den bhláth seo ar ndóigh ach an ceann ata againne is ceann dearg atá ann.

Is aisteach na smaointe a thagann chugat uaireanta. Tá an bláth seo luath go leor sa bhliain agus tá tuairiscí le léamh sna meáin sóisialta ar phlandí atá faoi bhláth i bhfad ró luath. 

Scríobh file mór na hInde, Rabindranath Tagore, dán agus an ainm "Camillia" air ina theanga féin, Beangáilis. Is scéal fear óg faoi draoícht ag aisling i dtraen plódaithe agus tabhacht an phlanda áirithe seo. Seo aistriúchán sa Bearla den dán. Is féidir éisteacht leis i dteanga an údair anseo.

*Athas Dé (25 Ean 2010)



20.1.19

Comhartha earraigh sa gháirdín...


Óibríse bheag chróga ag breathnú amach orainn ar maidin. Ní raibh geimhreadh ar bith againn i gCaorán na gCearc go fóill agus níl ach coicís go Lá na Féile Bríde!

19.1.19

Machnaimh shagairt cheannaircigh léirithe?

Cé chomh dílis is atá aistriúchán dáin?

Anois is arís déanaim tagairt don iris "An Timire" anseo. Tá sé éasca le léamh, altanna gearr ann gur féidir a léamh i gcionn cúpla neomad agus ansin rud eile a dhéanamh. Uaireanta eile spreagann sé chun phinn mé!

Andrzej Jawien - Karol Wojtyla
Thárla sé arís i rith na Nollag agus mé ag léamh aistriucháin a rinne Micheál Ó hUanachán ar dánta de chuid Andrzej Jawien na Polainne. Ar ndóigh b'shin ainm cleite a bhí á úsáid ag an sagart óg, Karol Wojtyla agus é a scríobh in aimsir na gcumanach ina dtír dhúchais. Dár leis an aistritheoir, "gur cheap an fear óg go raibh an fhilíocht seo polaitiúil agus nár chóir a stádas mar shagart bheith ceangailte lei!"*

Ar aon nós léigh mé na píosaí anseo agus ansin rinne mé cuimhniú go raibh a chuid filíochta léite cheana agam roinnt blianta ó shin. Chuas chuig an seilf leabhar agam agus d'aimsigh mé "Dánta Eoin Pól II" aistrithe ag an scoláire Ciarán Ó Coigligh (2010)**. (Smaoinigh mé leis nach mbeadh an beirt áirithe seo, Ciarán nó Eoin Pól, ró ard ar chomórtas dea-ghnaoi i láthair na h-úaire - ach sin ábhar d'alt eile ar fad!).

"Ní flilíocht chráifeach dhromchlach a chum Eoin Pól," a deireann Ciarán Ó Coigligh i réamhrá a leabhair, "..filíocht fhealsúnachta mhachnamhach a bhfuil teilgean intleachtach inti ó thús go deireadh."

Tá trí chinn aistrithe ag Micheál anseo agus an bailiúchán iomlán aistrithe ag Ciarán. Cheap mé go mbeadh gur spéis an rud é comparáid a dhéanamh ar an dá aistriúchán agus cad a léiródh sé sin. I ndairíre an féidir dána aistriú nó an dán nua a bhíonn ann gach uair a deintear aistriú ar dhán? Ar ndóigh tá an bun smaoineamh a bhí ag an mbun udair ann ach nach fíor a rá go bhfuil meon agus nó taithí an aistritheora go smior ann leis?

Seo "Fear Intleachta" agus ansin "Intleachtóir"

Fear Intleachta
Ceileann tusa an mealladh is an ilghnéitheacht ar do shaol
blas na tóraíochta, an spás is an spontáineachta.

Eoin Pól II - Karol Wojtyla
Is cúng do chuid tuairimí, do chuid foirmlí, do chuid breithiúnas,
ag déanamh achoimre de shíor is ag iarraidh substainte.

Ná sáraigh mo chranna foirtile: is riachtanach iad do bhail an duine;
ní mór do gach uile bhóthar bealach an smaoineamh a thabhairt air féin.
Ciarán Ó Coigligh 2010

Intleachtóir
Goidtear asat áineas, éagsúileacht,
féith na fionnachtanna, grá spáis, uaithe

A chúng do chuid nóisean, foirmlí, breithiúnais
ag coimriú i dtólamh, cíocrach ar ábhar.

Ná bris mo chosaintí, glach le cuid an duine:
gach bóthar teann i dtreo na hintinne.
Micheál Ó hUanachán 2018

Fagfaidh mé fútsa é a mheas an guth an mbun údair nó guth an aistritheora atá i dtreis san dá aistriuchán seo!

*    An Timire, Timire an Chroí Naofa, Foilseachán Íosánach, Eagran: Geimhrifh 2018
**  Dánta Eoin Pól II, Ciarán Ó Coigligh a d'aistrigh, Coiscéim, 2010

12.1.19

Radharc álainn - fadó!

Gluaisim ar ais bóithrín na smaointe.

Tugaim faoi deara le déanaí go mbím ag brionglóideach faoi rudaí a thárla fadó dom. Athchuairt ar áiteanna agus amanataí a thárla blianta agus nár chuimhnigh mé ortha le fada.

Aréir is ar mo chéad chuairt ar an nGearmáin a bhí mé. Ar chuairt ghnó a bhí mé agus d'eitil mé go Frankfurt/Main. Ní raibh aon cheist faoi chúrsaí slándála ag an am sin agus ní dearnadh curdú orm ná ar mo chuid bagáiste is mé ag dul isteach san aerphort - deaireadh na seaacaidí a bhí ann. Bhí mé tár éis cúrsa trí seachtaine sa Ghearmánais a dhéanamh agus bhí me cinnte go raibh go leor agam le dul aon áit sa tír sin.

I bhFrankfurt bhí orm an traen a fháil go dtí an baile beag ina raibh an chomhlucht a bhí mé le dul ann. Klingenberg-am-Main. Mar sin bhí fhios agam go raibh sé ar an abha chéanna le Frankfurt féin ach chinn mé é a aimsiú ar na h-am chláracha a bhi thuas sa stáisiún ann. Ar deireadh chuaigh mé isteach chuig an oifig eolais agus theip orm iad a thuiscint agus mar sin d'athraigh mé go "Sprechen sí Englisch?"  (bhí mé ar buileadh liom fhéin!). Labhair agus mhíníodar dom gur gá dom dhá thraen a fháil ceann amháin go hAschaffenburg agus uaidh sin ceann eile go Klingenberg.

Cá bhfuil na blaincéid?
Bhí socrú ann go bhfanfainn in ostán in aice leis an staisiún,  Schoene Auschicht (Gearmánais - "Radharc Álainn"). Cuireadh fáilte romham ansin (meascan Béarla & Gearmáinis briste!!!) agus chuaigh mé thuas staighre chuig an seomra.

Bhí rudaí nua domsa ansin. Ar an leaba ní raibh an gnáth rud a bhíodh againne in Éirinn, blaincéid is braillíní ach bhí cineál plúid agus bshin an méid a bhí ann le duine a chlúdú agus thú ag dul a choladh. Anois tá sé sin i ngach áit ach ag an am sin ní raibh. Bhí mé ag ceapadh go mbeinn fuair go leor faoi ach bhí sé an chompórdach.

Rud nua eile domsa a bhí sa seomra folcadh. Bhí na gnáth rudaí a bheithfeá ag súil leis ach bhí rud éigin eile agus an crot céanna le leithreas insruthlaithe ach le dhá sconna nó buachire ar a chúl. Ní raibh tuairim agam céard le haghaidh a bhí sé sin (agus fós níl sé de mhisneach agam iarraidh ar éinne cunas a úsáidetera iad!).

Meas tú céard é seo?
Áit álainn ach an bheag a bhí i gKlingenberg agus b'ait liom ag an am conas ar éirigh leo gnó chomh mór agus chomh rathúil bheith i mbun oibre in áit chomh bheag. Tuigim anois gur toisc an cineál rialtas scaipthe atá acu sa tír sin. Bíonn cumhacht ag an rialtas áitiúl seachas mar atá cúrsaí anseo. Ní rabhadar i gcónaí ag iarraidh dul ó thuadh go dtí an Rialtas i mBonn (mar a bhí sé ag an am) ag lorg cabhair nó airgead. Bhí (agus tá) na h-aonaid rialtais i bhfad níos luath sa Ghearmáin ná mar atá siad in Éirinn. Is trua nach mar sin atá cúrsaí anseo in ionad bheith ag iarraidh na h-údaráis áitiúla a nascadh le chéile seachas iad a láidriú ar son na bpobal.

Nach aisteach na rudaí a smaoiníonn tú ortha agus tú i do choladh?


5.1.19

Mídhílseacht phósta i lár tíre!


Chonaic mé fógra ar leathanach straoisleabhair Chlub Leabhar Chois Fharraige go raibh an údar Pádraic Breathnach le bheith i dTí Mholly ag tús mí na Nollag ag caint faoin a leabhair "Dialann mo Mháthair."* Chinn mé mar sin an leabhair a cheannach le léamh roimh dul ann agus éisteacht leis.

Ag Tí Mholly Nollaig 2018
Níor éirigh liom é a chríochnú roimh an gcruinniú ach bhí leath de léite agam. Bhuaigh sé duais ag an Oireachtas agus cheap sé mar sin go mbeadh sé éasca le léamh. Ach ní raibh sé chomh h-éasca san domsa pé scéal é. Ní fios dom an é go raibh an Gaeilge ró-dheachair dom nó nár éirigh liom dul i dtaithí ar "modus operandi" an scéalaí - uaireanta ag caint faoina "máthar", uireanta ag caint faoi "Péarla"- agus thóg sé píosa orm dul i dtaithí air. Cinnte bhí mé i ndán an scéal fhéin a thuiscint agus thaitin sé liom.

Cheap mé go mbeadh sé i bhfoirm dialainne ach ní raibh. Is scéal faoi iníon a thagann ar dhialann a máthar san áiléar lá éigin. Bhí an máthair dhá scór bliain marbh agus ní fhaca an iníon an dialann seo cheanna ná ní raibh fhios aici go raibh a léithéid á coimead ag a máthair. Nach féidir é a shamhlú, dul thuas le rud éigin a fháil agus tugann tú rud eile ar fad faoi dearadh, tú gafa, cúpla uair loite agat agus an rud a bhí uait dearmadta ar fad? Mar sin tá an leabhair seo bunaithe ar a cuid smaointe, cuimhne fíor nó samhailteach.

Leanann an leabhair ag leanúint saol an máthair ón gcéad uair a bhuail sí lena fear go dtí an lá a stopann sí ag scríobh a chuid smaointe sa dialann. Spéisiúil domsa a bhí na h-ainmneacha a roghnaigh an údar dá charachtair. Péarla a bhí ar an máthar, Sylvester a fear chéile agus níos deanaí tá duine leis an ainm Maolmhuire (litrithe mar sin seachas Maolra!). Tá na hainmneacha sin i mo chlannsa agus i measc mó shinsir agus níl siad ró choitianta sa lá atá inniú ann!

Tá an scéal suite i lár tíre agus tógtar tré saol an mhathar ón a pósadh breith a triúr pháiste, mídhílseacht a fear agus na cáirde agus daoine eile a bhuileann leithí i rith a saol. Cheap mé gur léirigh sé an thuiscint ar mheoin na mná agus míthuiscint go neamh-mhothúcháin a fear go h-an mhaith. Nó bfhéidir go léiríonn sé é sin mar a cheapfadh fear iad a bheith. Is scéal comhaimseartha gan leathscéal atá ann.

Tá an comhra idir na charachtair éagsúla an nádurtha ann chomh maith. Is féidir iad a chloisint agus iad ag caint.

Bhí an-oíche i Tigh Mholly in éineacht leis an údar féin. Bhí neart cainte ar an oíche agus thug sé níos mó thuiscint ar an scéal ag éisteach le giotaí as á léamh ag an údar. Níl mórán úrscéalta scríofa aige agus dúirt sé gur cuireadh ian a leith gur pornagrafaíocht a bhí i gcuid acu! Ní bhead fhios agam ach cinnte tá a chuid scríonóireacht díreach, macánta agus oscailte.

Mar a dúirt mé thaitin sé liom agus críochnaigh mé an leabhair!

* Dialann mo Mhathar, Pádraic Breathnach, Cló Iar-Chonnacht 2018: ISBN 978-1-7844-176-0

1.1.19

Teachtaireacht ón gCeannasaíocht!

"...tá suaimhneas an teaghlaigh de dhíth ar an iomarca dár muintir, agus tá imní ar mhuintir eile faoina gcumas teacht ar sheirbhísí sláinte agus oideachais, agus faoina gceart a n-ábhair imní a chur in iúl agus a bheith páirteach go hiomlán inár bpoblacht..."

Tháinig mé ar dhá teachtaireachtaí ar an gcóras giolcaireachta, twitter, i rith na Nollag. Ar ndóigh bhí an chuid acu and cuid is mó gearr agus intuartha is dócha - Nollaig shona agus áth mór i rith 2019! Ach an dá cheann seo bá ó dhá Oifigigh Stáit, Uachtarán na tíre and Taoiseach na tíre.

Tá an difríocht idir an dá theachtaireacht.

Bhí ceann an Taoisigh gearr go leor, thart ar neomad go leith. Chuir sé amach leagan amháin i mBéarla amháin seachas an píosa "oibleagáidiúil" ag an deireadh - "Nollaig shona..." 

"While the country is in a good place with more people at work than ever before in our history and our living standards are rising, [we] know that many people are still struggling this Christmas....the homeless and those living in emergency accommodation."

Labhrann sé ar a méaid atá déanta ag a Rialtas agus iad ag leanúint ar aghaidh leis an obair íontach ag feabhsú seirbhísí agus saol muintir na hÉirinn. Athnaíonn sé go bhfuil daoine ag fulaingt ar ndóigh agus molann sé  dúinne teangabháil a dhéanamh leo siúd atá uaigneach nó i ngannchuid. Ach bun agus barr an scéal ná "there is much to be positive about..." agus a Rialtas ag leanúint ar aghaidh leis an dea obair!

Bhí caint an Uachtaráin i bhfad níos faide, timpeall cúig neomad ar fhaid. Bhí sé le fáil sna dá theanga oifigiúil agus cheap mé go raibh sé i bhfad níos daonna ná cheann an Taoisigh. Ach thár sin bhí tuiscint an shoiléir ann ar chonas tá muintir na hÉireann ag aimsir na Nollag sa bhliain 2018.

"...In Éirinn an lae inniu, tá suaimhneas an teaghlaigh de dhíth ar an iomarca dár muintir, agus tá imní ar mhuintir eile faoina gcumas teacht ar sheirbhísí sláinte agus oideachais, agus faoina gceart a n-ábhair imní a chur in iúl agus a bheith páirteach go hiomlán inár bpoblacht. Mar sin, agus ár leochaileachtaí comhroinnte tugtha i gcuimhne againn an Nollaig seo, beartaímis seasamh le chéile chun dlúthchomhar athnuaite a chruthú, ceann a bheidh múnlaithe chun oiriúint dár saoránaigh go léir, agus agus chun iad a chuimsiú.

"Tá go leor fós inár sochaí a bhíonn ag obair gan staonadh chun tacú leo siúd atá imeallaithe nó ar an ngannchuid agus chun seasamh gualainn le gualainn leo..."

Ag éisteach le caint an Taoisigh ní bhfaighfeá an teachtaireacht sin! Spéisiúil chomh maith nach bhfuil sé sásta tuiteáil sa dá theanga. Ceacht fós le foghlaim ó Phríomh Aire Chanada? An seo an Taoiseach a mhaígh go labhródh sé gach lá agus é ina Thaoiseach?

Béim an difriúil ó bheirt Cheannaire na tíre, Uachtarán agus Taoiseach.

Cé acu a léiríonn an meabhrú is doimhne ar chúrsaí an lae inniú?