9.6.22

Trácht ar thrácht nó turas Seiceach go Baile Munna!


Is minic a bhíonn muid ag gearán faoin dtrácht i gcathair na Gaillimhe.

Bhí mé i mBaile Átha Cliath le deanaí agus bhí orm taisteal ó Chluain Tarbh go Baile Munna tráthnóna éigin. Bhí an lá go deas agus bhí RTÉ Lyric ar siúl sa charr. 

Ní gnáthach dom bheith ag tiomáint ag an am sin. Nuair atá mé sa bhaile bíon Raidió na Gaeltachta ar siúl agam de shíor ach bhí clár le Liz Nolan, sílim gur "The Full Score" atá ar a clár. 

Chuir sí siansa cáiliúl Uimh 9 de chuid an Seiceach Antóin Dvořák - "Aus der Neuen Welt!" (Ón Oileán Úr) ar siúl. Bhí an ceol seo ar eolas agam ó bhí me óg agus taitníonn sé go mór liom. Tá sé cuíosach fada agus cheap mé go meidh mé ag mo cheann scríbe roimh deireadh an cheoil. Tá sé cuíosach fad le ceithre gluaiseachta ann.

Ach bhí an trácht chomh trom sin gur thóg sé an méid sinn ama an turas a dhéanamh. Thaitn sé go mór liom gur ndéarnad mé an carr a pháirceáil díreach is na nótaí deireannach. Togann sé thart ar 41 neomad an siansa iomlán a seinnt mar sin is dócha go dtógann sé an méid sin ama tiomáint ó Chluain Tarbh go Baile Munna!

Ach má tá ceol deas ar siúl ní thugann tú faoi deara an t-am ag imeacht.

13.3.22

Mutti...

Thosaigh mé ag léamh an leabhair seo sular thárla Cogadh Phúitin san Úcráin. Chuir sé me ag smaoineamh agus mé leath bhealach tríd ar cad a dhéanfaidh sí mar Kanzelerin agus an sléicht sa tír mí-ámharach sin.

Le na hUachtaráin
Leabhair1 an suimiúil atá anseo. Beatha Angela Merkel na Gearmáine atá ann ón turas a rinne a muintir soir ó saoirse in iarthair na tíre i Hamburg, ina rugadh í, go daoirse Bhradenburg san oithear. Ba tréadaí Lútarach a h-athair agus múinteoir a máthair agus chinn é dul soir chun cabhrú le Críostaithe , "mar a bhí á dheanamh ag misinéiri chuig an Aifric!"

Tógadh ansin í mar Lutarach, Críostaí, ach, ar ndóigh ní raibh móran saoirse ann cé go raibh saol compórdach go leor ag an clann. Bhí sí go maith ar scoil agus ansin chuaigh sí chuig an ollscoil i Leipzig. Rinne sí go maith ansin chomh maith ag staidéir fisice. Is dócha gur chabhraigh sé sin go mór léithi agus an paindéim ChOVID ag scaipeadh tríd an domhain níos deanaí.

Ta na leabhair scríofa ag bean taidhleora Meiriceánacha2, Kati Marton, agus bhuail sí le Angela Merkel mar sin. Ach is dócha gur ceart cuimhne gur Meiriceánach an údar. Ach mar a deireann sí sa leabhair níl sé chom éasca sin aithne a chuir ar an mbean príobháideach seo. Ar bhealach ní ligeadh éinne ón saol polataíochta istigh ina saol príobháideach. Bhí cónaí uirthe, agus tá fós, in árasán i gcomharsanacht neamh-fhaiseanta i mBerlin. Ach anois is arís feictear óna hiompair cén saghas duine atá inti. Is minic a léiríonn sí a dearcadh ar dhuine nó ar pholasaí tréna dreach nó trén iompú a súile ina ceann!

Caith sí níos mó na sé mbliain déag i gcumhacht ina tír aontaithe féin. Nuar a d'éirigh sí as mar Seansiléir d'éirigh sí as go toiltineach. Rud nach dtárlaíonn go ró mhinic. De gnáth díbrítear as oifig iad ag an bosca ballóide nó ag naimhde ina bpáirtí féin. Ní nach ionadh gur "Mutti" (Mámaí) a tíre í.

Léirítear sa leabhair a caidreamh le ceannairí éagsúla i dtíortha eile go mór mór na Stáit Aontaithe agus Poblacht Cónaidhmeach na Rúise. An fhaid is a bhí sí ina seansailéir bhí ceithre Uachtarán ar a tír féin. Bhí ceithre Uachtarán sa Stáit Aontaithe, (Bush, Obama, Trump agus Biden) ach ní raibh ach ceannaire amháin sa Rúis (Putin). Is cosúil go raibh an claonadh agus meas aici ar Meiriceá agus "pax Meiriceánach!" Ach mar duine ó Ghearmáin Thoir bhí sí i bhfad níos cúramaí le ceannaire na Rúise. Ach nuair a tháinig Donald Trump i réim i Washington d'athraigh an scéal. Léiríonn caint Iar-Uachtarán Ghearmánach, Gauch an dearchadh agus a modh oibre a bhí aicí go soiléir: "She just doesn't play their game. She knows well and good when Putin and Trump are lying to her, mostly she disregards their fabrications and pressed on with her own agenda."

Le Xi Jinping, Putin & Erddogan
Tá an caibidil faoi Putin an suimiúil ar ndóigh. Bhí Ruisis aici agus, ós rud é gur chaith sé seal mar gníomhaire KGB i nDresden bhí Gearmánais ar a thoil ag Putin. Mar sin ní raibh gá le ateangaire agus iad ag caint. Ach ba léir gur thuig sí cé chomh dainséarach is a bhí sé mar céile comhraic. 

Bhí Béarla aici chomh maith, cé nach labhrann sí go poiblí in aon teanga seachas a teanga féin, agus bhí an-meas ag George W agus Obama uirthi. Ach nuair a tháinig Trump i gcumhacht bhí athrú iomlán ar an scéal. Ba Uachtárán nach raibh spéis dá laghad aige i bpolataíocht taobh amuigh dá thír féin agus mar sin athníodh Angela Merkel mar "Ceannaire an Iarthair" cé nár thaitn sin léi.

Entente Cordial 
An Ghearmáin & an Fhrainc
Thóg sé tamall uirthí dul i dtaithí ar Macron na Fraince chomh maith, fear óg agus spreangach dár léithí ach tár éis tamall d'éirigh leo bheith in  cáirde politiúil.

Ta dearcadh anseo ar a h-umhlaíocht. Ní duine carasmatach a bhí inti agus bhí sí amhrasach faoi dhuine charasmatach - thóg sé tamall uirthí muinín a bheith i mBarac Obama. Níor labhair sí chomh minic sin ach d'éist sí go cúramach sular ndéanfadh sí aon chinneadh.

Cé gur duine seachantach, coimeadach agus cúramach í,  bhí sí ábalta cinneadh conspóideacha a dhéanamh gan coinne. Mar shampla an cinneadh le milliún daoine ón tSiria a ligint isteach ina tír, nó deireadh a chuir le gineadh chumhacht adamhach tár éis tubaist Fukushima sa tSeapáin.

Tá an leabhar seo éasca le léamh, i stíl Meiriceánach agus sílim cé gur gá beagáinín eolas ar polatáiocht i Meiriceá ní loiteann sé seo an scéal féin faoin nduine, ceann-ródaí gan coinne. Scéal Lútarach, umhal, fad-radharch, fial agus oscailte do chuid is mó.

Má tá duine ag iarraidh aithne a chuir ar an mbean seo is fiú go mór an leabhar seo a léamh,

1. The Chancellor, The remarkable odyssey of Angel Merkel, Kati Marton: Harper Collins, ISBN 978-0-00-849945-7 (crua) nó ISBN 978-0-00-849946-4 (bog)

2.  Richard Holbrooke, iar ambasadóir SAM sa Ghearmáin agus níos déanaí mar Rúnaí Chunta na Státaí san Eoraip agus san Áis.

8.3.22

Cosúil linne...?

Bhí duine éigin ar an raidío a lá faoi dheire agus é ag déanamh tagairt do na teifigh bochta ón Úcráin. Dúirt sé go raibh sé cosúil linne. Is dócha go raibh sé ag tagairt ar a chuid éadaigh, caranna (agus peataí ag chuid acu). Eorpaigh iad cosúil linne.
 

I got wings, you got wings
All God’s chillun got wings. 
When I get to heaven, 
on’ put on my wings,
gon’ fly all over God’s heaven..

Ar ndóigh bhí an-chuid den ceart aige. Nár léirigh sé intinn nó meon éigin atá i bhfolach i ngach éinne againn?

Bhí tuairiscí chomh maith ar iompraíocht ar theorainn na Pólainne. Bhí fáilte is fiche roimh na teifigh ach go raibh fadhb ag roinnt de chine nach ón Eorpa a chuid shinsir. Níor ligeadh isteach iad chomh h-éasca le daoine "geala."

Nach daoine daonna muid uilig? Ma gearrtar muid nach dearg an dáth atá ar ár gcuid fola?

Nár léirigh an t-uafás atá a dhéanamh ag Putin ar an dtír flaithiúnasach rud éigin a bhí i bhfolach b'fhéidir. An gcreideann muid in ionannas an duine?

Ar deireadh nach ionann mise agus an duine is boichte ó tír éigin i gcroí lár na hAifrice, nó ón Áis, nó Meiriceá Theas?

Nach fíor na focail sa tsean amhrán spioradálta agus muid "All God's chillun."

• Alt le Alex Hijmans i dTuairisc.ie 9 Márta 2022 gur fiú a léamh:  Cén fáth go gcuireann cogadh in aghaidh daoine bána isteach níos mó orainn ná na cogaí a bhíonn á bhfearadh ar dhaoine de dhath? 

• Alt eile ag Fachtna Ó Drisceoil chomh maith (22/3/20220: Ní gá gur ciníochas nó fimíneacht is cúis le níos mó suime a bheith againn sa chogadh seo ná cogaí eile/

27.2.22

Píobaireacht ó Chill Dara!

Ó phrintíseach go máistir; taispeántas píobaireachta Joe Byrne ina dhuais fheiliúnach do scoláire tréitheach.

"Joe Byrne, Uilleann Piping from Co Kildare" foilsithe ag Na Píobairí Uilleann (NPU) (Béarla). Is í seo an cúigiú heisiúint in "Ace and Deuce of Piping", sraith thaifeadtaí NPU.

Tá taifead den scoth curtha ar fáil ag Joe Byrne, arb as Baile Átha Í i gContae Chill Dara dó, ina gcastar poirt chlasaiceacha ar dhóigh a tharraingíonn ar na máistrí móra píobaireachta, ach a bhfuil a stíl indibhidiúil, chríochnaithe ag baint léi.

Bhí Joe Byrne ar na chéad daltaí a thug faoi chosán foghlamtha ar chuir NPU agus Music Generation (Béarla) tús leis cúpla bliain ó shin nuair a chláraigh sé do ranganna píobaireachta Chontae Lú faoi stiúir Gay McKeon. Thosaigh sé ar dheis chleachtaidh a bhí ar iasacht aige trí scéim de chuid NPU, Píb ar Iasacht, atá maoinithe ag Scéim Chaipitil Music Network (Béarla). 

Ní hamháin gur seinnteoir ceannródaíoch anois é Joe, ach is déantóir giolcach cruthanta é chomh maith, agus cúrsa déantús píob críochnaithe aige in ionad traenála NPU, PipeCraft, atá á reáchtáil i gcomhpháirtíocht leis an gcúrsa ‘Ceoltóir’ i gColáiste Breisoideachais Bhaile Formaid.

Bíonn sé ag teagasc go minic le Music Generation agus leis Na Píobairí Uilleann, agus bíonn sé ag múineadh agus ag seinm go minic ag imeachtaí cheol traidisiúnta ar fud an domhain.

@Napiobairi @JoeByrneMusic @MusNetIrl #Ceol

21.2.22

Feadóg cladaigh!

Cor fhocal anseo is ansiúd a chuireann muid ar odaisé uaireanta. Sa scéal seo* is seanbhean is a fear a thóg a n-gariníon ó fuair a iníon bás. Iudaigh ina gcónaí i bPáras iad agus mar Iudaigh tár éis an Cogadh Domhanda a chríochnaigh i 1945 tá cuimhní uafásach ina saol acu. Ní maith le an-chuid acu labhairt faoi a thárla - an tUileloscadh nó an Shoʾah1 - agus ní nach íonadh.

Buaileann tinneas ar an seanbhean - Madame Lazare. Téann an gariníonn, Levana, abhaile on mBruiséil, ina bhfuil sí ag obair, cun cabhair a thabhairt di. De réir mar a imíonn a h-éirim aigne tosnaíonn an tseanbhean ag labhairt i dteanga nach Fraincís í nó aon teanga eile a bhí ar eolas ag an ngar iníonn. Cheapann sí gur Eastóinís atá a labhairt aici mar dúradh lei gur as an Eastóin a thanaigh sí tár éis an Chogaidh agus go raibh a muintir go léir ar shlí na firinne. Déanann Leavana teanbháil le aistritheoir i gComisiúin na hEorpa len a fháil amach céard tá Madam Lazare ag rá. Ach níl mar a shíltear bítear. Is mar sin tosnaíonn odaisé neamh ghnach an scéil.

Ta an leabhair seo ióntach so-léite. De gnáth mar duine a tógadh le Béarla bíonn deachrachtaí agam ag léamh i nGaeilge nach mbíonn agam le leabhair Béarla. Ach ní raibh aon fhadhb agam leis an leabhair seo. Dár liom ní raibh focal sa bhreis ann.

Maidir leis an scéal. Agus mé á leamh bhí mé ag iarraidh fháil amach cad a tharlódh sa chéad caibideal eile. Ba dhaoine iad na príomh charachtair sa scéal. Cheap mé go raibh fhios agam cén deireadh a bheadh leis ach ar deireadh thiar bhí deireadh casta cliste leis an scéal.

Ní nach íonadh go bhfuir sé árd moladh agus gur ainmníodh mar Leabhar na Bliana 2021 ag Gradaim An Post é.

An leabhair is fearr a léigh mé le fada.

*Madame Lazare, Tadhg Mac Dhonnagáin, Barzaz 2021 #ISBM: 978-1-910945-74-2
1Is é an tUileloscadh (Eabhrais: haSho'ah, השואה) an t-ollscriosadh a rinne na Naitsithe ar na Giúdaigh, na Romaigh agus grúpaí eile, le linn an Dara Cogadh Domhanda.

Iarnóta: Críochnaigh mé an leabhar seo ar an lá a tuairiscíodh go raibh Tomás Mac Síomóin tár éis bháis sa gCatalóin. Léigh mé a urscéal "An Tionscadal" ar ábhar neamh gnóthach eile agus a thathain go mór liom chomh maith. Suaimhneas sioraí le hainmneacha na marbh.

@Barzaz_ie @AnPostIBAS

12.2.22

Gan COVID!

Tá máthair chol ceathrar liom i dteach altranais is Sasana. Tá sí thar 96 bliain d'aois agus tá néaltrú aibithe uirthi. Cé go raibh an coróinvíreas san áit ina raibh sí níor éirigh léi an galar a thógaint.

Tá aithne agam ar dhuine eile agus fuair a fear chéile an diabhail Chovid agus ní fhuair íse é. Tá aithna agam ar an chuid a fuair an galar agus ní raibh siad chomh tinn leis.

Bhí clann eile agus fuair duine sa teach agus níor thárla sé d'éinne eile sa teach.

Rud amháin tabhtach bhíodar go léir tár éis na snaithid a fháil a h-aon, a dó agus an treiseoir.

Bhí dochtúir, saineolaí i gcúrsai eipidéimeolaí, ag caint ar an raidío le deanaí agus dúirt sé nach bhfuil tuairim acu cén fáth go dtógann daoine áirithe é agus nach dtógann daoine eile é. Ní mór dúinn smaoineamh nach bhfuil an coróinvíreas seo ach dhá bhliain inar measc agus cé go bhfuil rath suntasach ar chúrsaí cóir leighis tá an chuid nach bhfuil ar eolas againn faoin ngalar.

An rud is tabhachtaí faoi ná nach mór vacsaíniú a fháil. Is cosúil gur dá bharr gur féidir linn anois a bheith chomh saor agus atá muid.

14.1.22

Neamhcoitianta agus gan coinne!

I measc na leabhair a fuair mé i rith na Nollag bhí ceann neamh gnáthach. Cnuasach de altanna agus pictiúirí a bhain leis an naonúr Uachtaráin ar Éirinn ó 1937*. 

Stair "gan coinne" a thugann an eagathóur Flor MacCarthy ar agus is fior dí mar ní bhfeafá ag súil le mórán stairiúil as post neamh-polataíochta mar atá in Uachtarántachta na hÉireann. Ach mar atá fhios againn ní mar a shíltear bítear!

"Tá mé in aois ró-mhór..."
Dúbhglás de hÍde a bhí roghnaithe sa bhliain agus ní raibh aon toghchán ann mar b'eiseann an t-aon iarrthóir. "Badh mhian Fianna Fáil agus le Fine Gael go n-ainmneóchaí tusa le bheith id' Uachtarán ar Éirinn," a bhí sa litir chuige. "Beidhmíd an-bhuidheach díot má aontuigheann tú leis sin..." Seacht mbliain ina dhiadh sin chinn sé air gan é fhéin a ainmniú "Tá mé in aois go ró mhór agus badh chóir fear níos óige a bheith im' áit-se!"

Bé Seán T Ó Ceallaigh a toghadh ina Uachtárán agus caith sé 14 bliain sa phost. Bé Seán T an cead Uachtarán a thug cúirt stáit mar Uachtarán chuig tír eile - An Vatacáin (1949). Bhí cúirt stáit aige chuig Stáit Aontaithe Mheiricea níos deanaí. Is ina thréimhse oifige a fógráidh an stáit ina Phoblacht agus fuair sé comhfhreagras chomhghairdis faoi sin

Ina dhiadh san toghadh Éamon de Valera mar Uachtarán agus ina thréimhse siu tá litreachta buíochas agus cairdeas ó chinn stáit eile a thug cuairt ar Éirinn lena linn, mar John F. Kennedy agus Grace de Monaco. B'é an ceann stáit ba shine ag an am agus bhí sé nocha bliain d'ais nuair a chrióchnaigh sé mar Uachtarán. 

Ansin toghadh Erskine Childers agus tá litir deas ó Dev á dtréaslú ag tagairt dá h-athair a cuireadh chun báis i gCogadh na gCarad. Deirtear go raibh cineál cuimhlint idir an Rialtas agus Childers ach phléasc sé sin le linn réimiash a chomharba nuair a chinn Cearbhall Ó Dálaigh éirí as mar Uachtarán tár éis níos lú ná dhá bhliain san oifig nuiar a dúirt sé nár chomhíon an Taoiseach (Liam Cosgrave) "even remotly" a dhualgas bhunreachtúil (Alt 28.5.2) "..eolas i gcoitinne a thabhairt don Uachtarán ar nithe a bhaineas le beartas inmheánach agus le beartas idirnáisiúnta."

Is cosúil go raibh na Rialtais i bhfad níos chúramaí ina chomhchaidreamh leis agus faoi an oifig tabhachtach. 

An Prez!
Faoi na uachtaráin eile mhéadíodh ar an méid litreacha agus a hábhair.

Tá caibidil spéisialta ar chomhfreagras ó pháistí na tíre agus liníocht speisialta, pictiúirí agus eile. Le déanaí tá méadú mór tagtha ar seo de bharr chursai COVID-19. Agus tá na litreachta i bhfad níos neamh-fhoirmealta "téachsach" nó "ríomhlabhairt" - "dear Prez!"

Anois tá an t-Uachtarán ar líne agus a chúntas féin (aisteach go leor is @PresidentIRL seachas @Uachtaran atá á úsáid aige) aige.

Cinnte is stair gan coinne atá sa leabhair seo agus tá léiriú an mhaith ann ní ar pholaitíocht amháin ach ar meon phobal na tíre agus meas ar ár dtír ón iasacht.

* The Presidents' Letters - An Unexpected History of Ireland, Flor MacCarthy 2021; New Island Books; ISBN 978-1-84840-769-5 (@NewIslandBooks)


10.1.22

Curtha soir!

Fuair mé roinnt leabhair mar bhrotannais um Nollaig. Ina measc bhí leabhair ar choraí chainte. (Cheapann gaolta liom ós rud é go bhfuil Gaeilge i leabhair tá sé oiriúnach dom-sa!) Leabhair  le Micheál Ó Conghaile a bhí ann*, agus tá sé an suimiúil ceart go leor. Roinnt nár chuala mé cheana iad agus roinnt eile a chuala ach ná thuig mé.

Chuir mé níos mó spéis sa réamrá agus é ag caint ar a óige ar Inis Treabhair i gCeantair na nOileán i gConamara. Bhí cuimhne ar a óige nuair nach raibh Béarla ar bith aige. Thosaigh ar scoil ar an oileán sa bhliain 1966 agus bhí duine is fiche ag freastal ann. Nuar a d'fhág sé í (1975) ní raibh ach cúigear ann agus dúnadh í sa bhliain 1980 nuair nach raibh ann ach beirt.

Deireann sé go raibh 170 ina chónaí ar an oileán i seachtóidí an naoiú aois deag agu gur fhag a clann deireannach an oileán "cúpla bliain ó shin."

I nuacht litir Pharóiste na Ceathrún Rua bhí píosa ann ag deanamh comparáid idir 1921 agus 2021. Báisteadh 96 páiste ann i 1921, bhí 46 bainis ann agus cuireadh 34 daoine ag deireadh a saol. Anuireadh fuair 38 daoinea bás, báisteadh 49 agus phós seisear cúpla.

Cinnte tá difríocht mór idir 1921 qgus 2021 i saol na ndaoine agus ar dearcadh na ndaoine. Ta clainnte níos lú ann agus ní phosann gach cúpla ach mar sin féin tá léiriú éigin ar cad tá ag tárlúint faoin dtuath.

Níl cúrsaí i gCois Fharraige chomh dona is atá sé níos faide siar áfach. Bhí píosa againn, "Achainí thochtmhar aniar!" ar na deachreachtaí atá á chuir ar fhorbairt na h-áite tré cúngdhearchacht lucht pleanála sa Rialtas áitiúl agus náisiúnta.

Tá sé deachair a shéanadh nach bhfuil tuiscint dá laghad ag an gcóras riaracháin thoir ar an saol san iarthair.  Bhí litir ar an ábhar seo i roinnt nuachtáin áitiúil trí no ceithre bliain ó shin a rá nach bhfuil "worthwhile plan to address rural decline" ann.

D'fhéadfá a rá go bhfuil siad ag iarraidh muid a chuir soir - chun cor chaint a úsáid! (Lch 122 sa leabhair úd!)

Colourful Irish Phrases, Micheál Ó Conghaile,  Mercier Press 2018; ISBN: 978 1 78117 555 2


3.1.22

Uasalaicme!

Tá mé díreach tár éis leabhair Mháire Mhac An tSaoi, Scéal Gearóid Iarla* a léamh. Leabhair deas a léiríonn saol nach bhfuil ann a thuile agus saol i dtréimhse nach bhfuil mórán eolas againn faoi. Ar bhealach cé gur úscéal atá ann, is leabhar filíochta gan filíocht é  chomh maith. Gach caibidil gearr so-léite agus uaireanta cuid dé filíochta an Iarla féin ann.

Chuir sé mé ag smaoineamh ar an saol Ghaelach a bhí ann fiú nuar a ghlac Rí Shasana "Tiarnas na hÉireann" ar féin agus fiú  go dtí teitheadh na nIarlaí sa bhliain 1607. Bhí uasal aicme ann le tréithe agus nósanna nach raibh ag na Sasanaigh nó fiú ag na huaisle i dtíortha eile san Eoraip. Cé go raibh sé chomh Gaelach sin bhí sé ina fear ionad don Rí Shasanach chomh maith. Léiríonn an leabhair seo cé chomh Gaelaithe is a bhí na Normánaigh chomh fada le deireadh réimis roga na Phlantagenet i Sasana ó Aonraí II chomh fada leis a triú Risteard a fuair bás sa pháirc úd i mBosworth. 

Ag aimsir Ghearóid Iarla (caoga bhliain roimhe sin) ba léir go raibh saol chomh Ghaelach agus ab fhéidir a bheith ag na huaisle. Bhí an altramas á chleachtadh i measc na huaisle - Gaelach is Normánach mar shampla. Agus ar ndóigh bhí meas acu ar an bhfilíocht - mar léirítear sa leabhair seo. 

Ach  is faoi Clann Tudor an dá Aonraí (VII & VIII) agus Éilís, a thosaigh an sléacht is an cos ar bholg ar an saol agus an intinn maorga Ghaelach - go fiú an lá atá inniú ann.

Pic: Galway Advertiser 30/12/2021
Agus mé a smaoineamh ar seo tháinig cóip den Galway Advertiser chugam agus istigh ann bhí cúntas ar Art Ó Laoghaire agus an caoine a dúirt a bhaintreach nuair a fuair sí é "Gan Pápa gan easpag, Gan cléireach gan sagart." Bhí léiriú ar an scéal agus bhuail smaoineamh céanna liom. An saol eile seo a bhí ag na huaisle in Éireann a bhí le feiscint i saol Airt Uí laoghaire, an oifigeach calma in Airm na hUngáire agus ag a ghrá gheal. 

Rud nach bhfuil fágtha anois faraoir. 

Is dócha gurb iad Chlann Eibhlín Dhuibh i measc na huaisle, na sean-uaisle seo a chleacht na sean nósanna Ghaelach. Ar bhealach bá é Dónal Ó Conaill an Uasal Ghaelach Deireannach agus gur fagadh na sean nósanna sin le nua-nósanna Uaisle Shasannach a ghlacadh. Narbh fhíor don gCraobhinn nuair a ardaigh sé an cheist beagnach céad tríocha bhliain ó shin? 

"If we take a bird's eye view of our island today, and compare it with what it used to be, we must be struck by the extraordinary fact that the nation which was once, as everyone admits, one of the most classically learned and cultured nations in Europe, is now one of the least so; how one of the most reading and literary peoples has become one of the least studious and most un-literary, and how the present art products of one of the quickest, most sensitive, and most artistic races on earth are now only distinguished for their hideousness."

Nach aisteach na rudaí thagann isteach i do chloigeann agus tú ag leamh leabhair! 

* Scéal Ghearóid Iarla, Máire Mhac an tSaoi, Leabhair Breach 2011, ISBN 0 898332 53 7