Céasadh bhuachalla!

Bhí mé istigh i siopa Chló Iarchonnachta le leabhair áirithe a cheannach, nó le firinne a rá le taispeáint le mo bhean cé leabhair a thaistigh uaim mar bronntanas Nollag!  D'aimsíomar an leabhair sin agus ansin chonaic me leabhar eile a chuala mé trácht air. Thóg mé suas é agus dúirt mé rud éigin faoin leabhair gur chuala mé caint faoi ar an Raidío. Is cosúil go bhfaca an bean a bhí i bhfeidhil sa siopa ag an am muid ag caint faoi. Mhol sí an leabhair go hard agus ansin dúirt mo bhean go gceannódh sí é sin chomh maith leis an leabhair eile. Cé nach raibh mé ró thóghtha le h-ábhar an leabhair cheannaigh muid é.*

Thosaigh mé á leamh nuair a bhí an stoirm  (Éowyn) ar siúl agus cé go bhfuil an ábhar cráiteach agus uafásach bhí sé an éasca le léamh. Bhí an Gaeilge deas nádúrtha ann agus bhí sé inseacht soiléar ar imeachti nó eachtraí a thárla don údar ina bhuachaill óg naoi mbliana d'aois agus an éifeacht a bhí air agus ar a shaol as sin amach mar bhí sé "sáinnithe!"

Léirmheas de chuid Alan Titley (Tuairisc 4/2/2025)
Cuntas coscrach corraitheach cróga ó Pheadar Ó Máille ar scéal uafáis!

Deineadh ionsaí gnéis uafásach air nuair a bhí sé sa bhunscoil ag Bráthair Proinsiscánach. Nuair a thárlaíonn rud mar sin do dhuine óg ar dtús tuigeann siad gur rud neamh gnách é agus ní thuigeann siad cad is ceart a dhéanamh faoi. Mar a deirewann sé sa insint seo thosaigh na bréaga ansin, bréag in ndiaidh bréag dá dtuismitheoirí, dá cháirde. Agus thosaig an dímheas air féin a chuir isteach ar a shaol nó mar a deireann sé fhéin an "Léirmheastóir Inmheanach" á chrá i gcónaí. Ní raibh aon faoiseamh dairíre aige go dtí gur roinn sé a thárla lena chlann féin, a bhean agus a mhac.

Bhí dhá mír den leabhair a chuaig i bhfeidhm ormsa níos mó ná an deich gcaibidil eile.

Tá an chuir síos aige ar an eachtra agus ar smaointe buachaill óg ina dhiaidh sa caibidil "M'Óige Millte." Chuireadh sé ag caoineadh thú agus ag am n am ceanna deanfadh sé feargach thú an díobháil a rinne an Bráthar seo ar lead óg neamhurchóideach, fiú saonta. Mothaíonn tú an crá croí, an uafás, agus an mearbhall intinne in aigne bhuachaill óg ar na leathanaigh.

Téann a shaol ar aghaidh agus a crois seo A iompair aige agus ansin oíche amháin blianta ina dhiaidh bíonn sé ag breathnu ar an nuacht ar an teilifís. Scéal an sagart Norberteach Brendan Smyth a bhí ann agus mhúscail sé an rún istigh ina chroí is a aigne arist. Chuir sé isteach ar a chuid sláinte agus thuig a chlann go raibh rud éigin ag chuir isteach go mór air. Diaidh ar ndiadh d'éirigh leis dul i bhfeidhm ar a chuid smaointe agus ar a chuimhne ar na rudaí uafásacha a thárla do.

Eaglais gan  Críost!
Tá caibidil ann faoin eaglais agus an bealach ar thréig sé é - agus ar thréigh sí an chuid dá páistí. I bhfocal stairí Diarmuid Feirriter "Eaglais Caitliceach a thréigh a Críostaíocht", ach ar bhealach tá fhios againn faoi seo, na tuairiscí a foilsíodh agus tá fós á fhoilsiú. Níl mé ag rá go bhfuil muid tuirseach de seo ach b'fhéidir go bhfuil muid imithe i dtaithí ar teip na hEaglaise. Mar sin féin is fiú dearcadh an údair a thuiscint tréna shuile.

Ach mar a dúirt Joe Lee ina leabhair "Irelnd 1912-1985" Cé gur ceart cúrsaí Eaglasta a scrúdú ní hiad an t-aon dream gur ceart iniúcadh a dhéanamh ortha. Dá bhrí sin tá cur síos ar a rinne na Gardaí, an Roinn Sláinte agus an Rialtas. 

Éadóchas!
Is é an caibidil faoin Roinn Oideachas a chuir isteach orm níos mó ná aon scrudú eile atá sa leabhair seo. Téann suas go dtí an Rialta deireannach agus na ráitaisí, na scéimeanna cúiteamh, na bacanna a cuireadh ar na hIorbartaigh a d'fhulaing. Agus mé ag léamh bhi mé a smaoineamh go rabhadar níos measa ná aon dream eile, fiú an Eaglais féin! Rinneadar iarracht fiú idirdhealú idir scoileanna faoi chúram na hEaglaise (Bráithre, Sagairt, Mná Rialta) agus daltaí a bhí ag freastal ar scoileana faoi chúram stáit (Scoileanna Náisiúnta 7rl). Tá neart samplaí anseo de na baic leanúnacha, cleasanna dlí agus eile fiú dul thár timpeall breithiúnais na Cúirte Eorpaigh um Cearta an Duine, "Bhí agus tá freagracht ar an Stáit i gcás na n-íobartaigh/marthanóirí!" Ach mar a deireann sé faoin chaoi ar chaith an Roinn leo, "feileann an leasainm an Roinn Éadóchas dhi mar Roinn."

Is leabhir tabhachtach é seo agus is ceart é a thabhairt chuig gach ball den Roinn Oideachas, Sláinte agus ar ndóigh chuig gach uile ceannaire Eaglasta. Is fiú go mór dúinn go léir é a leamh agus foghlaim uaidh!

Tá brón ann, ach tá dóchas ann chomh maith dá liom. Seo fear a d'fhulaing, agus tá fós ag fulaingt ach bhi sé cróga go leor lena scéal a insint dúinn.

Go raibh síochán in aigne agus gliondar ina chroí. Tá seirbhís déanta aige dúinn go léir..

---

*Sáinnithe - Scéal Íobartaigh - Peadar G. Ó Máille; Cló Iar-Chonnacht 2024: ISBN 978-1-78444-290-3.

---

Scoláireachtaí mheantóireachta dhéanamh phíob.

Tá dhá Scoláireacht Mheantóireachta Dhéanamh Píob bronnta ag Na Píobairí Uilleann (Béarla)  i gcuimhne ar an bpíobaire agus ar an ndéantóir píob oirirc Leo Rowsome, a ndearnadh comóradh air an mhí seo caite.

Leo Rowsome (1903 - 1970)

Is é seo an tionscnamh is déanaí i gclár dhéanamh uirlisí NPU atá á reáchtáil i gcomhar le Coláiste Breisoideachais Bhaile Formaid (Béarla). Tá tús curtha anois leis an ndéanamh cláirseach, a fógraíodh mar chuid den chlár cruthaitheach seo níos luaithe i mbliana. Mar sin, den chéad uair i stair an stáit, tá déanamh an dá uirlis is mó a shamhlaítear leis an tír á mhúineadh ar bhonn foirmiúil trí churaclam struchtúrtha.  

Tar éis dóibh neart iarratas ar ardchaighdeán a fháil, bhronn NPU gradaim ar bheirt déantóirí píob atá ag teacht chun cinn – Mark Blackwell, arb as Contae na Mí é, agus Eoin Dillon, arb as Baile Átha Cliath é.

Mar chuid den scéim mheantóireachta (a fhaigheann tacaíocht ó Chomhairle Dhearadh agus Cheardaíochta na hÉireann), cuirfear gach scoláire ag obair le déantóir aitheanta ar leith a chuirfidh meantóireacht aonair ar fáil ina cheardlann féin thar dhlúth-thréimhse ama.

Rinne Mark Blackwell, céimí de chuid CBBF, agus Eoin Dillon (an dara bliain, CBBF) traenáil ag ionad PipeCraft NPU i gCluain Seach mar chuid den Ard-Dioplóma Náisiúnta i Léiriú an Cheoil Thraidisiúnta (Ceoltóir).

Le linn an chláir mheantóireachta cuirfear aiseolas grinn ar fáil do na mic léinn ar phíoba a rinne siad cheana, gheobhaidh siad breis stiúrtha ó dhéantóirí cumasacha, agus gheobhaidh siad cur amach ar an obair a dhéantar i bhfíorcheardlann. 

Déanfaidh an déantóir John Butler, arb as Acaill dó, meantóireacht ar Blackwell, agus tabharfaidh Dillon, a chaith seal ag obair le Cillian Ó Briain cheana, cuairt ar Patrick Hyland i gContae Laoise. 

Cé go bhfuil caoga bliain ann ó bhásaigh Leo Rowsome, spreagann a chuid oibre eiseamláireach lucht dhéanamh píob go fóill inniu.

Mar chomhartha ómóis ar Rowsome, ba mhaith le NPU tacaíocht a thabhairt do dhéantóirí píob atá ag teacht chun cinn agus deis a thabhairt do dhéantóirí seanbhunaithe a gcuid scileanna a chur ar taispeáint.

@Napiobairi @BCFE_Official

Solas cineálta!

Bhí giolch ag Leo Varadker ar chanónú an Cairdinéal John Henry Newman aréir.

Chuir sé isteach go mór orm cuid de na tráchtanna mar fhreagraí air a bheith chomh nimneach mí-thocaireach san. Nach bhfuil spás ann in Éireann a thuile d'éinne a chreideann in Eaglais na gCaitliceach?

Naomh John Henry Newman

Cinnte bhí rudaí - agus tá - rudaí uafásach a dhéanamh san Eaglais ach mar a deireann  Pól "Go deimhin ní thuigim mo chuid iompair féin, mar ní hé an ní is áil liom a dhéanaim, ach an ní is fuath liom, is é a bhíonn ar siúl agam." 

Tá traidisiúin fós sa tír seo atá bunaithe ar chreidimh i gCríost. Nár léiríodh cuid den aigne nó meon, fiú drochdhearcadh, ag "an bhunaíocht" idir lucht ard-oideachais agus riaracháin an cinneadh gan ionadaithe a chuir  chuig an searmanais sa Róimh. Cinnte ba shearmanais reiligiúnach a bhí ann ach ag comóradh fear mór i gcúrsaí oideachais sa tír seo chomh maith. Ba chead uachtarán ar ollscoil nua in Éireann é - an céad ollscoil a bunaíodh ó 1592.

Ar ndóigh nuair a tógadh raic faoi chuir Coláiste Ollscoil Bhleath Cliath ionadaí agus cuireadh Aire Oideachas go dtí an Róimh ar deireadh. Ach mar a deireann Alan Titley sa Times inniú, "Dhá chúis a bhí leis an doicheall bunaidh. Bhain ceann amháin díobh lena chuid Chaitliceachais, agus an ceann eile lena chuid tuairimí oideachais. Ar a laghad, léirigh siad go rabhadar in-náirithe."

Ag caint ar Newman féin agus an trí bhliain a caith sé i mBaile Átha Cliath is fíor nár cuireadh fáilte roimhe ag gach éinne, fiú na heaspaig féin. Ar ndóigh bhí lucht caol-aigeantach udaráis na hEaglaise imníoch faoin a thuairimí faoin oideachas a bheith oscailte agus ag spreag agus ag gríosaigh iad siúd a bhí ag freastail. Nár léirigh na nEaspag i lár an naoiú aois deag agus "bunaíocht" an lae inniú an dearcadh caol céanna? Ar bhealach d'fhéadfá a rá gur dibríodh as an tír é! Plus ça change, plus c'est la même chose!

Nár dhírigh an tUachtarán Ó hUiginn le deanaí ar an bhfadhb ceanann céanna nuair a dúirt sé le déanaí (i mBéarla) go nglacann an chuid daoine "a narrow and utilitarian view of ... an education – that we exist to be made useful – which leads to a great loss of the capacity to critically evaluate, question and challenge." Nach macalla é seo ar dhearcadh an naoimh aitheanta nua?

Meas tú an bhfuil an ceacht sin foghlamtha ag lucht ollscoile nó an gá don bpobal iad a náiriú i gcónaí!

Giolch an Taoisigh Leo Varadkar aréir!

An Brá Justinian FPM.

Fuair mé amach le déanaí go bhfuair fear bás a bhí tabhachtach domsa agus mé ag fás ó bhuachail isteach so luath-aosacht. Chaith mé seal le Bráthaire na Toirbhirte in gCorcaigh sna seascaidí agus bhí seisean mar ceannaire (Máistir ar na Nóibhisí) ag an am.*

Bhí mé im nóibhíseach tráth
fadó fadó sna manaigh,
Anois is arís i rith mo shaol
smaoiním ar bhrionglóid nár fíoraíodh

Cá bhfuil na nóibhísigh eile?
Ar fhan mórán nó ar fhag
cosúil liomsa,
ag déanamh saol maith nó dona
ar an dtaobh eile den mballa?

I rith na seachtaine thart,
tháinig cuimhne ar an Máistir úd,
a bhí againn fadó,
An bhfuil sé fós ag guibhe leis
sa slí nár thógas féin?

Rinne mé á chuardú -
- éasca le h-uirlis teicneolíochta -
agus fuair mé é.

Píosa faoi ar shuíomh na mBráthaire,
ach, faraoir, nach raibh ach coicís marbh.
Cé fáth ar tháinig sé istigh im aigne?
Cá bfhios?

Agus mé ar bhruaich m'fheargachta
Nach raibh níos mó aithne aige orm
ná a bhí orm féin,
le mé a threoiriú?

"Ní buachail anois thú, is fear!"

Buíochas leis as a chinealtas,
a chríonnacht is a chiall.

I measc na mbraithre atá imithe roimhe,
ag baint sult as torthaí a gcuid neamhleithleachas,
ar dheis Dé go rabhadar go léir.

* An Brá. Justinian Collins F.P.M- 1922 - 2018 (Béarla)

Gradam iriseoireachta ag RnaL.

Bhí an bua aréir ag craoltóirí Raidió na Life Dónal Ó Catháin (ar chlé) agus Oisín Ó Catháin sa rannóg Raidió Trí Ghaeilge ag gradaim Smedias 2017!

Bronnadh an gradam ar an mbeirt mhac léinn ón Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath atá ina láithreoirí ar an gclár Craic Uí Chatháin gach Luan idir 18:00-19:00 ar Raidió na Life, ag searmanas bronnta galánta i Staid Aviva oíche Dhéardaoin.

Arsa Dónal agus Oisín (le chéile?): "Tá ríméad an domhain orainn bheith ag fáil an Ghradaim seo. Ainmníodh sinn i measc craoltóirí cumasacha, cuid mhaith acu ón stáisiún céanna linne i Raidió na Life. Bhí sé iontach aitheantas a fháil i measc phobal na meán Gaelach agus na meán náisiúnta. Rinneamar vox pop le Cian Mac Cárthaigh (iarChlár-Reachtaire Raidió na Life) ag tús na hoíche, agus ní rabhamar ag súil go mbeadh an duais againn níos déanaí san oíche! Is breá linn go háirithe an tsaoirse a thugann RnaL dúinn bheith ag déileáil le réimse leathan topaicí. Bíonn ábhair throma agus éadroma ar aon inár seó, chomh maith le ceol ailtéarnach agus neamhchoitianta den uile sheánra. Ní fhéadfaí a leithéid de rud a dhéanamh ar stáisiún tráchtála Béarla!"

“Táimid thar a bheith bródúil as Dónal agus Oisín as an gradam seo a bhuachaint," a dúirt Muiris Ó Fiannachta, Bainisteoir Stáisiúin Raidió na Life. " Beirt láithreoir óg le talann agus beocht iontach is ea iad. Clár den scoth is ea Craic Uí Chatháin agus é ar cheann de bhuaicphointí na gclár atá curtha i láthair ag mic léinn ollscoile ar an stáisiún. Déanaimid ar fad i Raidió na Life comhghairdeas ó chroí leo.”

Is iad na Smedias na gradaim náisiúnta bhliantúla d’iriseoireacht ag mic léinn tríú leibhéil na tíre.

Bhí beirt craoltóirí deonacha eile de chuid Raidió na Life ainmnithe sa rannóg Raidió trí Ghaeilge aréir freisin: Ailbhe Ní Riain (ar dheis), mac léinn in Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha a chuireann An Meangadh Mór i láthair gach Céadaoin idir 16:30-18:00 agus Aindriú de Paor, mac léinn in Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge, a bhíonn le cloisteáil mar chomhláithreoir ar An Bricfeasta Blasta gach Luan agus Céadaoin idir 08:00-09:00.

Bhí craoltóir eile le Raidió na Life, Erin Lindsay, ainmnithe sa rannóg ‘Iriseoireacht trí Ghaeilge – Scríofa’, fosta. Comhláithreoir í Erin ar Fios Feasa gach Céadaoin idir a 20:00-21:00 agus tá sí sa cheathrú bliain ar chúrsa céime iriseoireachta in Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath. Chaith Erin trí mhí ar thaithí oibre le Raidió na Life i 2016 mar chuid dá cúrsa céime. Fuair Dónal Ó Catháin ainmniúchán eile sa rannóg seo chomh maith.

Tá foireann Raidió na Life iontach bródúil ní hamháin as na Cathánaigh as ucht an gradam mór do Raidió trí Ghaeilge a bhuachaint aréir, ach as na saorálaithe go léir a hainmníodh sna gradaim i mbliana. Léirigh an líon mór ainmniúchán a fuair craoltóirí éagsúla ó Raidió na Life sna Smedias an nasc tábhachtach atá ag Raidió na Life le mic léinn agus le daoine óga atá agus a bhíonn ag foghlaim ceird na craoltóireachta is na hiriseoireachta.

Éist le Raidió na Life ar 106.4FM i mBaile Átha Cliath, beo ar líne anseo agus ar an aip An Seinnteoir Raidió, atá ar fáil saor in aisce do ghléasanna soghluaiste ar iTunes agus ar Google Play.

Campa cumarsáide ar an gCeathrú Rua!

Tá Campa Samhraidh Cumarsáide a reáchtáil ag Tuismitheoirí na Gaeltachta i gcomhar le hAcadamh na hOllscolaíochta Gaeilge le maoiniú ónRoinn Ealaíon, Oidhreachta agus Gaeltachta arís i mbliana.

Cúrsa praiticiúil i scileanna cumarsáide a bheidh ann - Cur i láthair teilifíse agus raidió, taifead físe agus fuaime, iriseoireacht, ceardlanna le hiriseoirí agus láithreoirí aitheanta, turas ar chomhlachtaí cumarsáide i gConamara agus go leor eile.

Tá an campa féin le bheith san Acadamh ar an gCeathrú Rua agus scoth na n-áiseanna ar fáil ann. Coicís a bheidh i gceist arís i mbliana ón30 Meitheamh go dtí 11 Iúil (10 lá).

Costas €70 a bhéas ar an gcampa. Tá sé dírithe ar dhéagóirí ó theaghlaigh Ghaeltachta atá ag tógáil a gclann le Gaeilge.

Tá líon teoranta áiteanna ar an gcampa agus moltar do dhaoine iarratas a dhéanamh a luaithe agus is
féidir.

Tá chuile eolas faoin gcampa bhfoirm iarrta (pdf) anseo.

Slán le Fil!

Tá Aifreann speisialta le bheith i Séipéal na Tulaí le buíochas a teaspáint do Dia ar obair Fil Uí Dhubhghaill agus an obair a rinne sí ar fud an cheantair ar son phobal an leath-pharóiste Séipéal Cholmcille agus ag son phobal na scoile. Chaith sí na blianta mar muinteoir agus mar príomh i Scoil Colmcille agus tá sí le h-éirí as ag deireadh na míosa seo (Ean 2014)

Fil Uí Dhubhghaill

Seo an teachtairecht a bhí i nuachtlitir an Pháróiste ag an deireadh seachtaine ón Ath Billy, an Sagart Páróiste:

"Míle buíochas: Thar mo cheann féin, thar cheann pobal na scoile, pobal aan pháróiste agus na sagairt a d'imigh romham ba mhaith liom míle buíochas a ghlacadh le Fil Uí Dhúil agus í ag éirigh as a post mar mhuinteoir agus mar Phríomhoide Scoil Cholmcille na Tulaí ag deoreadh na míosa seo. Míle buíochas as an seirbhís a thug sí trí na blianta, níor chuir mé cheist ar ché mhéid bliain, ma mhuinteor agus mar phriomh oide, mar chabhróir agus comhairleor, as anseirbhís agus an cúnamh a thug sí do go leor daoine sa phobal i rudaí a bhain agus ná bhain leis an scoil agus an scolaíocht. Míle buíochas as an seirbhís a thug sí do phobal an Aifrinn ó thaobh ceol agus eile i rith na blianta san ach go h-airithe ar na h-ócáidí móra. Guím rath Dé ort a Fil. Go raibh sláinte maith agus croí láidir agat cun sásamh agus taithneamh a bhaint as na blianta atá amach romhat agus go mba fada iad na blianta sin."

Beidh an Aifreann Buíochas ann i Séipéal Cholmcille ar 11.30 r.n, ar Maidin Dé hAoine 31 Ean 2014. Beidh cór na scoile páirteach ann agus eidh fáilte roimh thuismitheoirí agus iar-scoláire na scoile ann.

Sí Una Uí Dhiorráin atá ceapthya mar príomh oide na na scoile ar Lá 'le Bríde. Dúirt an Sagart, "Go raibh beannacht Bríde uirthí agus go raibh spiorad Bríde inti agus í ag tabhairt faoin dúshlán seo."


Téann Múinteoir Fil ar bhóthar na smaointe i dteannta na cultachaí ar Cheoldrama RTÉ

Lá na Toirbhearta!

Séala Br na Toirbhearta

Mar iar-dhalta de chuid Bhráithre na Toirbharta (Béarla) is lá faoi leith an lá seo (21 Samhain) i gcónaí dom, Toirbheart na Maighdine Mhuire sa Teampall.

Is traidúsiún áras atá ann gur thóg tuismitheoirí Mhuire í go dti an Teampall agus gur chónaigh sí ann mar ullmhúcháin di don pleán mór a bhí beartaithe ag Dia dí. Tá an scéal ann ón 5ú aois ar a laghad agus tá an féole aá chéiliúradh le níos mó an míle bliain. Tá an scéal luaite i sean-scribhín agus tá na píosa faoi luaite anseo (Béarla).

Má tá tú riamh sa Veinéis tá Séipéal Ársa, Madonna dell Orte (Iodáilis), ina bhfuil an pictiúir seo den Toirbheart ag Tinterreto le feiceál

Ta tabhacht faoi leis sa scéal seo in Éirinn mar sa seachtú aois déag bhunaigh Nano Nagle Siúracha na Toirbhearta (Béarla) i gCorcaigh. Is uaithí siúd a fuair Éamonn Iognáid de Rís an ionsparáid Bráthaire na Toirbhearta a bhunú sa bhliain 1803 i bPort Lairge. (agus is uatha sin a d'fhás na Bráithre Chríostaí (Béarla) i 1820).

Nuair a bhíomr ar scoil bhíodh lá saoire againn ar an lá seo. Whoopie!

Níos deanaí inár shaol bhí brontannas eile ó Dhia ag mé fhéin agus mo bhean mar is ar Lá na Toirbhearta a rugadh iníon dúinn.

Ní nach íonadh gur lá faoi leith í an lá seo.

Forbairt Naoínraí Teo ar chlár Primetime RTÉ

Is fada ó chonaic mé an méid tuíteanna nó tráchtanna ar facebook is a bhí ar an clár ar pháistí i naíolanna a bhí ar sheirbhís Béarla RTÉ Primetime aréir. Ar maidin d'éisigh Forbairt Naoínraí Teoranta ráiteas ag éirí as an gclár. Tá an ráiteas féin le fáil i bhfoirm pdf ar suíomh na heagraíochta féin!

"Is ábhar buartha d’earnáil luathbhlianta na hÉireann an méid a bhí le feiceáil ar chlár Primetime 28 Bealtaine 2013. Níl na droch-chleachtais a bhí le feiceáil ar chlár na hoíche anocht inghlactha i suíomh luathbhlianta ar bith. Ardaíodh neart ceisteanna gur gá tabhairt fúthu sa tréimhse amach romhainn agus é sin a dhéanamh i gcomhpháirt le chuile geallshealbhóir san earnáil, idir eagrais stáit, eagrais dheonacha, thuismitheoirí agus seirbhísí luathbhlianta.

Bíonn Forbairt Naíonraí Teoranta (FNT) ag obair le naíonraí lasmuigh den Ghaeltacht ag tabhairt tacaíochta, cúnaimh agus scileanna do na naíonraí sin chun caighdeán an chúraim agus luathoideachais sna seirbhísí luathbhlianta a ardú. Tugann FNT chuile tacaíocht do na naíonraí ionas gur féidir leo cloí leis na Rialacháin um Chúram Leanaí (Seirbhísí Réamhscoile), 2006, agus dul i ngleic le hAistear, Creatchuraclam na Luath-Óige, agus le Síolta, an Chreatlach Náisúnta Cáilíochta d’Oideachas na Luath-Óige. Cuirtear an tacaíocht seo ar fáil trí chuairteanna comhairliúcháin ó Oifigigh Forbartha FNT, féilire oiliúna leathan agus cuimsitheach agus trí bholscaireacht agus ionadaíocht a dhéanamh ar son phobal na luathbhlianta Gaeilge.

Molann FNT do gach naíonra eolas a roinnt go rialta agus go fial le tuismitheoirí, ar mhaithe na trédhearcachta agus an dea-chleachtais. Fáiltíonn Forbairt Naíonraí Teoranta féin roimh theagmháil agus fhiosrúcháin ó thuismitheoirí ar ábhar ar bith a bhaineann le seirbhísí naíonraí.

Tá Forbairt Naíonraí Teoranta ag obair leis an Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige, le Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte agus le páirtnéirí uile na hearnála chun ardchaighdeáin a chur chun cinn i ngach ghné d’obair sheirbhísí luathbhlianta na tíre. Tá ról lárnach á ghlacadh ag FNT i ndréachtadh, i bhforbairt agus i seachadadh an chur chuige nuabheartaithe do Chosaint Leanaí, i gcomhthéacs an Bhille Tús Áite do Leanaí, 2012. Is den riachtanas é go ndéanfaí infheistíocht in oiliúint agus san oideachas réamhsheirbhíse agus san fhoghlaim insheirbhíse d’oibrithe luathbhlianta, móide aitheantas cuí a chruthú don obair thábhachtach seo le leanaí óga.

Cuideachta dheonach uile-Éireann í Forbairt Naíonraí Teoranta a thacaíonn le seirbhísí, cúram agus oideachas trí Ghaeilge a chur chun cinn do pháistí ó aois an chliabháin ar aghaidh. Cuireann Foras na Gaeilge agus an Roinn Leanaí agus Gnóthaí Óige maoiniú ar fáil d’Fhorbairt Naíonraí Teoranta."

Bullaíocht!

Tá olc orainn go léir cloisint faoi bullaíocht agus na torthaí thruamhéalacha a thagann as go mór mór don íosparptach. Bhí an scéal i mbéal an phobail aríst i rith na seachtaine.

Rinne comhlucht maragaíochta Fusion (Béarla) rud éigin faoi. "Is é seo an freagra atá againne ar bhulaíocht ar líne. Tá ról againn ar fad anseo!" Cruthaíodar postaer le cabhrú linn ar cad ba cheart dúinn dhéanamh chun chur i aghaidh an fhadhb iomparaíochta seo. Tá sé le fáil i mBéarla chomh maith le Gaeilge!

Deireann siad: "Déan do chion féin – cuir ríomhphost chuig design@fuzion.ie chun comhad a fháil atá réidh le priontáil!"

Táirne eile i gcónra an tuath!

Tá mé ag éisteacht le Pádraic a' Táilliúra ar  an raidío  ar maidin. Is faoin gcáin nua seo ar humair múnlaigh nó dabhachanna séarachas atá sé ag caint.

Táirní Chónra

Ní dóigh liom go raibh muintir na Gaeltachta chomh oibrithe faoi chúrsaí agus atá siad faoi láthair. Feictear dóibh go bhfuil an Rialtas seo idir Ruairí Quinn agus Phil Hogan ag iarraidh deireadh leis an nGaeltacht, agus an tuath "Béarlach", tré na scoileanna beaga a dhúnadh agus cáin so-bhreis a chuir ortha ná mar atá ar dhaoine atá ina gcónaí sna cathracha agus sna bailte.

Bhí na sluaite ann ar son na scoileanna beaga, "Ruairí Quinn, Éist Linn!" agus is cosúil nach ag éisteacht atá sé. Ar ndóigh ó thaobh na Gaeltachta de níl mórán íontas ann nuair nach féidir ach le 1% d'fhoireann na ranna sin i ndan a chuid ghnó a dhéanamh i nGaeilge!

Mar an gcéanna le cás na scoileanna tá ceist na dabhachanna go mór i mbéal an phoball anseo. Bhí timpeall 500 taobh amuigh Teach Laighean le déanaí. Anois tá suíomh idirlíon ag an gluiaseacht seo, Mo thír dhuchais féin! Ansin is féidir a n-achainí ar líne a shíniú.

Ciúnas!

Bhí clár ar an teilifís  - BBC The Big Silence  (Béarla) le déanaí inar bhain scata beag daoine trial as ciúnas a chleachtadh ina saol. Ní rud bunúsach spioradálta a bhí i gceist ach ciúnas daonna a chleachtadh. Ar ndóigh chuadar chuig mainistir Beinidichteach Worth i Sasana chun a fháil amach conas é a thrialadh ina a saol. Bhí manach ansin a cheap go mbfhéidir go mbeidh sé ábalata macnamh doimhin a mhúineadh do "gnáth duine."

Táid ann a deireann gur rud mínadurtha é an ciúineas. "Tá teanga againn len é a úsáid!" a deirtear. Ar bhealach ní tost nó fiú caint ós árd atá i gceist ach cúlú beagáinín ó bhruidiúleacht an tsaoil. An idirlíon, an teilifís, an raidío, fuaim an tsaoil. Dúirt duine de na mánaigh ar an gclár gurb é an focal a chuala sé níos mó ná focal ar bith eile agus iad ag caint faoi am a thabhairt le bheith ciúin ná "gnóthach" (busy). Bíonn muid ró gnóthach! Cuid acu bhí creidimh i nDia acu, cuid nach raibh.

Níl an srath cláracha thart go fóill ach bhí sé soiléar go raibh sé an deachair a bheit ciúin sa tsaoil atá inniú ann. Chinneadar ar seachtain iomlán ciúin a caitheamh le chéile in ndíseart de chuid na nÍosanaigh i dtuaisceart na Breatine Bige. Ní raibh ceangail ar bith le bheith acu leis an saol lasmuigh agus ar ndóigh ní raibh cead acu labhairt le chéile. Bhí cead acu caint a dhéanamh le comhairleoir profisiúnta ar feadh píosa gach lá.

Tá sé spéisiúil an éifeacht atá ag an ciúineas seo ortha. Cuid acu is cineál eachtra atá ann, eachtra ina aimsítear doimhneacht ionta nach raibh fhios acu a bheith ann. Cuid acu ba rud uafásach é gan rud ar bith ar siúil acu ach bheith leo féin. Rud síochánach a bhí an do dhaoine eile agus cuid acu chuir sé ag caoineadh iad. Bhíodar uaigneach, feargach, brónach, scanartha, neirbhíseach ach is dócha gur an rud is mó a bhí á tharliúint ná go raibh cuid acu ag buaileadh leo féin don chead uair riamh.

Tá mé ag súil leis an cead mír eile den clár.

Ó pheann an Phiarsaigh

Scannán nua taibhsiúil faoina scríbhinní stiúrtha ag Alan Gilsenan

Is ag teach a mhuintire, i mBaile Átha Cliath a seoladh tráthnóna scannán nua a thugann léargas fileata ar scríbhinní Phádraig Mhic Phiarais. B’é Cathaoirleach Údarás Craolacháin na hÉireann, Bob Collins a sheol an scannán.

Scannán nua ón duais-stiúrthóir Alan Gilsenan é Ó Pheann an Phiarsaigh, aiste fhíse a fhéachann le meon agus aisling Mhic Phiarais mar a chuir seisean in iúl iad ina chuid scríbhinní a chur i láthair le cabhair na samhlaíochta scannán. Sa saothar nua tábhachtach seo, féachann Alan Gilsenan ar fhís an Phiarsaigh a chur inár láthair gan aige ach focla an fhir féin agus montage íomhánna a tharraingíonn ó chartlainn scannán sa tír seo agus i gcéin: Cartlann Scannán na hÉireann,(Béarla) Iarsmalann an Phiarsaigh, Fáilte Ireland,(Béarla), Gael Linn, Bailiúchán Clarke, NASA (Béarla) agus The U.S. Library of Congress. (Béarla)

Pearsa casta ab ea an Piarsach agus tá an dá thuairim ann inniu faoina fhealsúnacht agus faoina oidhreacht. Dar le daoine áirithe is laoch ildánach é, ceannaire agus saighdiúir cróga Poblachtach, file, drámadóir agus gearrscéalaí cumasach, oideachasóir nuálach agus réalta eolais d’Athbheochan na Gaeilge.

Dímheas atá air ag daoine eile a mheasann gur fear ar strae a bhí ann a bhí faoi dhraíocht ag an mbás agus ag an ngá le íobairt fhola agus duine a raibh amhras faoina oiriúnacht mar mhúinteoir do bhuachaillí óga ar chúinsí go leor.

Fuair an togra seo maoiniú ó TG4 agus ón gComhairle Ealaíon ar aon faoin scéim Splanc! agus ón scéim Fuaim agus Fís de chuid Údarás Craolacháin na hÉireann. Is é Alan Gilsenan a chruthaigh agus a stiúraigh, Martin Mahon ó Yellow Asylum Films a léirigh agus is iad Emer Reynolds & Oliver Fallen a chuir an saothar in eagar. Is iad Darach Mac Con Iomaire agus Alan Gilsenan a labhraíonn focail an Phiarsaigh sa scannán.

Thíos seal

Léigh me páipéar taighde WP09/32 (Béarla pdf) le Morgan Kelly as Coláiste na hOlscoile Bhaile Átha Cliath a léiríonn go beacht an mboilgeog creidmheasa agus a éifeacht ar ár dtodhchaí

Seo h-iad na príomhphointí a thóg mise as:

1. Mhéadaigh ioncam náisiúnta na hÉireann ó thógáil tí 4-6% i 1997 (an gnáth figiúr i dtír forbartha) go 15% i 2006 le breis is 6% ó tógála eile (iomlán 21%).

2. Sa bhliain 1995, bhí meán phraghas ar theach 4x meán thuilleamh. Faoi 2006 bhí méadú tagtha ar 10 x meán tuilleamh 10x meán, le tithe dara láimhe i mBaile Átha Cliath ag 17x meán thuilleamh.

3. I 1997 bhí iasachtaí bainc in Éirinn 60% de OTN (olltáirgeacht náisiúnta); níos luaithe ná Sasana agus sa meán limistéar an euro de 80%.

4. Le linn 10 mbliana d'árdaigh Shasana agus an limistéar euro 100% faoi 2008 (An Spáinn 160%). Shroich bainc na hÉireann 100% de OTN faoi 2004, agus ansin sna 4 bliana idir sin agus 2008 suas chomh fada le 200% faoi 2008.

5. Bhí na bainc Éireannach beagnach go h-iomlán maoinaithe ar éarlais suas go 1997. Ó sin tá múnla gnó baincéireachta na hÉireann bunaithe ar iasachta mórdhíola trom costasach.

6. Fagann an tubaiste ar an margadh mórdhíola bainc i mbaol ó:
- Caillteanais móra do na forbróirí
- Ag braith ar mhaoiniú mórdhíola
- Dóchúlacht mainneachtana morgáiste fairsinge

7. Níl iasacht bainc reatha 5.6% le morgáistí a mhaoiniú, inmharthana.

8. Má filleann critéir iasachta ar ais chuig caighdeán na nochadaí, beidh praghsanna réadmhaoine laighdaithe aon trionn den phragheas is aoirde (leath praghsanna an lae inniú!).

9. Má fhasann praghsanna réadmhaoine i gcomhréir le fás fíorioncam nó pá 2% sa bhliain , tógfadh sé 50 bliana na buaic praghsanna a bhaint amach.

Ar ndóigh tá a pháipéar i bhfad níos soiléire ná mo achoimre neamhfhoirfe. Is fiú go maith an páipéar féin a léamh.

Go bunúsach, tar éis a chuid acmhainní a loit ag tartháil na bancanna ó chaillteanais forbróirí - Ghníomhaireacht Náisiúnta um Bainistíocht Sócmhainní (GNBS) (NAMA - Béarla), an mbeidh an Stát in ann iad a tharrtháil ó mainneachtainí morgáiste (NAMA II)?

Céard é do mheas féin!